2.1

ამ განყოფილებაში აღწერილია მცირე და საშუალო საწარმოების (მსს) ფინანსური ანგარიშგების მიზნები და ის ხარისხობრივი მახასიათებლები, რომლებიც მსს-ის ფინანსურ ანგარიშგებაში მოცემულ ინფორმაციას მომხმარებლებისთვის სასარგებლოს ხდის. იგი ასევე ადგენს იმ კონცეფციებსა და ძირითად პრინციპებს, რომლებიც საფუძვლად უდევს მსს-ის ფინანსურ ანგარიშგებას.

2.2

მცირე და საშუალო საწარმოების ფინანსური ანგარიშგების მიზანია, საწარმოს ფინანსური მდგომარეობის, მისი საქმიანობის შედეგებისა და ფულადი სახსრების მოძრაობის შესახებ ინფორმაცია მიაწოდოს ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებელთა ფართო წრეებს, რომლებსაც არ გააჩნიათ იმის უფლებამოსილება, რომ საწარმოს მოსთხოვონ მათ სპეციფიკურ საინფორმაციო საჭიროებებზე მორგებული ანგარიშების მომზადება და დაეხმაროს მათ ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მიღებაში.

2.3

ფინანსური ანგარიშგება ასევე გვიჩვენებს საწარმოს ხელმძღვანელობის ანგარიშვალდებულების - მისთვის მინდობილი რესურსების უნარიანი მართვის შედეგებს.

2.4

ფინანსურ ანგარიშგებაში ინფორმაცია იმგვარად უნდა იყოს წარმოდგენილი, რომ იგი გასაგები იყოს მომხმარებლებისთვის, რომლებსაც გააჩნიათ ბიზნესის, ეკონომიკური საქმიანობისა და ბუღალტრული აღრიცხვის შესაბამისი ცოდნა და ინფორმაციის გულდასმით შესწავლის სურვილი. თუმცა, აღქმადობა არ შეიძლება იყოს გამამართლებელი მიზეზი იმისა, რომ ფინანსურ ანგარიშგებაში არ აისახოს ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მისაღებად შესაფერისი რაიმე ინფორმაცია იმის გამო, რომ იგი შეიძლება ძალიან ძნელად გასაგები იყოს ზოგიერთი მომხმარებლისათვის.

2.5

ფინანსურ ანგარიშგებაში წარმოდგენილი ინფორმაცია უნდა შეესაბამებოდეს მომხმარებელთა ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მისაღებად საჭირო მოთხოვნილებებს. ინფორმაციას მაშინ გააჩნია შესაბამისობის თვისება, თუ იგი გავლენას ახდენს მომხმარებელთა ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებზე იმით, რომ მას ეხმარება საწარმოს წარსული, მიმდინარე და მომავალი საქმიანობის შეფასებაში, ან თავისი ადრინდელი შეფასებების დადასტურებაში ან შესწორებაში

2.6

ინფორმაცია არსებითია და, მაშასადამე, შესაბამისია, თუ მისი გამოტოვება ან დამახინჯება გავლენას მოახდენს მომხმარებლის მიერ ფინანსური ანგარიშგების საფუძველზე მიღებულ ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებზე. არსებითობა დამოკიდებულია გამოტოვებული ან არასწორად წარმოდგენილი ინფორმაციის, ან შეცდომის სიდიდესა და ხასიათზე, რისი განხილვაც უნდა ხდებოდეს შესაბამისი კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით. ამასთან, მიუღებელია, საწარმომ მსს ფასს-ის მოთხოვნებიდან არარსებითი გადახვევები გააკეთოს, ან ამგვარი გადახვევები შეუსწორებელი დატოვოს იმ მიზნით, რომ მიღწეულ იქნეს საწარმოს ფინანსური მდგომარეობის, მისი საქმიანობის ფინანსური შედეგების, ან ფულადი სახსრების მოძრაობის წინასწარგამიზნული სასურველი წარდგენა

2.7

ფინანსურ ანგარიშგებაში წარმოდგენილი ინფორმაცია უნდა იყოს საიმედო. ინფორმაცია საიმედოა მაშინ, თუ იგი არ შეიცავს არსებით შეცდომას, არ არის ტენდენციური და სამართლიანად წარმოაჩენს იმას, რის წარმოსაჩენადაც არის გამიზნული, ან რასაც უნდა წარმოაჩენდეს, გონივრული მოლოდინის ფარგლებში. ფინანსური ანგარიშგება მიკერძოებული, ტენდენციურია (ე.ი. არ არის ნეიტრალური), თუ ინფორმაცია იმგვარად არის შერჩეული ან წარდგენილი, რომ იგი გამიზნულად ახდენს გავლენას მომხმარებელთა გადაწყვეტილებებზე ან მსჯელობაზე, წინასწარდასახული შედეგის ან შედეგების მისაღწევად.

2.8

ფინანსურ ანგარიშგებაში ოპერაციები და სხვა მოვლენები უნდა აისახოს და წარდგენილი იყოს მათი შინაარსის საფუძველზე და არა მხოლოდ მათი სამართლებრივი ფორმის შესაბამისად. ამგვარი მიდგომა ამაღლებს ფინანსური ანგარიშგების საიმედოობას.

