30.1

საწარმოს უცხოური ვალუტით საქმიანობის განხორციელება შეუძლია ორი გზით: აწარმოოს ოპერაციები უცხოური ვალუტით, ან გააჩნდეს ქვედანაყოფები უცხოეთში. გარდა ამისა, შესაძლოა, საწარმო ფინანსურ ანგარიშგებას წარადგენდეს უცხოურ ვალუტაში. წინამდებარე განყოფილება ადგენს პრინციპებს, როგორ უნდა ასახოს საწარმომ ფინანსურ ანგარიშგებაში უცხოური ვალუტით განხორციელებული ოპერაციები, ან თავისი უცხოური ქვედანაყოფების საქმიანობა და როგორ უნდა გადაიყვანოს ფინანსური ანგარიშგება წარსადგენ ვალუტაში. ისეთი ფინანსური ინსტრუმენტების აღრიცხვა, რომელთა ღირებულება წინასწარ განსაზღვრული სავალუტო კურსის ცვლილების საფუძველზე განისაზღვრება (როგორიცაა, მაგალითად ვალუტის გაცვლის ფორვარდული ხელშეკრულებები), ასევე უცხოურ ვალუტაში გამოსახული მუხლების ჰეჯირების აღრიცხვა განხილულია მე-12 - „სხვა ფინანსურ ინსტრუმენტებთან დაკავშირებული საკითხები“ - განყოფილებაში.

30.2

საწარმომ უნდა დაადგინოს თავისი სამუშაო ვალუტა. საწარმოს სამუშაო ვალუტა არის იმ ძირითადი ეკონომიკური გარემოს ვალუტა, სადაც საწარმო ეწევა საქმიანობას.

30.3

როგორც წესი, ძირითადი ეკონომიკური გარემო ის გარემოა, სადაც საწარმო გამოიმუშავებს და ხარჯავს ფულადი სახსრების ძირითად ნაწილს. აქედან გამომდინარე, თავისი სამუშაო ვალუტის განსაზღვრისას, საწარმო ითვალისწინებს შემდეგ ყველაზე მნიშვნელოვან ფაქტორებს:

(ა) ვალუტას:

(i) რომელიც უმთავრეს გავლენას ახდენს საქონლისა და მომსახურების გასაყიდ ფასებზე (ხშირად, ეს იქნება ვალუტა, რომლითაც განსაზღვრულია მისი საქონლისა და მომსახურების გასაყიდი ფასები და რითიც ხდება ანგარიშსწორება); და

(ii) ასევე იმ ქვეყნისას, რომლის კონკურენცია და მარეგულირებელი წესები მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავს მისი საქონლისა და მომსახურების გასაყიდ ფასებს.

(ბ) ვალუტა, რომელიც უმთავრეს გავლენას ახდენს საქონლისა და მომსახურების მიწოდებასთან დაკავშირებული მასალების, შრომით და სხვა დანახარჯებზე (ხშირად ეს იქნება ვალუტა, რომლითაც გამოსახულია აღნიშნული დანახარჯები და რითიც ხდება ანგარიშსწორება).

30.4

საწარმოს სამუშაო ვალუტაზე მტკიცებულებებს შესაძლოა უზრუნველყოფდეს შემდეგი ფაქტორებიც:

(ა) ვალუტა, რომელშიც საწარმო იღებს ფულად სახსრებს საფინანსო საქმიანობიდან (ე.ი. სავალო და წილობრივი ინსტრუმენტების გამოშვებიდან); და

(ბ) ვალუტა, რომელშიც, ჩვეულებრივ, ხდება საოპერაციო საქმიანობიდან მიღებული ფულადი სახსრების შენახვა.

