21.1

წინამდებარე განყოფილება გამოიყენება ყველა სახის ანარიცხის (ე.ი. ვალდებულება, რომლის დაფარვის ვადა ან ოდენობა გაურკვეველია), პირობითი ვალდებულებისა და პირობითი აქტივის აღრიცხვისათვის, იმ ანარიცხების გარდა, რომლებსაც არეგულირებს ამ სტანდარტის სხვა განყოფილებები. ეს უკანასკნელი მოიცავს ანარიცხებს, რომლებიც დაკავშირებულია:

(ა) იჯარასთან (იხ. მე-20 განყოფილება - „იჯარა“). თუმცა, წინამდებარე განყოფილება არეგულირებს ისეთ ჩვეულებრივ იჯარას, რომელიც წაგებიანი გახდა;

(ბ) სამშენებლო ხელშეკრულებებთან (იხ. 23-ე განყოფილება - „ამონაგები“); თუმცა, წინამდებარე განყოფილება არეგულირებს ისეთ სამშენებლო ხელშეკრულებებს, რომლებიც წაგებიანი გახდა;

(გ) დაქირავებულ პირთა გასამრჯელოებთან (იხ. 28-ე განყოფილება - „დაქირავებულ პირთა გასამრჯელოები“);

(დ) მოგების გადასახადთან (იხ. 29-ე განყოფილება - „მოგების გადასახადი“).

21.2

ამ განყოფილების მოთხოვნები არ ვრცელდება დაუმთავრებელ ხელშეკრულებაზე, თუ ის წაგებიანი არ არის. დაუმთავრებელი ხელშეკრულება ისეთი ხელშეკრულებაა, რომლის მონაწილე არც ერთ მხარეს არ შეუსრულებია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები, ან ორივე მხარეს ერთნაირად აქვს შესრულებული ვალდებულებები ნაწილობრივ.

21.3

სიტყვა „ანარიცხი“, ზოგიერთ შემთხვევაში, გამოიყენება ისეთ მუხლებთან მიმართებაში, როგორიცაა ცვეთა, აქტივების გაუფასურება და უიმედო მოთხოვნა. ამ შემთხვევაში ხდება აქტივების საბალანსო ღირებულებების კორექტირება და არა ვალდებულებების აღიარება. მაშასადამე, სტანდარტის მოცემული განყოფილება არ ეხება ასეთ შემთხვევებს.

21.4

საწარმომ ანარიცხი უნდა აღიაროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც: (ა) საწარმოს საანგარიშგებო თარიღისთვის აქვს ვალდებულება, რომელიც წარმოიქმნა წარსული მოვლენის შედეგად; (ბ) მოსალოდნელია (უფრო შესაძლებელია მისი მოხდენა, ვიდრე არმოხდენა), რომ ვალდებულების დასაფარად საჭირო იქნება ეკონომიკური სარგებლის გასვლა საწარმოდან; და (გ) შესაძლებელია ვალდებულების სიდიდის საიმედოდ შეფასება.

21.5

საწარმომ ანარიცხი უნდა აღიაროს, როგორც ვალდებულება ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში და ანარიცხის ტოლი თანხა აღიაროს ხარჯად, თუ ამ სტანდარტის სხვა განყოფილება არ მოითხოვს მისი ღირებულების ასახვას ისეთი აქტივის თვითღირებულების შემადგენელი ნაწილის სახით, როგორიცაა ძირითადი საშუალებები, ან მარაგი.

