18.1

ეს განყოფილება გამოიყენება ყველა სახის არამატერიალური აქტივების აღრიცხვისთვის, გარდა გუდვილისა (იხ. მე-19 განყოფილება - „საწარმოთა გაერთიანება და გუდვილი“), ასევე საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობის პროცესში გასაყიდად გამიზნული არამატერიალური აქტივების აღრიცხვისთვის (იხ. მე-13 განყოფილება - „მარაგები“ და 23-ე განყოფილება - „ამონაგები“).

18.2

არამატერიალური აქტივი არის იდენტიფიცირებადი არაფულადი აქტივი, ფიზიკური ფორმის გარეშე. ასეთი აქტივი იდენტიფიცირებადად მიიჩნევა მაშინ, როდესაც:

(ა) განცალკევებადია, ე.ი. შესაძლებელია მისი განცალკევება, ან გამოყოფა საწარმოდან და გაყიდვა, გადაცემა, ლიცენზიით ან იჯარით გაცემა, ან გაცვლა ცალკე, ან მასთან დაკავშირებულ ხელშეკრულებასთან, აქტივთან ან ვალდებულებასთან ერთად; ან

(ბ) წარმოიქმნება სახელშეკრულებო ან სხვა იურიდიული უფლებებიდან, მიუხედავად იმისა, შესაძლებელია თუ არა ამ უფლებების გადაცემა, ან განცალკევება საწარმოსგან ან სხვა უფლებებისა და ვალდებულებებისგან.

18.3

. წინამდებარე განყოფილება არ ეხება:

(ა) ფინანსურ აქტივებს; არც

(ბ) მინერალური რესურსების მოპოვების უფლებებსა და სასარგებლო წიაღისეულის მარაგს, როგორიცაა ნავთობი, ბუნებრივი გაზი და მსგავსი არაკვლავწარმოებადი რესურსები.

18.4

არამატერიალური აქტივის აღიარებისას საწარმომ უნდა გაითვალისწინოს 2.27 პუნქტში აღწერილი აღიარების კრიტერიუმები. მაშასადამე, საწარმომ არამატერიალური აქტივი უნდა აღიაროს მხოლოდ და მხოლოდ მაშინ, როდესაც:

(ა) მოსალოდნელია აქტივზე მიკუთვნებადი მომავალი ეკონომიკური სარგებლის საწარმოში შემოსვლა;

(ბ) შესაძლებელია აქტივის თვითღირებულების ან ღირებულების საიმედოდ შეფასება; და

(გ) აქტივი შექმნილი არ არის რომელიმე არამატერიალურ ერთეულზე საწარმოს ფარგლებში გაწეული დანახარჯების შედეგად.

18.5

საწარმომ უნდა შეაფასოს მომავალი ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლის ალბათობა დასაბუთებული და მისაღები დაშვებებით, რომლებიც ასახავს ხელმძღვანელობის საუკეთესო შეფასებას იმ ეკონომიკური ვითარების, რომელიც იარსებებს აქტივის სასარგებლო მომსახურების ვადის განმავლობაში.

18.6

საწარმო მსჯელობის შედეგად აფასებს აქტივის გამოყენების შედეგად მომავალი ეკონომიკური სარგებლის მიღების სარწმუნოების ხარისხს, აქტივის საწყისი აღიარების დროს ხელმისაწვდომი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამასთან, უფრო მეტი მნიშვნელობა უნდა მიანიჭოს გარე მტკიცებულებებს.

18.7

ცალკე შეძენილი არამატერიალური აქტივებისთვის, ყოველთვის მიიჩნევა, რომ დაკმაყოფილებულია ალბათობაზე დაფუძნებული აღიარების კრიტერიუმი, რომელიც განსაზღვრულია 18.4(ა) პუნქტში.

18.8

საწარმოთა გაერთიანების დროს შეძენილი არამატერიალური აქტივი აღიარდება აქტივად, თუ მისი რეალური ღირებულების საიმედოდ შეფასება შეძენის თარიღისთვის შესაძლებელია მიზანშეუწონელი დანახარჯების, ან ძალისხმევის გარეშე.

18.9

საწარმომ არამატერიალური აქტივი თავდაპირველად უნდა შეაფასოს თვითღირებულებით.

18.10

ცალკე შეძენილი არამატერიალური აქტივის თვითღირებულება მოიცავს:

(ა) მისი ნასყიდობის ფასს, მათ შორის საიმპორტო საბაჟო გადასახადებსა და შესყიდვის არადაბრუნებად გადასახადებს, ყოველგვარი სავაჭრო ფასდათმობებისა და შეღავათების გარეშე; და

(ბ) უშუალოდ აქტივის დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად მომზადებაზე გაწეულ დანახარჯებს.

18.11

თუ არამატერიალური აქტივი შეძენილია საწარმოთა გაერთიანების შედეგად, ამგვარი არამატერიალური აქტივის თვითღირებულება იქნება შეძენის თარიღისთვის განსაზღვრული მისი რეალური ღირებულება.