30.5

ქვემოთ ჩამოთვლილი დამატებითი ფაქტორები გასათვალისწინებელია უცხოური ქვედანაყოფის სამუშაო ვალუტის განსაზღვრის დროს და იმის დასადგენად, მასაც იგივე სამუშაო ვალუტა აქვს თუ არა, რაც ანგარიშვალდებულ საწარმოს (ამ კონტექსტში, ანგარიშვალდებული საწარმო იქნება ის საწარმო, რომელსაც გააჩნია ქვედანაყოფი უცხოეთში შვილობილი საწარმოს, ფილიალის, მეკავშირე საწარმოს ან ერთობლივი საქმიანობის სახით):

(ა) უცხოური ქვედანაყოფის მიერ განხორციელებულ საქმიანობას ანგარიშვალდებული საწარმოს საქმიანობის გაფართოების სახე აქვს, თუ მნიშვნელოვანი ხარისხის ავტონომია ახასიათებს. პირველი შემთხვევის მაგალითია, როდესაც უცხოური ქვედანაყოფი მხოლოდ ანგარიშვალდებული საწარმოდან იმპორტირებული საქონლის გაყიდვასა და მიღებული თანხების გადარიცხვას აწარმოებს ანგარიშვალდებული საწარმოსათვის. მეორე სიტუაციის მაგალითია, როდესაც უცხოური ქვედანაყოფი აგროვებს ფულად სახსრებს და სხვა ფულად მუხლებს, ეწევა გარკვეულ ხარჯებს, იღებს შემოსავალს, იღებს სესხებს და ყველაფერ ამას, ძირითადად, თავის ადგილობრივ ვალუტაში აკეთებს;

(ბ) მაღალი ხვედრითი წილი უკავია, თუ მცირე, ანგარიშვალდებულ საწარმოსთან წარმოებულ ოპერაციებს უცხოური ქვედანაყოფის საქმიანობაში;

(გ) პირდაპირ გავლენას ახდენს თუ არა უცხოური ქვედანაყოფის საქმიანობიდან წარმოქმნილი ფულადი ნაკადები ანგარიშვალდებული საწარმოს ფულად ნაკადებზე და ადვილია თუ არა ფულის გადაგზავნა ანგარიშვალდებული საწარმოსათვის;

(დ) საკმარისია თუ არა უცხოური ქვედანაყოფის საქმიანობიდან მიღებული ფულადი ნაკადები, არსებული და ნორმალურ პირობებში მოსალოდნელი ვალდებულებების მომსახურებისათვის იმ სახსრების გარეშე, რომელიც შეიძლება მიიღოს ანგარიშვალდებული საწარმოსაგან.

30.6

უცხოური ვალუტით წარმოებული ოპერაცია ისეთი ოპერაციაა, რომელიც განსაზღვრულია უცხოურ სავალუტო ერთეულებში ან მოითხოვს ანგარიშსწორებას უცხოური ვალუტით. კერძოდ, ასეთი ტიპის ოპერაციები წარმოიშობა მაშინ, როდესაც:

(ა) საწარმო ყიდულობს ან ყიდის საქონელსა და მომსახურებას, რომლის ფასი დადგენილია უცხოურ ვალუტაში;

(ბ) საწარმო იღებს ან გასცემს სესხს, რომლის მისაღები ან გადასახდელი თანხები განსაზღვრულია უცხოურ ვალუტაში; ან

(გ) საწარმო იძენს ან ყიდის აქტივებს, იღებს ან ფარავს ვალდებულებებს, რომლებიც გამოსახულია უცხოურ ვალუტაში.

30.7

საწარმომ უცხოური ვალუტით წარმოებული ოპერაციები თავდაპირველი აღიარებისას უნდა ასახოს სამუშაო ვალუტით, რისთვისაც უცხოურ ვალუტაში გამოსახული თანხის მიმართ უნდა გამოიყენოს უცხოური ვალუტის სამუშაო ვალუტაზე გასაცვლელი სპოტ სავალუტო კურსი, ოპერაციის თარიღისათვის.