2.9

განუსაზღვრელობები, რომლებიც თან ახლავს ბევრ მოვლენასა და სიტუაციას, ფინანსურ ანგარიშგებაში უნდა აისახოს მათი ხასიათისა და სიდიდის შესაბამისად და პროფესიული წინდახედულობის გამოჩენით. წინდახედულობა გულისხმობს გარკვეული დონის სიფრთხილის გამოჩენას განუსაზღვრელობების პირობებში მსჯელობისას, რაც აუცილებელია სააღრიცხვო შეფასებების გამოსათვლელად, რათა აქტივებისა და შემოსავლების შეფასებები არ იყოს გადიდებული, ან ვალდებულებებისა და ხარჯების შეფასებები - შემცირებული. ამასთან, წინდახედულობის პრინციპი არ გულისხმობს არც აქტივებისა და შემოსავლების განზრახ შემცირებას, არც ვალდებულებებისა და ხარჯების განზრახ გადიდებას. მოკლედ რომ ვთქვათ, წინდახედულობა არ ნიშნავს იმას, რომ დასაშვებია მიკერძოებულობა.

2.10

იმისათვის, რომ ფინანსურ ანგარიშგებაში წარმოდგენილი ინფორმაცია საიმედო იყოს, იგი უნდა იყოს სრულყოფილი, არსებითობის მოსაზრებებისა და ამგვარი ინფორმაციის მოსამზადებლად საჭირო დანახარჯების გათვალისწინებით. ინფორმაციის გამოტოვებამ შეიძლება გამოიწვიოს მისი საიმედოობისა და შესადარისობის ხარისხის დაქვეითება.

2.11

ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებლებს უნდა შეეძლოთ საწარმოს სხვადასხვა წლების ფინანსური ანგარიშგებების შედარება, საწარმოს ფინანსური მდგომარეობისა და მისი საქმიანობის შედეგების ტენდენციების დასადგენად. გარდა ამისა, ფინანსური ანგარიშგების მეშვეობით, მომხმარებლებს უნდა შეეძლოთ სხვადასხვა საწარმოს ფინანსური მდგომარეობის, მათი საქმიანობის შედეგებისა და ფულადი სახსრების მოძრაობის შედარება და შეფასება. ამგვარად, მსგავსი ოპერაციებისა და სხვა მოვლენებისა და პირობების ფინანსური შედეგების შეფასება და ასახვა უნდა ხდებოდეს ერთი და იმავე მეთოდით მთელი საწარმოს მასშტაბით და კონკრეტულ საწარმოში წლების მანძილზე, ასევე სხვა ანალოგიურ საწარმოებთან თავსებადი მეთოდებით. ამასთან ერთად, აუცილებელია, რომ მომხმარებლები ინფორმირებულები იყვნენ ფინანსური ანგარიშგების მოსამზადებლად გამოყენებული სააღრიცხვო პოლიტიკის, მასში შეტანილი ცვლილებებისა და ამ ცვლილებებით გამოწვეული შედეგების შესახებაც.

2.12

იმისათვის, რომ ფინანსური ინფორმაცია შესაბამისი იყოს, იგი გავლენას უნდა ახდენდეს მომხმარებლების ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებზე. დროულობა გულისხმობს იმას, რომ მომხმარებლებისთვის ინფორმაცია ხელმისაწვდომი უნდა იყოს გადაწყვეტილებების მისაღებად შესაფერის ვადებში. თუ მიზანშეუწონლად დაყოვნდება ინფორმაციის მიწოდება, მან შეიძლება დაკარგოს შესაბამისობის თვისება. ხელმძღვანელობას შეიძლება დასჭირდეს ფინანსურ ანგარიშგებაში ინფორმაციის დროულად მიწოდებისა და ინფორმაციის საიმედოობის თვისებებს შორის დაბალანსებულობის მიღწევა. ინფორმაციის შესაბამისობასა და საიმედოობას შორის ოპტიმალური თანაფარდობის ძირითად კრიტერიუმად მიიჩნევა მომხმარებელთა უზრუნველყოფა ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მისაღებად აუცილებელი ინფორმაციით.

2.13

ინფორმაციით მიღებული სარგებელი უნდა აღემატებოდეს მისი მომზადებისთვის საჭირო დანახარჯებს. სარგებლისა და დანახარჯების შეფასება, ძირითადად, მსჯელობის საფუძველზე ხდება. გარდა ამისა, აუცილებელი არაა, დანახარჯები იმ პირებმა გასწიონ, ვინც სარგებელს იღებს. ამასთან, ხშირად ინფორმაციიდან სარგებელს მომხმარებელთა ფართო წრეები იღებენ.

2.14

ფინანსური ანგარიშგების ინფორმაცია ინვესტორებს ეხმარება უკეთესი გადაწყვეტილებების მიღებაში, რაც განაპირობებს ფასიანი ქაღალდების ბაზრების უფრო ეფექტურ ფუნქციონირებას და ამცირებს კაპიტალის ღირებულებას მთელი ეკონომიკის მასშტაბით. აქედან ცალკეული საწარმოებიც იღებენ სარგებელს, რაც გამოიხატება ფასიანი ქაღალდების ბაზრებზე შესვლის გაადვილებაში, საზოგადოებრივ ურთიერთობებზე დადებითი გავლენის მოხდენასა და, შესაძლოა, კაპიტალის ღირებულების შემცირებაშიც. გარდა ამისა, სარგებელი შეიძლება მოიცავდეს ხელმძღვანელობის მხრიდან უკეთესი გადაწყვეტილებების მიღებასაც, რადგან შიდა მოხმარებისთვის განკუთვნილი ფინანსური ინფორმაცია ხშირად, ნაწილობრივ მაინც, საერთო დანიშნულების ფინანსური ანგარიშგებისთვის მომზადებულ ინფორმაციას ეფუძნება.

2.14ა

წინამდებარე სტანდარტი ითვალისწინებს საწარმოს განთავისუფლებას ზოგიერთი მოთხოვნისგან მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის მიზეზით. ამგვარი განთავისუფლების გამოყენება დაუშვებელია სტანდარტის სხვა მოთხოვნების მიმართ.