18.12

თუ არამატერიალური აქტივი შეძენილია სახელმწიფო გრანტის მეშვეობით, ამგვარი არამატერიალური აქტივის თვითღირებულება იქნება მისი რეალური ღირებულება გრანტის მიღების თარიღისთვის, ან იმ მომენტისთვის, როდესაც გრანტის მიღების უფლება მოპოვებულად მიიჩნევა (გრანტი გახდება მიღებადი) 24-ე განყოფილების - „სახელმწიფო გრანტები“ - შესაბამისად.

18.13

არამატერიალური აქტივი შეიძლება შეძენილ იქნეს არაფულად აქტივზე ან აქტივებზე, ან ერთდროულად ფულად და არაფულად აქტივებზე გაცვლის შედეგად. საწარმომ ასეთი არამატერიალური აქტივის თვითღირებულება უნდა შეაფასოს რეალური ღირებულებით, იმ შემთხვევის გარდა, როდესაც (ა) გაცვლის ოპერაციას არა აქვს კომერციული შინაარსი, ან (ბ) შეუძლებელია როგორც მიღებული, ისე გადაცემული აქტივის რეალური ღირებულების საიმედოდ შეფასება. ასეთ შემთხვევაში, არამატერიალური აქტივის თვითღირებულება განისაზღვრება გადაცემული აქტივის საბალანსო ღირებულებით

18.14

საწარმომ არამატერიალურ აქტივზე საწარმოს ფარგლებში გაწეული დანახარჯები, მათ შორის, ყველანაირი სამეცნიერო-კვლევითი და საცდელ-საკონსტრუქტორო დანახარჯები, უნდა აღიაროს იმ პერიოდის ხარჯად, როდესაც დანახარჯები იყო გაწეული, თუ ეს დანახარჯები არ წარმოადგენს სხვა აქტივის თვითღირებულების ნაწილს, რომელიც წინამდებარე სტანდარტის შესაბამისად აკმაყოფილებს აქტივად აღიარების კრიტერიუმებს.

18.15

წინა პუნქტის მოთხოვნების გამოყენების მაგალითების სახით, ქვემოთ ჩამოთვლილია მუხლები, რომელთათვისაც საწარმომ ხარჯად უნდა აღიაროს გაწეული დანახარჯები და ამგვარი დანახარჯები არ უნდა აღიაროს არამატერიალური აქტივის შემადგენლობაში:

(ა) დანახარჯები საწარმოში შექმნილ სასაქონლო (სამარკო) ნიშნებზე, ლოგოებზე, პუბლიკაციების სახელწოდებებზე, მომხმარებელთა სიებსა და სხვა არსებითად მსგავს მუხლებზე;

(ბ) დანახარჯები ახალი საქმიანობის დაწყებაზე (ე.ი. საწყისი დანახარჯები), რომელიც მოიცავს დაფუძნების დანახარჯებს, მაგალითად იურიდიული პირის დაფუძნებისას გაწეული იურიდიული მომსახურებისა და სამდივნო დანახარჯებს, ახალი საწარმოო სიმძლავრეების გაშვების, ან ბიზნესის დაწყების (ე.ი. გახსნის წინა დანახარჯები) დანახარჯებსა და ახალი ოპერაციების დაწყების, ან ახალი პროდუქტების წარმოების, ან ახალი პროცესების გაშვების დანახარჯებს (წინა საოპერაციო დანახარჯები);

(გ) დანახარჯები პერსონალის სწავლებაზე;

(დ) დანახარჯები რეკლამასა და გაყიდვების სტიმულირების ღონისძიებებზე;

(ე) დანახარჯები მთელი საწარმოს ან მისი ნაწილის ადგილის შეცვლაზე ან რეორგანიზაციაზე; და (ვ) საწარმოში (დამოუკიდებლად) წარმოქმნილი გუდვილი.

18.16

18.15 პუნქტი არ გამორიცხავს აქტივის სახით წინასწარი გადახდის აღიარების შესაძლებლობას, როდესაც საქონლის ან მომსახურებისათვის გადახდა განხორციელებულია ამ საქონლისა და მომსახურების მიწოდებამდე.

18.17

არამატერიალურ მუხლზე გაწეული დანახარჯი, რომელიც თავდაპირველად აღიარებული იყო, როგორც ხარჯი, შემდგომში არ უნდა აღიარდეს, როგორც აქტივის თვითღირებულების ნაწილი.

18.18

საწარმომ არამატერიალური აქტივი უნდა შეაფასოს თვითღირებულებით, დაგროვილი ამორტიზაციისა და დაგროვილი გაუფასურების ზარალის გამოკლებით. ამორტიზაციასთან დაკავშირებული მოთხოვნები მოცემულია წინამდებარე განყოფილებაში, ხოლო გაუფასურების აღიარებასთან დაკავშირებული მოთხოვნები განხილულია 27-ე განყოფილებაში - „აქტივების გაუფასურება“.