21.6

21.4(ა) ქვეპუნქტში განსაზღვრული პირობა (არსებობს ვალდებულება საანგარიშგებო თარიღისთვის, რომელიც წარმოიქმნა წარსული მოვლენის შედეგად) გულისხმობს, რომ საწარმოს არა აქვს სხვა რეალური ალტერნატივა, ამ ვალდებულების დაფარვის გარდა. ეს შეიძლება მოხდეს მაშინ, როდესაც საწარმოს გააჩნია კანონმდებლობით გათვალისწინებული იურიდიული ვალდებულება, ან კონსტრუქციული ვალდებულება, რომელიც წარსული მოვლენის შედეგია (რომელიც შეიძლება იყოს საწარმოს რაიმე ქმედება) და სხვა მხარეებს უქმნის სამართლიან მოლოდინს, რომ საწარმო შეასრულებს ამ ვალდებულებას. ვალდებულება, რომელიც წარმოიშობა საწარმოს მომავალი საქმიანობის შედეგად (ანუ მომავალი ეკონომიკური საქმიანობა), არ აკმაყოფილებს 21.4(ა) ქვეპუნქტის მოთხოვნებს, მიუხედავად იმისა, რამდენად არის მოსალოდნელი ამ ვალდებულების წარმოშობა და იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ის ხელშეკრულებით არის გათვალისწინებული. მაგალითად, კომერციული (ბაზრის) ზეწოლის ან საკანონმდებლო მოთხოვნების შესაბამისად, საწარმომ შეიძლება განიზრახოს ან დასჭირდეს დანახარჯების გაწევა, მომავალი საქმიანობის კონკრეტული გზით წარმართვის მიზნით (მაგალითად, გარკვეული ტიპის საწარმოში გამონაბოლქვის გამწმენდი ფილტრების დამონტაჟება). ვინაიდან საწარმოს შეუძლია, თავიდან აიცილოს ამგვარი დანახარჯები მომავალში, მომავალი ქმედებების შედეგად, მაგალითად საქმიანობის წარმართვის მეთოდის შეცვლის, ან საწარმოს გაყიდვის გზით, მას არა აქვს მომავალი დანახარჯების გაწევის მიმდინარე ვალდებულება და არ აღიარებს ანარიცხებს.

21.7

თანხა, რომელსაც საწარმო აღიარებს ანარიცხად, უნდა იყოს იმ თანხის საუკეთესო შეფასება, რომელიც აუცილებელი იქნება ამ ვალდებულების დასაფარად საანგარიშგებო თარიღისათვის. საუკეთესო შეფასება არის ის თანხა, რასაც საწარმო, გონივრულ ფარგლებში, დახარჯავდა საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს ვალდებულების დასაფარად, ან ამ ვალდებულების მესამე მხარისთვის გადასაცემად ამ თარიღისათვის.

(ა) როდესაც ანარიცხი მოიცავს მრავალრიცხოვან ელემენტებს, ანარიცხის შეფასებული თანხა ასახავს ყველა შესაძლო შედეგის საშუალო შეწონილ სიდიდეს, რომელიც შეწონილია მათი გასვლის ალბათობებით. როდესაც არსებობს შესაძლო შედეგების მუდმივი დიაპაზონი და ამ დიაპაზონის ნებისმიერი ელემენტი სხვების მსგავსია, გამოიყენება ამ დიაპაზონის შუა ელემენტი.

(ბ) როდესაც ანარიცხი წარმოიშობა ერთი ვალდებულებიდან, კონკრეტული ვალდებულების დასაფარად საჭირო თანხის საუკეთესო შეფასება შეიძლება იყოს ყველაზე მეტად მოსალოდნელი ინდივიდუალური შედეგი. თუმცა, ასეთ სიტუაციაშიც კი საწარმო მაინც განიხილავს სხვა მოსალოდნელი შედეგების ალბათობას. თუ სხვა შესაძლო შედეგები უმეტესად უფრო დიდია, ან უმეტესად უფრო პატარა, ვიდრე ყველაზე მეტად მოსალოდნელი შედეგი, ანარიცხის საუკეთესო შეფასება იქნება უფრო დიდი ან უფრო პატარა თანხა და არა ყველაზე მეტად მოსალოდნელი შედეგი.

როდესაც ფულის დროითი ღირებულების გავლენა არსებითია, ანარიცხის ოდენობა იქნება იმ თანხის დღევანდელი ღირებულება, რომელიც მოსალოდნელია, რომ საჭირო იქნება ვალდებულების დასაფარად. დისკონტირების განაკვეთი (ან განაკვეთები) უნდა განისაზღვროს დაბეგვრამდე განაკვეთით (ან განაკვეთებით), რომელიც ასახავს ფულის დროითი ღირებულების მიმდინარე საბაზრო შეფასებებს. ვალდებულებასთან დაკავშირებული რისკები გათვალისწინებული უნდა იყოს ან დისკონტირების განაკვეთის, ან ვალდებულების დასაფარად საჭირო თანხის შეფასების დროს - არ უნდა იყოს გათვალისწინებული ორივეში ერთად.

21.8

საწარმომ ანარიცხის შეფასებიდან უნდა გამორიცხოს აქტივის შესაძლო გასვლიდან მისაღები მოსალოდნელი შემოსულობა.