30.8

ოპერაციის თარიღად მიიჩნევა თარიღი, როდესაც ეს ოპერაცია პირველად დააკმაყოფილებს აღიარების კრიტერიუმებს წინამდებარე სტანდარტის შესაბამისად. პრაქტიკაში ხშირად იყენებენ სავალუტო კურსს, რომელიც მიახლოებულია ოპერაციის თარიღისათვის არსებულ ფაქტობრივ სავალუტო კურსთან. მაგალითად, მოცემულ პერიოდში ერთი და იმავე ვალუტით შესრულებული ყველა ოპერაციისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნეს კვირის ან თვის საშუალო სავალუტო კურსი, თუმცა, თუ სავალუტო კურსები მნიშვნელოვნად მერყეობს, ამ საანგარიშგებო პერიოდისათვის საშუალო კურსის გამოყენება მიზანშეწონილი არ არის.

30.9

ყოველი საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს, საწარმომ:

(ა) უცხოური ვალუტით შეფასებული ფულადი მუხლები უნდა გადაიყვანოს საბოლოო სავალუტო კურსის გამოყენებით;

(ბ) არაფულადი მუხლები, რომლებიც ასახულია უცხოური ვალუტით პირვანდელი ღირებულებით, უნდა გადაიყვანოს ოპერაციის თარიღისათვის არსებული სავალუტო კურსით; და

(გ) არაფულადი მუხლები, რომლებიც ასახულია უცხოურ ვალუტაში განსაზღვრული რეალური ღირებულებით, უნდა გადაიყვანოს რეალური ღირებულების დადგენის თარიღისათვის არსებული სავალუტო კურსით.

30.10

საკურსო სხვაობები, რომლებიც წარმოიშობა ფულადი მუხლების საბოლოო ანგარიშსწორების ან ფულადი მუხლების გადაყვანის დროს ისეთი სავალუტო კურსით, რომელიც განსხვავდება მოცემულ პერიოდში ან წინა პერიოდების ფინანსურ ანგარიშგებაში თავდაპირველი აღიარების დროს გადასაყვანად გამოყენებული სავალუტო კურსისაგან, უნდა აღიარდეს მოგებაში ან ზარალში იმ საანგარიშგებო პერიოდში, როდესაც წარმოიშობა, გარდა 30.13 პუნქტში განხილული შემთხვევისა

30.11

როდესაც წინამდებარე სტანდარტის სხვა განყოფილება მოითხოვს არაფულად მუხლთან დაკავშირებული შემოსულობის ან ზარალის სხვა სრულ შემოსავალში აღიარებას, მაშინ საწარმომ სხვა სრულ შემოსავალში უნდა აღიაროს ასევე ამგვარი შემოსულობისა და ზარალის ის კომპონენტებიც, რომლებიც წარმოიშვა საკურსო სხვაობის შედეგად. პირიქით, როდესაც არაფულად მუხლთან დაკავშირებული შემოსულობა ან ზარალი მოგებაში ან ზარალში აღიარდება, მაშინ საკურსო სხვაობის შედეგად წარმოქმნილი ზემოაღნიშნული შემოსულობისა და ზარალის კომპონენტებიც საწარმომ მოგებაში ან ზარალში უნდა აღიაროს.

30.12

საწარმოს შეიძლება გააჩნდეს მისაღები ან გადასახდელი ფულადი მუხლები უცხოურ ქვედანაყოფში განხორციელებულ ნეტო ინვესტიციებთან დაკავშირებით. მუხლი, რომლისთვისაც ანგარიშსწორება არც იგეგმება და არც მოსალოდნელი არ არის უახლოეს საპროგნოზო მომავალში, თავისი არსით, წარმოადგენს საწარმოს მიერ უცხოურ ქვედანაყოფში განხორციელებული ნეტო ინვესტიციის ნაწილს და აისახება 30.13 პუნქტის შესაბამისად. ამგვარი ფულადი მუხლები შეიძლება მოიცავდეს გრძელვადიან მოთხოვნებს ან სესხებს, მაგრამ არ მოიცავს მიწოდებიდან და მომსახურებიდან წარმოქმნილ (სავაჭრო) მოთხოვნებს ან ვალდებულებებს.