2.14ბ

იმის დადგენა, ამა თუ იმ მოთხოვნის შესასრულებლად აუცილებელი ინფორმაციის მოპოვებას ან განსაზღვრას დასჭირდება თუ არა მიზანშეუწონელი დანახარჯები ან ძალისხმევა, დამოკიდებულია საწარმოს კონკრეტულ გარემოებებზე, ასევე ხელმძღვანელობის განსჯასა და გადაწყვეტილებაზე, რომელიც ეხება ამ მოთხოვნის გამოყენებასთან დაკავშირებულ დანახარჯებსა და სარგებელს. ამგვარი გადაწყვეტილების მისაღებად აუცილებელია იმის განხილვა, რა გავლენას იქონიებს მოცემული ინფორმაციის არქონა იმ პირთა ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებზე, რომლებიც, სავარაუდოდ, გამოიყენებენ ფინანსურ ანგარიშგებას. მიიჩნევა, რომ ამა თუ იმ მოთხოვნის გამოყენებას დასჭირდება მსს-ის მიზანშეუწონელი დანახარჯები ან ძალისხმევა, თუ დამატებითი დანახარჯი (მაგალითად, შემფასებლების მომსახურების საზღაური), ან დამატებითი ძალისხმევა (მაგალითად, დაქირავებულ პირთა მცდელობა) არსებითად აღემატება სარგებელს, რომელსაც ამ ინფორმაციის მიღებით მიიღებენ ის პირები, რომლებიც, სავარაუდოდ, გამოიყენებენ მსს-ის ფინანსურ ანგარიშგებებს. მსს-თვის მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის შეფასება, როგორც წესი, უფრო ნაკლებად რთულია, ვიდრე საჯარო ანგარიშვალდებულების მქონე საწარმოებისთვის, რადგან მსს-ები ანგარიშვალდებულები არ არიან საზოგადოების დაინტერესებული მხარეების წინაშე.

2.14გ

იმისათვის, რომ საწარმომ შეაფასოს, ამა თუ იმ მოთხოვნის შესრულებას დასჭირდება თუ არა მიზანშეუწონელი დანახარჯები ან ძალისხმევა ფინანსურ ანგარიშგებაში თავდაპირველი აღიარებისას, მაგალითად მსს სტანდარტზე გადასვლის თარიღისთვის, იგი უნდა დაეყრდნოს თავდაპირველი აღიარების მომენტისთვის ამ მოთხოვნასთან დაკავშირებულ დანახარჯებსა და სარგებელს. თუ მიზანშეუწონელი დანახარჯის ან ძალისხმევის მიზეზით განთავისუფლება შეეხება თავდაპირველი აღიარების შემდგომ პერიოდსაც, მაგალითად მუხლის შემდგომ შეფასებას, მაშინ ამ შემდგომი თარიღისთვის ხელახლა უნდა შეფასდეს მიზანშეუწონელი დანახარჯები ან ძალისხმევა, მოცემული თარიღისთვის ხელმისაწვდომი ინფორმაციის საფუძველზე.

2.14დ

იმ შემთხვევის გარდა, როდესაც მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის მიზეზით განთავისუფლება ეხება 19.15 პუნქტში აღწერილ სიტუაციას, რომლის შესახებაც განმარტებით შენიშვნებში ინფორმაციის გამჟღავნება მოითხოვება 19.25 პუნქტის შესაბამისად, ყველა სხვა შემთხვევაში, როდესაც საწარმო იყენებს მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის მიზეზით განთავისუფლების უფლებას, მან განმარტებით შენიშვნებში უნდა მიუთითოს ეს ფაქტი და განმარტოს მიზეზები, რის გამოც ამ მოთხოვნის გამოყენებას დასჭირდება მიზანშეუწონელი დანახარჯები ან ძალისხმევა.

2.15

საწარმოს ფინანსური მდგომარეობა არის მისი აქტივების, ვალდებულებებისა და საკუთარი კაპიტალის თანაფარდობა გარკვეული თარიღისთვის, რომლისთვისაც წარდგენილია ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგება. ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგების ზემოაღნიშნული ელემენტები შემდეგნაირად განიმარტება:

(ა) აქტივი არის რესურსი, რომელსაც საწარმო აკონტროლებს წარსულში მომხდარი მოვლენების შედეგად და რის საფუძველზეც საწარმო მომავალში მოელის ეკონომიკური სარგებლის მიღებას;

(ბ) ვალდებულება საწარმოს მიმდინარე პერიოდის ვალდებულებაა, რომელიც წარმოიშვა წარსულში მომხდარი მოვლენების შედეგად და რომლის დაფარვა გამოიწვევს საწარმოდან რესურსების გასვლას, რომელშიც განივთებულია ეკონომიკური სარგებელი; და

(გ) საკუთარი კაპიტალი არის საწარმოს აქტივების ის ნაწილი, რომელიც რჩება ყველა ვალდებულების გამოკლების შემდეგ.

2.16

ზოგიერთი მუხლი, რომელიც აკმაყოფილებს აქტივებისა და ვალდებულებების განმარტებას, შესაძლოა არ აისახოს ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში, როგორც აქტივი ან ვალდებულება, რადგან არ აკმაყოფილებს 2.27–2.32 პუნქტებში განსაზღვრულ აღიარების კრიტერიუმებს. კერძოდ, იმისათვის, რომ დაკმაყოფილდეს აღიარების ალბათობის კრიტერიუმი, სანამ აქტივი ან ვალდებულება აღიარდება, საკმარისად სარწმუნო უნდა იყოს მოლოდინი იმისა, რომ მომავალში საწარმო მიიღებს ეკონომიკურ სარგებელს, ან საწარმოდან გავა ეკონომიკური სარგებელი.

