34.1

წინამდებარე განყოფილებაში მოცემულია მითითებები მცირე და საშუალო საწარმოთა ფინანსური ანგარიშგების მომზადებასთან დაკავშირებით, რომელიც მოიცავს შემდეგი სამი ტიპის სპეციალიზებულ საქმიანობას: სოფლის მეურნეობას, სასარგებლო წიაღისეულის (მინერალური რესურსების) მოპოვებასა და მომსახურებას კონცესიური შეთანხმების საფუძველზე.

34.2

საწარმომ, რომელიც იყენებს წინამდებარე სტანდარტს და დაკავებულია სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობით, სააღრიცხვო პოლიტიკა უნდა განსაზღვროს ბიოლოგიური აქტივების თითოეული კატეგორიისთვის, შემდეგნაირად:

(ა) საწარმომ უნდა გამოიყენოს 34.4–34.7 პუნქტებში აღწერილი რეალური ღირებულებით აღრიცხვის მოდელი იმ ბიოლოგიური აქტივებისათვის, რომელთა რეალური ღირებულება მარტივად დასადგენია, მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე; და

(ბ) ყველა სხვა ბიოლოგიური აქტივისთვის საწარმომ უნდა გამოიყენოს თვითღირებულების მოდელი, რომელიც აღწერილია 34.8–34.10 პუნქტებში.

34.3

საწარმომ ბიოლოგიური აქტივი და სოფლის მეურნეობის პროდუქცია უნდა აღიაროს მხოლოდ და მხოლოდ მაშინ, როდესაც:

(ა) საწარმო აკონტროლებს ამ აქტივს წარსული მოვლენების შედეგად;

(ბ) მოსალოდნელია ამ აქტივთან დაკავშირებული მომავალი ეკონომიკური სარგებლის საწარმოში შემოსვლა; და

(გ) შესაძლებელია აქტივის რეალური ღირებულების ან თვითღირებულების საიმედოდ შეფასება, მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე.

34.4

საწარმომ ბიოლოგიური აქტივი თავდაპირველი აღიარებისას და ყოველი საანგარიშგებო თარიღისთვის უნდა შეაფასოს გაყიდვისათვის საჭირო დანახარჯებით შემცირებული რეალური ღირებულებით. გაყიდვის დანახარჯებით შემცირებული რეალური ღირებულების ცვლილებები უნდა აისახოს მოგებაში ან ზარალში.

34.5

საწარმოს ბიოლოგიური აქტივებიდან მიღებული სოფლის მეურნეობის პროდუქცია უნდა შეფასდეს მისი მიღების მომენტისათვის განსაზღვრული რეალური ღირებულებით, გაყიდვისათვის საჭირო დანახარჯების გამოკლებით. ამგვარი შეფასებით მიღებული სიდიდე წარმოადგენს თვითღირებულებას იმ თარიღისთვის, როდესაც საწარმო იწყებს წინამდებარე სტანდარტის მე-13 განყოფილების – „მარაგები“ ან სხვა შესაფერისი განყოფილების გამოყენებას.

34.6

რეალური ღირებულების განსაზღვრისას საწარმომ უნდა გაითვალისწინოს შემდეგი ფაქტორები:

(ა) თუ მოცემულ ადგილზე და მოცემულ მდგომარეობაში მყოფი ბიოლოგიური აქტივის ან სოფლის მეურნეობის პროდუქციისათვის არსებობს აქტიური ბაზარი, ამ აქტივის რეალური ღირებულების განსაზღვრისთვის შესაფერის საფუძველს წარმოადგენს ამ ბაზარზე კოტირებული საბაზრო ფასი. თუ საწარმოს ხელი მიუწვდება სხვადასხვა აქტიურ ბაზარზე, საწარმომ უნდა გამოიყენოს იმ ბაზარზე არსებული ფასი, რომელსაც იგი, სავარაუდოდ, გამოიყენებს მომავალში;

(ბ) თუ აქტიური ბაზარი არ არსებობს, საწარმო რეალური ღირებულების განსაზღვრისას გამოიყენებს ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან ერთ, ან რამდენიმე კრიტერიუმს, როდესაც შესაძლებელია:

(i) უახლესი საბაზრო გარიგების ფასი, თუ ეკონომიკური მდგომარეობა მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა ამ გარიგების თარიღიდან საანგარიშგებო თარიღამდე პერიოდში;

(ii) ანალოგიური აქტივების საბაზრო ფასები, რომლებიც კორექტირებულია განსხვავებების გათვალისწინებით;

(iii) სექტორის სტატისტიკური მონაცემები, როგორიცაა ხეხილის ბაღის ღირებულება ერთ საექსპორტო შესაძლებლობაზე, ბუშელზე ან ჰექტარზე გაანგარიშებით, ასევე პირუტყვის ღირებულება, ერთი კგ ხორცზე გაანგარიშებით.