21.9

როდესაც მოსალოდნელია, რომ ანარიცხის დასაფარად საჭირო მთლიან თანხას, ან მის გარკვეულ ნაწილს მესამე მხარე აანაზღაურებს (მაგალითად, დაზღვევის საშუალებით), საწარმომ ეს კომპენსაცია ცალკე აქტივად მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა აღიაროს, თუ, ფაქტობრივად, გარკვეულია, რომ საწარმო მიიღებს ვალდებულების დასაფარად საჭირო თანხის კომპენსაციას. აღიარებული კომპენსაციის თანხა არ უნდა აღემატებოდეს ანარიცხის სიდიდეს. მისაღები კომპენსაცია ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში უნდა აისახოს, როგორც აქტივი და არ უნდა მოხდეს მისი გადაფარვა ანარიცხით. სრული შემოსავლის ანგარიშგებაში საწარმოს უფლება აქვს, სხვა მხარისგან მისაღები კომპენსაციის თანხა გადაფაროს ანარიცხთან დაკავშირებული ხარჯით.

21.10

საწარმომ ანარიცხის საპირისპიროდ უნდა ასახოს მხოლოდ ის ხარჯები, რისთვისაც თავდაპირველად აღიარდა ანარიცხი.

21.11

საწარმომ ყოველი საანგარიშგებო თარიღისათვის უნდა გადახედოს ანარიცხებს და დააკორექტიროს ისინი, რათა მათში ასახული იყოს იმ თანხის ოდენობის საუკეთესო შეფასება, რომელიც საჭირო იქნება ვალდებულების დასაფარად საანგარიშგებო თარიღის მდგომარეობით. წარსულში აღიარებული ანარიცხების კორექტირების თანხა უნდა აღიარდეს მოგებაში ან ზარალში, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ანარიცხი თავდაპირველად აღიარებული იყო სხვა აქტივის თვითღირებულების შემადგენელ ნაწილად (იხ. პუნქტი 21.5). როდესაც ანარიცხი შეფასებულია ვალდებულების დასაფარად საჭირო მოსალოდნელი თანხის დღევანდელი ღირებულებით, დისკონტის პოზიციის დახურვა უნდა აისახოს, როგორც ფინანსური დანახარჯი იმ პერიოდის მოგებაში, ან ზარალში, როდესაც ის წარმოიშობა.

21.12

პირობითი ვალდებულება არის შესაძლო, მაგრამ გაურკვეველი ვალდებულება, ან მიმდინარე ვალდებულება, რომელიც არ აღიარდა იმიტომ, რომ ვერ აკმაყოფილებს 21.4 პუნქტის (ბ) და (გ) ქვეპუნქტებში მოცემული მოთხოვნებიდან ერთ-ერთს, ან ორივეს ერთად. საწარმომ პირობითი ვალდებულება არ უნდა აღიაროს ვალდებულებად, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ანარიცხი დაკავშირებულია საწარმოთა გაერთიანების დროს შეძენილი საწარმოს პირობით ვალდებულებასთან (იხ. 19.20 და 19.21 პუნქტები). 21.15 პუნქტით მოითხოვება ინფორმაციის გამჟღავნება პირობითი ვალდებულების შესახებ განმარტებით შენიშვნებში, თუკი რესურსების გასვლა მოსალოდნელი არ არის შორეულ მომავალში. როდესაც საწარმოს გარკვეულ ვალდებულებაზე გააჩნია სოლიდარული პასუხისმგებლობა, პირობით ვალდებულებად მიიჩნევა ვალდებულების ის ნაწილი, რომელიც მოსალოდნელია, რომ დაიფარება სხვა მხარეების მიერ.

21.13

საწარმომ პირობითი აქტივი არ უნდა აღიაროს აქტივად. როდესაც მოსალოდნელია ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა საწარმოში, ამ შემთხვევაში, ინფორმაცია პირობითი აქტივის შესახებ უნდა გამჟღავნდეს განმარტებით შენიშვნებში 21.16 პუნქტის შესაბამისად. თუმცა, იმ შემთხვევაში, როდესაც ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა საწარმოში ეჭვს არ იწვევს, მოცემული აქტივი არ წარმოადგენს პირობით აქტივს და მართებულია მისი აღიარება აქტივის სახით.