2.17

აქტივებში განივთებული მომავალი ეკონომიკური სარგებელი არის აქტივების უნარი, ხელი შეუწყოს, პირდაპირ ან არაპირდაპირ, ფულადი სახსრებისა და ფულადი სახსრების ეკვივალენტების შემოსვლას საწარმოში. ფულადი სახსრების შემოსვლა შესაძლოა განხორციელდეს, როგორც აქტივის გამოყენების, ასევე საწარმოდან მისი გასვლის შედეგად.

2.18

მრავალ აქტივს, მაგალითად ძირითად საშუალებებს, ფიზიკური ფორმა გააჩნია. თუმცა, აქტივის არსებობის ერთადერთი განმსაზღვრელი ნიშანი ფიზიკური ფორმა არ არის. ზოგიერთი აქტივი არამატერიალურია.

2.19

აქტივის არსებობის დასადგენად მთავარი არ არის საკუთრების უფლება. მაგალითად, იჯარით აღებული ქონება მიიჩნევა აქტივად, თუ საწარმო აკონტროლებს იმ ეკონომიკურ სარგებელს, რომლის მიღებაც ივარაუდება ამ ქონების გამოყენებით.

2.20

საწარმოს ვალდებულების განუყოფელი დამახასიათებელი ნიშანია ის, რომ მას გააჩნია მიმდინარე ვალდებულება, რაღაც კონკრეტული გზით იმოქმედოს ან რაიმე გააკეთოს. ამგვარი ვალდებულება შეიძლება იყოს იურიდიული, ან კონსტრუქციული. იურიდიული ვალდებულება არის სამართლებრივად გამყარებული ვალდებულება, რომელიც წარმოიშობა მბოჭავი ხელშეკრულების ან საკანონმდებლო მოთხოვნების საფუძველზე. კონსტრუქციული ვალდებულება ისეთი ვალდებულებაა, რომელიც წარმოიშობა საწარმოს ქმედებიდან ისეთ შემთხვევაში, როდესაც:

(ა) საწარმომ წარსულში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, გამოქვეყნებული პოლიტიკის ან საკმარისად კონკრეტული მიმდინარე განცხადების საშუალებით სხვა მხარეებს აჩვენა, რომ იგი მომავალში თავის თავზე აიღებს გარკვეულ პასუხისმგებლობას; და

(ბ) შედეგად, საწარმომ ამ მხარეებს შეუქმნა სამართლიანი მოლოდინი იმისა, რომ იგი შეასრულებს ამ პასუხისმგებლობას.

2.21

მიმდინარე ვალდებულების შესრულება, როგორც წესი, ითვალისწინებს ფულადი სახსრების გადახდას, სხვა აქტივების გადაცემას, მომსახურების გაწევას, ერთი ვალდებულების სხვა ვალდებულებით შეცვლას, ან ვალდებულების გარდაქმნას საკუთარ კაპიტალად. ვალდებულების შესრულება შესაძლებელია სხვა გზითაც, მაგალითად, კრედიტორის მხრიდან თავის უფლებებზე უარის თქმით.

2.22

საკუთარი კაპიტალი არის სხვაობა აღიარებულ აქტივებსა და აღიარებულ ვალდებულებებს შორის. ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში განყოფილება „საკუთარი კაპიტალი“ შეიძლება დაიყოს ქვეკატეგორიებად. მაგალითად, სააქციო საზოგადოებისთვის ეს კატეგორიები შეიძლება იყოს აქციონერთა შენატანები, გაუნაწილებელი მოგება და სხვა სრული შემოსავლის მუხლები, რომლებიც საკუთარი კაპიტალის განცალკევებულ კომპონენტებად არის აღიარებული. წინამდებარე სტანდარტი არ ადგენს, შესაძლებელია თუ არა თანხების გადატან-გადმოტანა საკუთარი კაპიტალის ერთი კომპონენტიდან სხვაში, ან თუ შესაძლებელია, როგორ ან როდის.

2.23

საწარმოს საქმიანობის შედეგები არის საწარმოს შემოსავლებსა და ხარჯებს შორის თანაფარდობა საანგარიშგებო პერიოდში. წინამდებარე სტანდარტის მიხედვით, საწარმოს საქმიანობის შედეგების წარდგენა ნებადართულია როგორც ერთ ფინანსურ ანგარიშგებაში (სრული შემოსავლის ანგარიშგება), ასევე ორ ფინანსურ ანგარიშგებაში (მოგებისა და ზარალის ანგარიშგება და სრული შემოსავლის ანგარიშგება). მაჩვენებლები: მთლიანი სრული შემოსავალი და მოგება ან ზარალი ხშირად გამოიყენება, როგორც საწარმოს საქმიანობის შედეგების საზომი, ან როგორც სხვა მაჩვენებლების გაანგარიშების საფუძველი, როგორიცაა, მაგალითად ინვესტიციის უკუგება, ან შემოსავალი აქციაზე. შემოსავალი და ხარჯები განიმარტება შემდეგნაირად:

(ა) შემოსავალი არის საწარმოს ეკონომიკური სარგებლის ზრდა, საანგარიშგებო პერიოდში აქტივების ზრდის ან ვალდებულებების შემცირების გზით, რაც გამოიხატება საწარმოს საკუთარი კაპიტალის გადიდებით, რომელიც დაკავშირებული არაა მესაკუთრეთა მიერ საკუთარ კაპიტალში განხორციელებულ დამატებით შენატანებთან; და

(ბ) ხარჯი არის საწარმოს ეკონომიკური სარგებლის შემცირება, საანგარიშგებო პერიოდის განმავლობაში აქტივების საწარმოდან გასვლის ან ვალდებულებების ზრდის საფუძველზე, რაც გამოიხატება საწარმოს საკუთარი კაპიტალის შემცირებით, რომელიც დაკავშირებული არაა მესაკუთრეებზე გაცემულ განაწილებებთან.