(გ) ზოგიერთ შემთხვევაში, (ა) და (ბ) ქვეპუნქტებში ჩამოთვლილი საინფორმაციო წყაროებიდან შეიძლება განსხვავებული დასკვნები გამომდინარეობდეს ბიოლოგიური აქტივის ან სოფლის მეურნეობის პროდუქციის რეალური ღირებულების შესახებ. საწარმო იხილავს ამ განსხვავების მიზეზებს, რათა მიიღოს რეალური ღირებულების ყველაზე საიმედო შეფასება, დასაბუთებული შეფასებების შედარებით მცირე სპექტრის ფარგლებში;

(დ) ზოგჯერ რეალური ღირებულების ადვილად განსაზღვრა მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე შესაძლებელია იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც მოცემული მდგომარეობის მქონე ბიოლოგიური აქტივისთვის არ არსებობს ჩამოყალიბებული საბაზრო ფასი ან ღირებულება. ასეთ დროს, საწარმომ უნდა განიხილოს, მოცემული აქტივის რეალური ღირებულების საიმედო შეფასება იქნება თუ არა ამ აქტივიდან მოსალოდნელი წმინდა ფულადი ნაკადების დღევანდელი ღირებულება, რომელიც დისკონტირებულია მიმდინარე პერიოდის საბაზრო განაკვეთის მიხედვით.

34.7

საწარმომ რეალური ღირებულებით შეფასებული ბიოლოგიური აქტივების შესახებ უნდა გაამჟღავნოს შემდეგი ინფორმაცია:

(ა) ბიოლოგიური აქტივების თითოეული კატეგორიის აღწერა;

(ბ) მეთოდები და მნიშვნელოვანი დაშვებები, რომლებიც გამოიყენა მოსავლის მიღების მომენტისათვის თითოეული კატეგორიის სოფლის მეურნეობის პროდუქციისა და თითოეული კატეგორიის ბიოლოგიური აქტივების რეალური ღირებულების დასადგენად;

(გ) მიმდინარე პერიოდის დასაწყისსა და საანგარიშგებო თარიღს შორის პერიოდში ბიოლოგიური აქტივების საბალანსო ღირებულებაში მომხდარი ცვლილებების შეჯერება. შეჯერება უნდა მოიცავდეს შემდეგ მონაცემებს:

(i) გაყიდვის დანახარჯებით შემცირებული რეალური ღირებულების ცვლილებით განპირობებული შემოსულობა ან ზარალი;

(ii) აქტივების შესყიდვით განპირობებული ღირებულების ზრდა;

(iii) ღირებულების შემცირება სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის მოსავლის მიღების შედეგად;

(iv) საწარმოთა გაერთიანებების შედეგად გამოწვეული ღირებულების ზრდა;

(v) წმინდა საკურსო სხვაობები, რომლებიც წარმოიქმნა ფინანსური ანგარიშგების მონაცემების გადაყვანის შედეგად განსხვავებულ წარსადგენ ვალუტაში და უცხოური ქვედანაყოფის მაჩვენებლების გადაყვანის შედეგად ანგარიშვალდებული საწარმოს წარსადგენ ვალუტაში; და

(vi) სხვა ცვლილებები.

ამგვარი შეჯერების წარმოდგენა საწარმოს არ ევალება წინა პერიოდებისთვის.

34.8

თუ შეუძლებელია რეალური ღირებულების ადვილად განსაზღვრა მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე, საწარმომ ასეთი ბიოლოგიური აქტივები უნდა შეაფასოს თვითღირებულებიდან დაგროვილი ცვეთისა და დაგროვილი გაუფასურების ზარალის გამოკლების შედეგად მიღებული თანხით

34.9

საწარმომ ბიოლოგიური აქტივებიდან მიღებული სოფლის მეურნეობის პროდუქცია უნდა შეაფასოს რეალურ ღირებულებას გამოკლებული გაყიდვისთვის საჭირო სავარაუდო დანახარჯები, ნაყოფის მიღების მომენტში. ამგვარი შეფასებით მიღებული სიდიდე წარმოადგენს თვითღირებულებას იმ თარიღისთვის, როდესაც საწარმო იწყებს წინამდებარე სტანდარტის მე-13 განყოფილების – „მარაგები“ ან სხვა შესაფერისი განყოფილების გამოყენებას.