30.13

ისეთ ფულად მუხლებთან დაკავშირებით წარმოქმნილი საკურსო სხვაობები, რომლებიც ანგარიშვალდებული საწარმოს მიერ უცხოურ ქვედანაყოფში განხორციელებული ნეტო ინვესტიციის ნაწილს წარმოადგენს, უნდა აღიარდეს მოგებაში ან ზარალში ანგარიშვალდებული საწარმოს ინდივიდუალურ ფინანსურ ანგარიშგებაში, ან უცხოური ქვედანაყოფის ინდივიდუალურ ფინანსურ ანგარიშგებაში, საჭიროებისამებრ. ფინანსურ ანგარიშგებაში, რომელიც მოიცავს უცხოურ ქვედანაყოფსა და ანგარიშვალდებულ საწარმოს (მაგალითად, კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგება, როდესაც უცხოური ქვედანაყოფი შვილობილი საწარმოა), ამგვარი საკურსო სხვაობები უნდა აღიარდეს სხვა სრული შემოსავლის შემადგენლობაში და წარდგენილ უნდა იქნეს, როგორც საკუთარი კაპიტალის კომპონენტი. ნეტო ინვესტიციის გასვლისას ეს თანხები არ აღიარდება მოგებაში ან ზარალში.

30.14

როდესაც იცვლება საწარმოს სამუშაო ვალუტა, საწარმომ, სამუშაო ვალუტის შეცვლის თარიღიდან, პერსპექტიულად უნდა გამოიყენოს სხვა ვალუტაში გადაყვანისთვის აუცილებელი პროცედურები, ახალი სამუშაო ვალუტის შესაბამისად.

30.15

როგორც 30.2-30.5 პუნქტებში იყო აღნიშნული, სამუშაო ვალუტა ასახავს საწარმოს ძირითად ოპერაციებს, მოვლენებსა და პირობებს. შესაბამისად, მას შემდეგ, რაც საწარმო დაადგენს სამუშაო ვალუტას, ის აღარ შეიცვლება, თუ არ შეიცვლება საწარმოს ძირითადი ოპერაციები, მოვლენები და პირობები. მაგალითად, საწარმოს სამუშაო ვალუტის შეცვლა შეიძლება გამოიწვიოს იმ ვალუტის შეცვლამ, რომელიც საქონლისა და მომსახურების ფასებზე უმთავრეს გავლენას ახდენს.

30.16

სამუშაო ვალუტის შეცვლით გამოწვეული შედეგი აისახება პერსპექტიულად. სხვა სიტყვებით, საწარმო ყველა მუხლს ახალ სამუშაო ვალუტაში გადაიყვანს მისი შეცვლის თარიღისათვის არსებული სავალუტო კურსით. არაფულადი მუხლებისთვის გადაყვანის შედეგად მიღებული თანხები მიიჩნევა მათ პირვანდელ ღირებულებად.

30.17

საწარმო ნებისმიერ ვალუტაში (ან ვალუტებში) შეიძლება წარადგენდეს თავის ფინანსურ ანგარიშგებას. თუ წარსადგენი ვალუტა განსხვავდება საწარმოს სამუშაო ვალუტისაგან, მაშინ საწარმომ შემოსავლებისა და ხარჯების მუხლები და ფინანსურ მდგომარეობა უნდა გადაიყვანოს წარსადგენ ვალუტაში. მაგალითად, როდესაც ჯგუფი შედგება სხვადასხვა სამუშაო ვალუტის მქონე საწარმოებისაგან, თითოეული საწარმოს საქმიანობის შედეგები და ფინანსური მდგომარეობა გამოისახება ერთიანი ვალუტით, რათა შესაძლებელი იყოს კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების წარდგენა.