2.24

შემოსავლებისა და ხარჯების აღიარება აქტივებისა და ვალდებულებების აღიარებისა და შეფასების პროცესის პირდაპირი შედეგია. შემოსავლებისა და ხარჯების აღიარების კრიტერიუმები განხილულია 2.27–2.32 პუნქტებში

2.25

შემოსავლის ცნება მოიცავს ამონაგებსა და შემოსულობას:

(ა) ამონაგები არის შემოსავალი, რომელიც წარმოიქმნება საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობის პროცესში და ცნობილია სხვადასხვა სახელწოდებით, მაგალითად: ამონაგები საქონლის გაყიდვიდან, ამონაგები მომსახურების გაწევიდან, პროცენტი, დივიდენდები, როიალტი და საიჯარო ქირა;

(ბ) შემოსულობა გულისხმობს სხვა მუხლებს, რომლებიც აკმაყოფილებს შემოსავლის განმარტებას, მაგრამ არ წარმოადგენს ამონაგებს. როდესაც საწარმო სრული შემოსავლის ანგარიშგებაში აღიარებს შემოსულობებს, ისინი, როგორც წესი, განცალკევებულ მუხლებად აისახება, რადგან ამ ინფორმაციის ცოდნა სასარგებლოა მომხმარებელთათვის, ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მიღების თვალსაზრისით.

2.26

ხარჯების ცნება მოიცავს ზარალს და ასევე ისეთ ხარჯებს, რომლებიც წარმოიშობა საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობის პროცესში:

(ა) საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობის პროცესში წარმოშობილი ხარჯებია, მაგალითად: გაყიდული საქონლის თვითღირებულება, ხელფასები და ცვეთა. როგორც წესი, საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობის პროცესთან დაკავშირებული ხარჯები პრაქტიკაში სხვადასხვა სახის აქტივების შემცირებით ან საწარმოდან გასვლით გამოიხატება, როგორიცაა, მაგალითად ფულადი სახსრები და ფულადი სახსრების ეკვივალენტები, მარაგი ან ძირითადი საშუალებები);

(ბ) ზარალი მოიცავს სხვა მუხლებს, რომლებიც აკმაყოფილებს ხარჯების განმარტებას და შეიძლება წარმოიშვას საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობის პროცესში. როდესაც საწარმო სრული შემოსავლის ანგარიშგებაში აღიარებს ზარალს, იგი, როგორც წესი, განცალკევებულ მუხლად აისახება, რადგან ამ ინფორმაციის ცოდნა სასარგებლოა მომხმარებელთათვის, ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მიღების თვალსაზრისით.

2.27

აღიარება არის საწარმოს ფინანსურ ანგარიშგებაში იმ მუხლის ასახვის პროცესი, რომელიც აკმაყოფილებს აქტივის, ვალდებულების, შემოსავლის ან ხარჯის განმარტებას და შემდეგ კრიტერიუმებს: (ა) მოსალოდნელია ამ მუხლით გამოწვეული მომავალი ეკონომიკური სარგებლის საწარმოში შემოსვლა ან საწარმოდან გასვლა; და (ბ) მუხლს გააჩნია თვითღირებულება ან ღირებულება, რომელიც შეიძლება საიმედოდ შეფასდეს.

2.28

თუ არ აღიარდება მუხლი, რომელიც აკმაყოფილებს ზემოაღნიშნულ კრიტერიუმებს, ამის გამოსწორება არ შეიძლება არც გამოყენებული სააღრიცხვო პოლიტიკის განმარტებით და არც განმარტებით შენიშვნებში ან სხვაგან რაიმე განმარტებითი ინფორმაციის გამჟღავნების გზით.

2.29

ფინანსური ანგარიშგების ამა თუ იმ ელემენტის თავდაპირველი აღიარების კრიტერიუმში ალბათობის ცნებას იყენებენ მომავალი ეკონომიკური სარგებლის საწარმოში შემოსვლის ან საწარმოდან გასვლისთვის დამახასიათებელი განუსაზღვრელობის ხარისხის დასადგენად. მომავალი ეკონომიკური სარგებლის მოძრაობისთვის დამახასიათებელი განუსაზღვრელობის ხარისხის შეფასება ეყრდნობა იმ მტკიცებულებებს/ინფორმაციას, რომელიც ეხება საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს არსებულ პირობებს/გარემოებებს, როდესაც მზადდება ფინანსური ანგარიშგება. ამგვარი შეფასებები ცალ-ცალკე კეთდება ყველა ინდივიდუალურად მნიშვნელოვანი მუხლისთვის და ასევე ინდივიდუალურად უმნიშვნელო მუხლებისგან შემდგარი დიდი ჯგუფისთვის.

2.30

აღიარების მეორე კრიტერიუმია მუხლის ღირებულების ან თვითღირებულების საიმედოდ განსაზღვრის შესაძლებლობა. ხშირ შემთხვევაში, მუხლის თვითღირებულება ან ღირებულება ცნობილია. სხვა შემთხვევაში, იგი უნდა შეფასდეს. გონივრული შეფასებების გამოყენება ფინანსური ანგარიშგების მომზადების მნიშვნელოვანი ნაწილია და იგი არ აკნინებს ამ ინფორმაციის საიმედოობას. თუ შეუძლებელია მუხლის ღირებულებითი სიდიდის დასაბუთებული შეფასების განსაზღვრა, იგი არ აღიარდება საწარმოს ფინანსურ ანგარიშგებაში.