34.10

საწარმომ თვითღირებულებით შეფასებული ბიოლოგიური აქტივების შესახებ უნდა გაამჟღავნოს შემდეგი ინფორმაცია:

(ა) ბიოლოგიური აქტივების თითოეული კატეგორიის აღწერა;

(ბ) განმარტება იმის შესახებ, რატომ არ არის შესაძლებელი რეალური ღირებულების საიმედოდ შეფასება მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე;

(გ) გამოყენებული ცვეთის მეთოდი;

(დ) გამოყენებული სასარგებლო მომსახურების ვადა ან ცვეთის ნორმები; და

(ე) პირვანდელი ღირებულება და დაგროვილი ცვეთა (დაგროვილ გაუფასურების ზარალთან) პერიოდის დასაწყისისა და ბოლოსთვის.

34.11

საწარმომ, რომელიც იყენებს წინამდებარე სტანდარტს და დაკავებულია მინერალური რესურსების მარაგის კვლევა-ძიებით, ან შეფასებით, უნდა განსაზღვროს ისეთი სააღრიცხვო პოლიტიკა, რომელიც დაადგენს, რომელი დანახარჯები იქნება აღიარებული, როგორც მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების აქტივები 10.4 პუნქტის მიხედვით და შემდეგ ეს სააღრიცხვო პოლიტიკა გამოიყენოს უცვლელად. საწარმო განთავისუფლებულია 10.5 პუნქტის გამოყენების მოთხოვნისგან, მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების აქტივების აღიარებისა და შეფასების სააღრიცხვო პოლიტიკის მიმართ.

34.11ა

ქვემოთ ჩამოთვლილია ისეთი დანახარჯების მაგალითები, რომლებიც შეიძლება ჩაირთოს ძიებისა და შეფასების აქტივების თავდაპირველ შეფასებაში (ჩამონათვალი არ არის ამომწურავი):

(ა) მინერალური რესურსების ძიების უფლების შეძენა;

(ბ) ტოპოგრაფიული, გეოლოგიური, გეოქიმიური და გეოფიზიკური კვლევები;

(გ) საძიებო ბურღვა;

(დ) საძიებო გათხრების სამუშაოები;

(ე) სინჯების აღება; და

(ვ) მინერალური რესურსის მოპოვების ტექნიკური განხორციელების შესაძლებლობისა და კომერციული სიცოცხლისუნარიანობის შეფასებასთან დაკავშირებული საქმიანობები.

მინერალური რესურსების დამუშავებასთან დაკავშირებული დანახარჯები არ უნდა აღიარდეს, როგორც მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების აქტივები.

34.11ბ

ძიებისა და შეფასების აქტივები თავდაპირველი აღიარებისას უნდა შეფასდეს თვითღირებულებით. თავდაპირველი აღიარების შემდეგ საწარმომ მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების აქტივებთან მიმართებით, შეძენილი აქტივების ბუნების შესაბამისად, უნდა გამოიყენოს მე-17 განყოფილება - „ძირითადი საშუალებები“ და მე-18 განყოფილება - „არამატერიალური აქტივები გუდვილის გარდა“, 34.11დ-34.11ვ პუნქტების დებულებების გათვალისწინებით. თუ საწარმოს გააჩნია ობიექტის დემონტაჟთან, ლიკვიდაციასთან ან გარემოს აღდგენასთან დაკავშირებული ვალდებულება, მან ამგვარი ვალდებულებები და დანახარჯები უნდა აღრიცხოს მე-17 განყოფილებისა და 21-ე განყოფილების – „ანარიცხები, პირობითი ვალდებულებები და პირობითი აქტივების“ - შესაბამისად.

34.11გ

ძიებისა და შეფასების აქტივების გაუფასურება უნდა შეფასდეს მაშინ, როდესაც ფაქტები და გარემოებები მიანიშნებენ, რომ ძიებისა და შეფასების აქტივების საბალანსო ღირებულება შეიძლება აღემატებოდეს ანაზღაურებად ღირებულებას. საწარმომ ნებისმიერი გამოწვეული გაუფასურების ზარალის შეფასების, წარდგენისა და განმარტებით შენიშვნებში ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის უნდა გამოიყენოს 27-ე განყოფილება - „აქტივების გაუფასურება“, გარდა 34.11ვ პუნქტში აღწერილი შემთხვევებისა.