30.18

თუ საწარმოს სამუშაო ვალუტა არ არის ჰიპერინფლაციური ეკონომიკის ვალუტა, მან საქმიანობის შედეგები და ფინანსური მდგომარეობა განსხვავებულ წარსადგენ ვალუტაში უნდა გადაიყვანოს შემდეგი პროცედურების გამოყენებით:

(ა) თითოეული წარდგენილი ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგების აქტივები და ვალდებულებები (შესადარისი მონაცემების ჩათვლით) უნდა გადაიყვანოს ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგების წარდგენის თარიღისათვის არსებული საბოლოო სავალუტო კურსით;

(ბ) თითოეული სრული შემოსავლის ანგარიშგების შემოსავალი და ხარჯები (შესადარისი მონაცემების ჩათვლით) უნდა გადაიყვანოს ოპერაციის თარიღისათვის არსებული სავალუტო კურსით; და

(გ) ყველა წარმოქმნილი საკურსო სხვაობა უნდა აღიარდეს სხვა სრული შემოსავლის შემადგენლობაში და წარდგენილ უნდა იქნეს, როგორც საკუთარი კაპიტალის კომპონენტი. შემდგომში არ შეიძლება ამ თანხების რეკლასიფიკაცია მოგებაში ან ზარალში

30.19

პრაქტიკული მოსაზრებით, საწარმოს შემოსავლებისა და ხარჯების წარსადგენ ვალუტაში გადასაყვანად შეუძლია გამოიყენოს ოპერაციის თარიღისათვის არსებულ სავალუტო კურსთან მიახლოებული კურსი, მაგალითად მოცემული პერიოდის საშუალო კურსი. თუმცა, თუ სავალუტო კურსები მნიშვნელოვნად მერყეობს, ამ საანგარიშგებო პერიოდისათვის საშუალო კურსის გამოყენება მიზანშეწონილი არ არის.

30.20

30.18 (გ) პუნქტში ნახსენები საკურსო სხვაობები წარმოიშობა იმის გამო, რომ:

(ა) შემოსავლისა და ხარჯების გადაყვანა ხდება ოპერაციის თარიღის დროს არსებული სავალუტო კურსით, ხოლო აქტივები და ვალდებულებები - საბოლოო სავალუტო კურსით; და

(ბ) საწყისი წმინდა აქტივების გადაყვანა ხდება საბოლოო კურსით, რომელიც განსხვავდება წინა წლის საბოლოო სავალუტო კურსისაგან.

როდესაც საკურსო სხვაობები ისეთ უცხოურ ქვედანაყოფს უკავშირდება, რომელიც კონსოლიდირებულია, მაგრამ მთლიანად არ ეკუთვნის სათავო საწარმოს, სხვა ვალუტაში გადაყვანით წარმოშობილი და არამაკონტროლებელ წილზე მისაკუთვნებელი დაგროვილი საკურსო სხვაობები განაწილდება არამაკონტროლებელ წილზე და კონსოლიდირებულ ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში აისახება, როგორ არამაკონტროლებელი წილის ნაწილი.

30.21

როდესაც საწარმოს სამუშაო ვალუტა ჰიპერინფლაციური ეკონომიკის ვალუტაა, მან თავისი საქმიანობის შედეგები და ფინანსური მდგომარეობა განსხვავებულ წარსადგენ ვალუტაში უნდა გადაიყვანოს 30-ე განყოფილებაში - „ჰიპერინფლაცია“ - განსაზღვრული პროცედურების გამოყენებით.