2.31

თუ რომელიმე მუხლმა გარკვეულ მომენტში არ დააკმაყოფილა აღიარების კრიტერიუმები, მისი აღიარების საკითხის განხილვა შესაძლებელია მოგვიანებით, მოვლენების ან გარემოებების ცვლილების გათვალისწინებით.

2.32

შეიძლება მუხლი არ აკმაყოფილებდეს აღიარების კრიტერიუმებს, მაგრამ მაინც იმსახურებდეს ფინანსური ანგარიშგების შენიშვნებში, ან სხვა ახსნა-განმარტებით მასალაში, ან დანართებში გამჟღავნებას. ამის გაკეთება მიზანშეწონილია მაშინ, როდესაც ამა თუ იმ მუხლის შესახებ ინფორმაციის ცოდნა აუცილებელია იმისთვის, რომ ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებელმა შეაფასოს საწარმოს ფინანსური მდგომარეობა, მისი საქმიანობის შედეგები და ფინანსურ მდგომარეობაში მომხდარი ცვლილებები.

2.33

შეფასება არის ფულადი სიდიდეების განსაზღვრის პროცესი, რომლის მიხედვითაც ხდება აქტივების, ვალდებულებების, შემოსავლებისა და ხარჯების აღიარება საწარმოს ფინანსურ ანგარიშგებაში. ეს პროცესი გულისხმობს შეფასებისთვის გარკვეული საფუძვლის შერჩევას. წინამდებარე სტანდარტი ადგენს, შეფასების რომელი საფუძველი უნდა გამოიყენოს საწარმომ სხვადასხვა ტიპის აქტივების, ვალდებულებების, შემოსავლებისა და ხარჯების შეფასებისთვის.

2.34

შეფასების ორი ყველაზე გავრცელებული საფუძველია პირვანდელი ღირებულება და რეალური ღირებულება:

(ა) აქტივების პირვანდელი ღირებულება არის აქტივის შესაძენად მისი შეძენის მომენტში გადახდილი ფულადი სახსრების ან ფულადი სახსრების ეკვივალენტების ოდენობა, ან გაცემული კომპენსაციის რეალური ღირებულება. ვალდებულების პირვანდელი ღირებულება არის მიღებული ფულადი სახსრების ან ფულადი სახსრების ეკვივალენტების ოდენობა, ან ვალდებულების სანაცვლოდ მიღებული არაფულადი აქტივების რეალური ღირებულება ვალდებულების წარმოქმნის მომენტისათვის, ან, ზოგიერთ შემთხვევაში (მაგალითად, მოგების გადასახადისთვის), იმ ფულადი სახსრების ან ფულადი სახსრების ეკვივალენტების ოდენობა, რომლის საწარმოდან გასვლა მოსალოდნელია ვალდებულების დასაფარად საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობის პროცესში. ამორტიზებული პირვანდელი ღირებულება არის აქტივის ან ვალდებულების პირვანდელ ღირებულებას პლუს, ან მინუს მისი პირვანდელი ღირებულების ის ნაწილი, რომელიც ადრე აღიარებული იყო როგორც ხარჯი, ან შემოსავალი;

(ბ) რეალური ღირებულება არის თანხა, რომლითაც შეიძლება აქტივი გაიცვალოს ან ვალდებულება დაიფაროს საქმის მცოდნე და გარიგების მსურველ მხარეებს შორის „გაშლილი ხელის მანძილის“ პრინციპით განხორციელებულ გარიგებაში. ისეთ სიტუაციაში, როდესაც ნებადართულია ან მოითხოვება რეალური ღირებულების შეფასება, საწარმომ უნდა გამოიყენოს 11.27-11.32 პუნქტებში მოცემული მითითებები.

2.35

წინამდებარე სტანდარტით გათვალისწინებული აქტივების, ვალდებულებების, შემოსავლებისა და ხარჯების აღიარებისა და შეფასების მოთხოვნები ეფუძნება ფასს სტანდარტების სრული ვერსიით გათვალისწინებულ საყოველთაო პრინციპებს. იმ შემთხვევაში, თუ წინამდებარე სტანდარტი კონკრეტულად არ ითვალისწინებს მოთხოვნას ამა თუ იმ სპეციფიკური ოპერაციის ან სხვა მოვლენისთვის, მაშინ საწარმომ მსჯელობის საფუძვლად უნდა გამოიყენოს 10.4 პუნქტში მოცემული მითითებები, ხოლო კონკრეტული სიტუაციის შესაფერისი სააღრიცხვო პოლიტიკის შესარჩევად იხელმძღვანელოს 10.5 პუნქტის მითითებების იერარქიით. მითითებების იერარქიის მეორე დონე მოითხოვს, რომ საწარმომ გაითვალისწინოს აქტივების, ვალდებულებების, შემოსავლებისა და ხარჯების განმარტებები, აღიარებისა და შეფასების კრიტერიუმები და ის საყოველთაო პრინციპები, რომლებიც ჩამოყალიბებულია ამ განყოფილებაში.

2.36

კომპანიამ ფინანსური ანგარიშგება, ფულადი სახსრების მოძრაობის შესახებ ინფორმაციის გარდა, უნდა მოამზადოს დარიცხვის მეთოდის საფუძველზე. დარიცხვის მეთოდის თანახმად, სააღრიცხვო ერთეული აქტივად, ვალდებულებად, საკუთარ კაპიტალად, შემოსავლად ან ხარჯად უნდა აღიარდეს იმ მომენტში, როდესაც იგი დააკმაყოფილებს შესაბამის განმარტებასა და აღიარების კრიტერიუმებს.