34.11დ

საწარმომ მხოლოდ ძიებისა და შეფასების აქტივებთან მიმართებით უნდა გამოიყენოს 34.11ე პუნქტი, წინამდებარე სტანდარტის 27.7– 27.10 პუნქტების ნაცვლად, როდესაც ადგენს მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების იმ აქტივებს, რომლებიც შეიძლება გაუფასურებული იყოს. 34.11ე პუნქტში გამოიყენება ტერმინი „აქტივები“, მაგრამ ეს პუნქტი ერთნაირად ეხება მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების განცალკევებულ აქტივებსაც და ფულადი სახსრების წარმომქმნელ ერთეულსაც.

34.11ე

ქვემოთ ჩამოთვლილი ერთი ან მეტი ფაქტისა და გარემოების არსებობა იმაზე მიუთითებს, რომ საწარმომ უნდა ჩაატაროს ძიებისა და შეფასების აქტივების გაუფასურების ტესტირება (ჩამონათვალი არ არის ამომწურავი):

(ა) პერიოდი, რომლის განმავლობაშიც საწარმოს გარკვეულ ტერიტორიაზე მინერალური რესურსების მარაგის ძიების სამუშაოების ჩატარების უფლება აქვს, დასრულდა ან უახლოეს მომავალში დასრულდება და მისი განახლება მოსალოდნელი არ არის;

(ბ) გარკვეულ ტერიტორიაზე მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების არსებითი დანახარჯების გაწევა მომავალში არც ბიუჯეტშია გათვალისწინებული და არც დაგეგმილი არ არის;

(გ) გარკვეულ ტერიტორიაზე მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების შედეგად საწარმომ ვერ აღმოაჩინა კომერციულად სიცოცხლისუნარიანი მოცულობის მინერალური რესურსები და გადაწყვიტა, ამ ტერიტორიაზე შეწყვიტოს ამგვარი საქმიანობა; ან

(დ) არსებობს საკმარისი მიმანიშნებელი მონაცემები იმისა, რომ, მართალია, გარკვეულ ტერიტორიაზე საბადოს დამუშავება, სავარაუდოდ, გაგრძელდება, მაგრამ საეჭვო იქნება მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების აქტივის საბალანსო ღირებულების სრულად ამოღება, წარმატებული დამუშავების ან გაყიდვის შედეგად.

საწარმომ უნდა ჩაატაროს გაუფასურების ტესტი და ნებისმიერი გაუფასურების ზარალი აღიაროს 27-ე განყოფილების შესაბამისად.

34.11ვ

საწარმომ უნდა განსაზღვროს ფულადი სახსრების წარმომქმნელ ერთეულებზე ან ფულადი სახსრების წარმომქმნელი ერთეულების ჯგუფებზე მინერალური რესურსების მარაგის ძიებისა და შეფასების აქტივების მიკუთვნების სააღრიცხვო პოლიტიკა, ამ აქტივების გაუფასურების შესაფასებლად.

34.12

მომსახურების გაწევის კონცესიური შეთანხმება იმგვარი შეთანხმებაა, როდესაც სახელმწიფო ან საჯარო სექტორის სხვა ორგანო (ნებართვის/კონცესიის გამცემი) ხელშეკრულებას აფორმებს კერძო სექტორის საწარმოსთან (ოპერატორი) ნებართვის გამცემის ინფრასტრუქტურის აქტივების შექმნაზე (ან რეკონსტრუქციაზე), მართვასა და ექსპლუატაციაზე, როგორიცაა, მაგალითად გზები, ხიდები, გვირაბები, აეროპორტები, ენერგოგამანაწილებელი ქსელები, ციხეები და საავადმყოფოები. ასეთი შეთანხმებების დროს ნებართვის გამცემი აკონტროლებს ან არეგულირებს, რა სახის მომსახურება უნდა გასწიოს ოპერატორმა მოცემული აქტივებით, ვის უნდა გაუწიოს მომსახურება და რა ფასად. იგი ასევე აკონტროლებს შეთანხმების ვადის დასრულებისას მნიშვნელოვან ნარჩენ წილს აქტივებში.