21.14

საწარმომ ანარიცხების თითოეული კლასისთვის უნდა გაამჟღავნოს შემდეგი ინფორმაცია:

(ა) შეჯერება, სადაც ნაჩვენები უნდა იყოს:

(i) საბალანსო ღირებულება მოცემული პერიოდის დასაწყისისა და ბოლოსათვის;

(ii) მოცემულ პერიოდში დამატებით შექმნილი ანარიცხები, მათ შორის კორექტირებები, რომლებიც გამოწვეულია დისკონტირებული თანხის შეფასების ცვლილებით;

(iii) ანარიცხების საპირისპიროდ მოცემულ პერიოდში დარიცხული გაწეული ხარჯები; და (iv) გამოუყენებელი თანხები, რომლებიც მიმდინარე პერიოდში აღდგენილ იქნა უკუგატარებით.

(ბ) ვალდებულების არსის მოკლე აღწერა და საწარმოდან ეკონომიკური სარგებლის გასვლის მოსალოდნელი მოცულობა და დრო;

(გ) ეკონომიკური სარგებლის გასვლის მოცულობასა და დროსთან დაკავშირებული განუსაზღვრელობის ნიშნების აღწერა; და

(დ) ნებისმიერი მოსალოდნელი კომპენსაციის თანხის ოდენობა იმ აქტივის ღირებულების მითითებით, რომელიც აღიარდა ამ მოსალოდნელი კომპენსაციისთვის.

არ მოითხოვება წინა პერიოდების შესადარისი ინფორმაციის გამჟღავნება.

21.15

თუ ვალდებულების დასაფარად საჭირო ეკონომიკური სარგებლის გასვლა შორეულ მომავალში არ არის მოსალოდნელი, სხვა შემთხვევებში, საწარმომ საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს არსებული პირობითი ვალდებულების თითოეული კლასისათვის უნდა წარმოადგინოს პირობითი ვალდებულების არსის მოკლე აღწერა, ხოლო როდესაც შესაძლებელია:

(ა) ფინანსურ მაჩვენებლებზე მისი გავლენის შეფასება, 21.7–21.11 პუნქტების შესაბამისად;

(ბ) ეკონომიკური სარგებლის გასვლის მოცულობასა და დროსთან დაკავშირებული განუსაზღვრელობის ნიშნების აღწერა; და

(გ) ნებისმიერი კომპენსაციის შესაძლებლობა

თუ შეუძლებელია ზემოაღნიშნული მოთხოვნილი ინფორმაციიდან რომელიმეს ასახვა განმარტებით შენიშვნებში, თავად ეს ფაქტი უნდა დაფიქსირდეს.

21.16

როდესაც ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა საწარმოში მოსალოდნელია (უფრო შესაძლებელია, ვიდრე არა), მაგრამ, ფაქტობრივად, გარკვეული არ არის, საწარმომ უნდა წარმოადგინოს საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს არსებული პირობითი აქტივების მოკლე დახასიათება, ასევე ამ აქტივების გავლენით განპირობებული ფინანსური შედეგის შეფასებაც 21.7–21.11 პუნქტებში განსაზღვრული პრინციპების შესაბამისად, თუ ამ შეფასების განსაზღვრა შესაძლებელია მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე. თუ ამგვარი შეფასების განსაზღვრა შეუძლებელია მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე, მაშინ საწარმომ თავად ეს ფაქტი უნდა გაამჟღავნოს და ასევე მიზეზები, რის გამოც ფინანსური შედეგის შეფასებას სჭირდება მიზანშეუწონელი დანახარჯები ან ძალისხმევა.

21.17

უკიდურესად იშვიათ შემთხვევებში, 21.14–21.16 პუნქტებით გათვალისწინებული ყველა ან ზოგიერთი ინფორმაციის გამჟღავნებამ შესაძლებელია სერიოზული ზიანი მიაყენოს საწარმოს პოზიციას სხვა მხარეებთან დავაში, რომელიც ეხება ანარიცხს, პირობით ვალდებულებას ან პირობით აქტივს. ასეთ შემთხვევებში, საჭირო არ არის ამ ინფორმაციის გამჟღავნება, მაგრამ საწარმომ უნდა აღწეროს დავის ზოგადი შინაარსი, მიუთითოს, რომ არა აქვს წარმოდგენილი მოთხოვნილი ინფორმაცია და ახსნას ამის მიზეზები.