2.37

აქტივი იმ შემთხვევაში აღიარდება ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში, თუ მოსალოდნელია, რომ მისი გამოყენების შედეგად მომავალში საწარმო მიიღებს ეკონომიკურ სარგებელს და, ამავე დროს, ამ აქტივს გააჩნია თვითღირებულება ან ღირებულება, რომლის საიმედოდ შეფასება შესაძლებელია. აქტივი არ აღიარდება ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში, თუ მოსალოდნელი არ არის, რომ მასზე გაწეული დანახარჯები საწარმოს მოუტანს ეკონომიკურ სარგებელს მიმდინარე საანგარიშგებო პერიოდის შემდგომ. სამაგიეროდ, ასეთ შემთხვევაში, სრული შემოსავლის ანგარიშგებაში (ან მოგებისა და ზარალის ანგარიშგებაში, მისი წარდგენის შემთხვევაში) აღიარდება ხარჯი.

2.38

საწარმომ პირობითი აქტივი არ უნდა აღიაროს აქტივის სახით. თუმცა, იმ შემთხვევაში, როდესაც ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა საწარმოში ეჭვს არ იწვევს, მოცემული აქტივი არ წარმოადგენს პირობით აქტივს და მართებულია მისი აღიარება აქტივის სახით.

2.39

საწარმომ ვალდებულება ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში უნდა აღიაროს იმ შემთხვევაში, როდესაც:

(ა) საწარმოს საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს გააჩნია ვალდებულება, რომელიც წარმოიშვა წარსული მოვლენების შედეგად;

(ბ) მოსალოდნელია ვალდებულების დასაფარად საწარმოდან რესურსების გასვლა, რომელშიც განივთებულია ეკონომიკური სარგებელი; და (გ) ვალდებულების დასაფარად აუცილებელი თანხის ოდენობის შეფასება შესაძლებელია საიმედოდ.

2.40

პირობითი ვალდებულება არის შესაძლო, მაგრამ გაურკვეველი ვალდებულება, ან მიმდინარე ვალდებულება, რომელიც არ არის აღიარებული, რადგან ვერ დააკმაყოფილა 2.39 (ბ) და (გ) ქვეპუნქტებში მოცემული აღიარების კრიტერიუმებიდან ერთერთი, ან ორივე. საწარმომ პირობითი ვალდებულება არ უნდა აღიაროს როგორც ვალდებულება, გარდა საწარმოთა გაერთიანების შემთხვევაში შეძენილი საწარმოს პირობითი ვალდებულებებისა (იხ. მე-19 განყოფილება - „საწარმოთა გაერთიანება და გუდვილი“).

2.41

შემოსავლის აღიარება აქტივებისა და ვალდებულებების აღიარებისა და შეფასების პროცესის პირდაპირი შედეგია. საწარმომ შემოსავალი უნდა აღიაროს სრული შემოსავლის ანგარიშგებაში (ან მოგებისა და ზარალის ანგარიშგებაში, თუ წარდგენილია) იმ შემთხვევაში, როდესაც იზრდება აქტივის ზრდასთან ან ვალდებულების შემცირებასთან დაკავშირებული მომავალი ეკონომიკური სარგებელი და ამგვარი ცვლილების სიდიდის საიმედოდ შეფასება შესაძლებელია.

2.42

ხარჯების აღიარება აქტივებისა და ვალდებულების აღიარებისა და შეფასების პროცესის პირდაპირი შედეგია. საწარმომ უნდა აღიაროს ხარჯი სრული შემოსავლის ანგარიშგებაში (ან მოგებისა და ზარალის ანგარიშგებაში, მისი წარდგენის შემთხვევაში) იმ შემთხვევაში, როდესაც მცირდება აქტივის შემცირებასთან ან ვალდებულების ზრდასთან დაკავშირებული მომავალი ეკონომიკური სარგებელი და ამგვარი ცვლილების სიდიდის საიმედოდ შეფასება შესაძლებელია.

2.43

მთლიანი სრული შემოსავალი არის შემოსავალსა და ხარჯებს შორის არითმეტიკული სხვაობა. მთლიანი სრული შემოსავალი არ არის ფინანსური ანგარიშგების დამოუკიდებელი ელემენტი და მისთვის საჭირო არ არის განსხვავებული აღიარების პრინციპის არსებობა.

2.44

მოგება ან ზარალი არის შემოსავლებისა და ხარჯების ისეთ მუხლებს შორის არითმეტიკული სხვაობა, რომლებიც, მოცემული სტანდარტის თანახმად, არ კლასიფიცირდება სხვა სრული შემოსავლის შემადგენელ კომპონენტებად. მოგება ან ზარალი არ არის ფინანსური ანგარიშგების დამოუკიდებელი ელემენტი და მისთვის საჭირო არ არის განსხვავებული აღიარების პრინციპის არსებობა.

2.45

მოცემული სტანდარტით ნებადართული არ არის ისეთი მუხლების ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში აღიარება, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებს აქტივის ან ვალდებულების განმარტებას, იმის მიუხედავად, წარმოიქმნება თუ არა ისინი მოგებისა და ზარალის შესაფასებლად ე.წ. „შესაბამისობის პრინციპის“ გამოყენების შედეგად.

2.46

თავდაპირველი აღიარებისას საწარმომ აქტივები და ვალდებულებები უნდა შეაფასოს პირვანდელი ღირებულებით, თუ წინამდებარე სტანდარტით სხვა საფუძვლის გამოყენება არ მოითხოვება, როგორიცაა, მაგალითად რეალური ღირებულება.