30.22

უცხოური ქვედანაყოფის აქტივების, ვალდებულებების, შემოსავლებისა და ხარჯების გაერთიანება ანგარიშვალდებული საწარმოს ანალოგიურ მუხლებთან ხდება კონსოლიდაციის ჩვეულებრივი პროცედურებით, როგორიცაა შიდაჯგუფური ნაშთებისა და შიდაჯგუფური ოპერაციების ელიმინირება (იხ. მე-9 განყოფილება - „კონსოლიდირებული და ინდივიდუალური ფინანსური ანგარიშგება“) და 30.17-30.21 პუნქტებში აღწერილი სხვა ვალუტაში გადაყვანის პროცედურები. ამასთან, არ შეიძლება შიდაჯგუფური ფულადი აქტივის (ან ვალდებულების), მიმდინარე (მოკლევადიანი) იქნება ის თუ გრძელვადიანი, ელიმინირება შესაბამისი შიდაჯგუფური ვალდებულებით (ან აქტივით) ისე, რომ კონსოლიდირებულ ფინანსურ ანგარიშგებაში ნაჩვენები არ იყოს ვალუტის რყევების შედეგები. ამის მიზეზი ის არის, რომ ფულადი მუხლი ითვალისწინებს ერთი ვალუტის მეორეში გადაყვანის ვალდებულებას და წარმოქმნის ანგარიშვალდებული საწარმოსათვის შემოსულობასა და ზარალს ვალუტის რყევების შედეგად. შესაბამისად, ანგარიშვალდებული საწარმოს კონსოლიდირებულ ფინანსურ ანგარიშგებაში ამგვარი საკურსო სხვაობები კვლავ აღიარებული რჩება მოგებაში ან ზარალში, ან უნდა აღიარდეს როგორც სხვა სრული შემოსავალი, თუ საკურსო სხვაობა წარმოშობილია 30.13 პუნქტში აღწერილ გარემოებებში

30.23

უცხოური ქვედანაყოფის შეძენისას წარმოშობილი ნებისმიერი გუდვილი და ასევე, უცხოური ქვედანაყოფის შეძენის შედეგად წარმოქმნილი აქტივებისა და ვალდებულებების რეალური ღირებულებით შეფასებით გამოწვეული მათი საბალანსო ღირებულების კორექტირების თანხები უნდა აისახოს, როგორც უცხოური ქვედანაყოფის აქტივები და ვალდებულებები. ამგვარად, ისინი უნდა გამოისახოს უცხოური ქვედანაყოფის სამუშაო ვალუტით და გადაყვანილ იქნეს საბოლოო სავალუტო კურსით, 30.18 პუნქტის შესაბამისად.

30.24

30.26 და 30.27 პუნქტებში ნახსენებ „სამუშაო ვალუტაში“, ჯგუფის შემთხვევაში იგულისხმება სათავო საწარმოს სამუშაო ვალუტა.

30.25

საწარმომ უნდა გაამჟღავნოს შემდეგი ინფორმაცია:

(ა) საანგარიშგებო პერიოდში მოგებაში ან ზარალში აღიარებული საკურსო სხვაობების ოდენობა, იმ საკურსო სხვაობების გამოკლებით, რომელიც წარმოიშვა ისეთ ფინანსურ ინსტრუმენტებთან დაკავშირებით, რომლებიც შეფასებულია რეალური ღირებულებით, მოგებაში ან ზარალში ასახვით მე-11 განყოფილების - „ძირითადი ფინანსური ინსტრუმენტები“ და მე-12 განყოფილების შესაბამისად; და

(ბ) საკურსო სხვაობების ოდენობა, რომელიც წარმოიშვა საანგარიშგებო პერიოდის განმავლობაში და საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს კლასიფიცირებულია საკუთარი კაპიტალის ცალკე კომპონენტში.

30.26

საწარმომ უნდა მიუთითოს ვალუტა, რომელშიც წარდგენილია ფინანსური ანგარიშგება. თუ საწარმოს წარსადგენი ვალუტა განსხვავდება მისი სამუშაო ვალუტისაგან, ეს ფაქტი უნდა დაფიქსირდეს შენიშვნებში; ამავე დროს, საწარმომ უნდა მიუთითოს თავისი სამუშაო ვალუტა და ახსნას განსხვავებული წარსადგენი ვალუტის გამოყენების მიზეზები.

30.27

თუ შეიცვალა ანგარიშვალდებული საწარმოს ან მისი მნიშვნელოვანი უცხოური ქვედანაყოფის სამუშაო ვალუტა, საწარმომ უნდა გაამჟღავნოს თავად ეს ფაქტი და ასევე განმარტოს სამუშაო ვალუტის შეცვლის მიზეზები.