34.13

არსებობს მომსახურებაზე კონცესიური შეთანხმების ორი ძირითადი კატეგორია:

(ა) პირველ შემთხვევაში, ოპერატორი იღებს ფინანსურ აქტივს - უპირობო სახელშეკრულებო უფლებას, მიიღოს წინასწარგანსაზღვრული, ან განსაზღვრადი ოდენობის ფულადი სახსრები ან სხვა ფინანსური აქტივი სახელმწიფოსაგან, საჯარო სექტორის აქტივის ასაშენებლად ან რეკონსტრუქციისთვის და შემდეგ ექსპლუატაცია გაუწიოს და მოუაროს ამ აქტივს დროის გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. ამ კატეგორიას განეკუთვნება სახელმწიფოს მიერ გაცემული გარანტიები, რომელიც ითვალისწინებს იმ არასაკმარისი თანხების ანაზღაურებას, რომელიც წარმოიშობა საზოგადოებრივი მომსახურების მომხმარებლებისაგან მიღებულ თანხასა და წინასწარგანსაზღვრულ ან განსაზღვრად თანხებს შორის განსხვავებით;

(ბ) მეორე შემთხვევაში, ოპერატორი იღებს არამატერიალურ აქტივს - უფლებას, დააწესოს გადასახადი იმ საჯარო სექტორის აქტივის გამოყენებისთვის, რომელსაც იგი აშენებს, ან, რომლის რეკონსტრუქციასაც ახორციელებს და შემდგომში ექსპლუატაციას გაუწევს და მოუვლის მას დროის გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. გადასახადის დაწესების უფლება არ წარმოადგენს ფულადი სახსრების მიღების უპირობო უფლებას, რადგან თანხები პირობითია და დამოკიდებულია იმ დონეზე, რა დონეზეც საზოგადოება იყენებს ამ მომსახურებას. ზოგიერთ შემთხვევაში, ერთი ხელშეკრულება შეიძლება შინაარსობრივად შეიცავდეს ორივე ტიპის შეთანხმებას: ერთი მხრივ, თუ სახელმწიფოს გაცემული აქვს უპირობო გარანტია ფულის გადახდაზე საჯარო სექტორის აქტივის მშენებლობისთვის, ოპერატორს ექნება ფინანსური აქტივი. მეორე მხრივ, ვინაიდან ოპერატორი უნდა იმედოვნებდეს, რომ საზოგადოება გამოიყენებს ამ მომსახურებას და, შესაბამისად, იგი მიიღებს ანაზღაურებას, ოპერატორს ექნება არამატერიალური აქტივიც.

34.14

ოპერატორმა ფინანსური აქტივი უნდა აღიაროს იმ მოცულობით, რასაც ითვალისწინებს მისი უპირობო სახელშეკრულებო უფლება, ნებართვის გამცემისგან მიიღოს ფულადი სახსრები, ან სხვა ფინანსური აქტივი სამშენებლო სამუშაოებისათვის. ოპერატორმა ფინანსური აქტივი უნდა შეაფასოს რეალური ღირებულებით. მაშასადამე, მან ფინანსური აქტივის ბუღალტრული აღრიცხვისთვის უნდა იხელმძღვანელოს მე-11 განყოფილებით - „ძირითადი ფინანსური ინსტრუმენტები“ და მე-12 განყოფილებით - „სხვა ფინანსურ ინსტრუმენტებთან დაკავშირებული საკითხები“

34.15

ოპერატორმა უნდა აღიაროს არამატერიალური აქტივი იმ მოცულობით, რასაც ითვალისწინებს მიღებული უფლება (ლიცენზია) - დააწესოს გადასახადი საზოგადოებრივი მომსახურების მომხმარებლებისთვის. თავდაპირველად ოპერატორმა არამატერიალური აქტივი უნდა შეაფასოს რეალური ღირებულებით. ამის შემდგომ, არამატერიალური აქტივის აღრიცხვისთვის ოპერატორმა უნდა იხელმძღვანელოს მე-18 განყოფილების მოთხოვნებით.

34.16

მომსახურების გაწევაზე კონცესიური შეთანხმებიდან მიღებული ამონაგების აღიარების, შეფასებისა და მის შესახებ ფინანსურ ანგარიშგებაში ინფორმაციის გამჟღავნებასთან დაკავშირებით, ოპერატორმა უნდა იხელმძღვანელოს 23-ე განყოფილებით - „ამონაგები“ - გათვალისწინებული მოთხოვნებით, რომლებიც ეხება მის მიერ შესრულებულ მომსახურებას.