2.47

როგორც განსაზღვრულია წინამდებარე სტანდარტის მე-11 განყოფილებაში - „ძირითადი ფინანსური ინსტრუმენტები“, საწარმო ძირითად ფინანსურ აქტივებსა და ძირითად ფინანსურ ვალდებულებებს აღიარებს ამორტიზებული ღირებულებით, გაუფასურების ზარალის გამოკლებით, გარდა არაკონვერტირებად პრივილეგირებულ აქციებსა და არადაბრუნებად ჩვეულებრივ ან პრივილეგირებულ აქციებში განხორციელებული ინვესტიციებისა, რომლებიც საჯაროდ იყიდება ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე, ან რომელთა რეალური ღირებულების საიმედოდ შეფასება სხვაგვარად არის შესაძლებელი, მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე და მათი შეფასება ხდება რეალური ღირებულებით, ხოლო რეალურ ღირებულებაში მომხდარი ცვლილებები აისახება მოგებაში ან ზარალში.

2.48

საზოგადოდ, საწარმო ყველა სხვა ფინანსურ აქტივსა და ფინანსურ ვალდებულებას აღიარებს რეალური ღირებულებით, ხოლო რეალურ ღირებულებაში მომხდარ ცვლილებებს ასახავს მოგებაში ან ზარალში, თუ წინამდებარე სტანდარტით არ მოითხოვება ან ნებადართული არ არის ღირებულების განსაზღვრა სხვა საფუძვლით, მაგალითად თვითღირებულებით ან ამორტიზებული ღირებულებით.

2.49

არაფინანსური აქტივების უმეტესობა, რომლებსაც საწარმო თავდაპირველად პირვანდელი ღირებულებით აღიარებს, შემდგომში შეფასდება სხვა საფუძვლით. მაგალითად, საწარმო:

(ა) ძირითად საშუალებებს აფასებს დაგროვილი ცვეთითა და გაუფასურებით შემცირებულ თვითღირებულებასა და ანაზღაურებად ღირებულებას შორის უმცირესი თანხით (თვითღირებულების მოდელი), ან გადაფასებულ ღირებულებასა და ანაზღაურებად ღირებულებას შორის უმცირესი თანხით (გადაფასების მოდელი).

(ბ) მარაგს აფასებს თვითღირებულებასა და მისი დასრულებისა და გაყიდვისთვის საჭირო დანახარჯებით შემცირებულ გასაყიდ ფასს შორის უმცირესი თანხით; და (გ) გაუფასურების ზარალს აღიარებს ისეთ არაფინანსურ აქტივებთან დაკავშირებით, რომლებიც ან გამოყენების პროცესშია, ან გამიზნულია გასაყიდად

ზემოაღნიშნული უმცირესი ღირებულებებით აქტივების შეფასების მიზანია იმის უზრუნველყოფა, რომ აქტივები შეფასებული არ იყოს იმაზე უფრო დიდი ღირებულებით, რა სიდიდის სარგებლის მიღებასაც მოელის საწარმო აქტივის გაყიდვის ან გამოყენების შედეგად.

2.50

წინამდებარე სტანდარტი უფლებას იძლევა, ან მოითხოვს შემდეგი სახის არაფინანსური აქტივების რეალური ღირებულებით შეფასებას:

(ა) ინვესტიციები მეკავშირე საწარმოებსა და ერთობლივ საქმიანობაში, რომლებსაც საწარმო აფასებს რეალური ღირებულებით (იხ. პუნქტები 14.10 და 15.15);

(ბ) საინვესტიციო ქონება, რომელსაც საწარმო აფასებს რეალური ღირებულებით (იხ. პუნქტი 16.7);

(გ) სასოფლო-სამეურნეო აქტივები (ბიოლოგიური აქტივები და სოფლის მეურნეობის პროდუქცია ნაყოფის მიღების მომენტში), რომელსაც საწარმო აფასებს გაყიდვის დანახარჯებით შემცირებული რეალური ღირებულებით (იხ. პუნქტი 34.2); და

(დ) ძირითადი საშუალებები, რომლებსაც საწარმო აფასების გადაფასების მოდელის შესაბამისად (იხ. 17.15ბ პუნქტი).

2.51

ფინანსური ვალდებულებების გარდა, ყველა სხვა ვალდებულების უმეტესობა აღიარდება იმ თანხის ოდენობის საუკეთესო შეფასებით, რომელიც საჭიროა ვალდებულების დასაფარად საანგარიშგებო თარიღისათვის.

2.52

დაუშვებელია აქტივებისა და ვალდებულებების, ან ხარჯებისა და შემოსავლების ურთიერთგადაფარვა, თუ ეს არ მოითხოვება ან ნებადართული არ არის წინამდებარე სტანდარტით.

(ა) ურთიერთგადაფარვა არ არის აქტივების შეფასება შეფასებითი ხასიათის შესწორებებით, როგორიცაა, მაგალითად მარაგის დაძველებით გამოწვეული ფასშესწორება და უიმედო მოთხოვნებისთვის - საეჭვო ვალების ანარიცხები;

(ბ) თუ საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობა არ მოიცავს გრძელვადიანი აქტივების, მათ შორის ინვესტიციებისა და საოპერაციო აქტივების ყიდვა-გაყიდვას, მაშინ მათი გასხვისების შემთხვევაში, საწარმო ამგვარი აქტივების გასხვისებასთან დაკავშირებულ შემოსულობას ან ზარალს წარადგენს მიღებული შემოსავლიდან აქტივის საბალანსო ღირებულებისა და მის გაყიდვასთან დაკავშირებული ხარჯების გამოკლებით.