18.19

ამ სტანდარტის მიზნებისთვის, ყველა არამატერიალურ აქტივს უნდა გააჩნდეს განსაზღვრული მომსახურების ვადა. ისეთი არამატერიალური აქტივების მომსახურების ვადა, რომლებიც წარმოქმნილია სახელშეკრულებო ან სხვა იურიდიული უფლებებიდან, არ უნდა აღემატებოდეს ამ სახელშეკრულებო ან სხვა იურიდიული უფლებების ვადას, მაგრამ შესაძლოა იყოს უფრო მცირე, გამომდინარე იქიდან, რა პერიოდის განმავლობაში აპირებს საწარმო ამ აქტივის გამოყენებას. თუ უფლებები გადაცემულია შეზღუდული ვადით, რომელიც განახლებადია, არამატერიალური აქტივის სასარგებლო მომსახურების ვადა განახლების პერიოდ(ებ)ს მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა მოიცავდეს, თუ არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ საწარმო განახლებას/ვადის გაგრძელებას შეძლებს მნიშვნელოვანი დანახარჯების გარეშე.

18.20

თუ შეუძლებელია არამატერიალური აქტივის სასარგებლო მომსახურების ვადის საიმედოდ განსაზღვრა, მაშინ მოცემული აქტივის სასარგებლო მომსახურების ვადა უნდა განისაზღვროს ხელმძღვანელობის საუკეთესო შეფასების საფუძველზე, მაგრამ ეს ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 10 წელს.

18.21

საწარმომ არამატერიალური აქტივის ცვეთადი ღირებულება უნდა გაანაწილოს სისტემატურ საფუძველზე მისი სასარგებლო მომსახურების ვადის განმავლობაში. ყოველი პერიოდის ამორტიზაციის ანარიცხი უნდა აღიარდეს როგორც ხარჯი, თუ წინამდებარე სტანდარტის სხვა განყოფილება არ მოითხოვს მის აღიარებას რომელიმე აქტივის თვითღირებულების შემადგენელ ნაწილად, როგორიცაა მარაგი ან ძირითადი საშუალება,.

18.22

არამატერიალური აქტივის ამორტიზება იწყება მაშინ, როდესაც შესაძლებელია აქტივის გამოყენება, ანუ როდესაც აქტივი იმყოფება იმ ადგილას და მოყვანილია ისეთ მდგომარეობაში, რომ შესაძლებელია მისი გამოყენება ხელმძღვანელობის მიერ დასახული მიზნების შესაბამისად. აქტივის ამორტიზება უნდა შეწყდეს მას შემდეგ, როდესაც შეწყდება მისი აღიარება. საწარმომ უნდა შეარჩიოს ამორტიზაციის ისეთი მეთოდი, რომელიც ასახავს ამ აქტივიდან მოსალოდნელი ეკონომიკური სარგებლის გამოყენების ხასიათს საწარმოს მიერ. თუ საწარმოს არ შეუძლია აქტივის გამოყენების მოდელის საიმედოდ განსაზღვრა, მაშინ მან უნდა გამოიყენოს წრფივი მეთოდი.

18.23

არამატერიალური აქტივის ნარჩენი ღირებულება მიჩნეულ უნდა იქნეს ნულის ტოლად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც:

(ა) მესამე მხარეს აღებული აქვს აქტივის სასარგებლო მომსახურების ვადის ბოლოს მისი შესყიდვის ვალდებულება; ან

(ბ) არსებობს ამ აქტივისთვის აქტიური ბაზარი და:

(i) ნარჩენი ღირებულების განსაზღვრა შესაძლებელია ამ ბაზრის მონაცემების საფუძველზე; და

(ii) მოსალოდნელია, რომ ეს ბაზარი იარსებებს აქტივის სასარგებლო მომსახურების ვადის გასვლისას.

18.24

ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა ცვლილება არამატერიალური აქტივის გამოყენების წესში, ტექნოლოგიური მიღწევები და საბაზრო ფასების ცვლილებები, შეიძლება იმის მიმანიშნებელი იყოს, რომ აქტივის ნარჩენი ღირებულება ან მისი სასარგებლო მომსახურების ვადა შეიცვალა უკანასკნელი საანგარიშგებო თარიღის შემდეგ. თუ არსებობს რაიმე მსგავსი ნიშნები, საწარმომ უნდა გადახედოს წინა შეფასებებს და თუ ახლანდელი შეფასებები მნიშვნელოვნად განსხვავდება წინა შეფასებებისგან, უნდა შეცვალოს აქტივის ნარჩენი ღირებულება, ამორტიზაციის მეთოდი ან სასარგებლო მომსახურების ვადა. საწარმომ აქტივის ნარჩენი ღირებულების, ამორტიზაციის მეთოდის ან სასარგებლო მომსახურების ვადის ცვლილება უნდა ასახოს, როგორც სააღრიცხვო შეფასების ცვლილება, 10.15–10.18 პუნქტების შესაბამისად.

18.25

იმის დასადგენად, არამატერიალური აქტივი გაუფასურდა თუ არა, საწარმომ უნდა გამოიყენოს 27-ე განყოფილება. ამ განყოფილებაში განმარტებულია, როდის და როგორ უნდა გადასინჯოს საწარმომ თავისი აქტივების საბალანსო ღირებულება, როგორ უნდა განსაზღვროს აქტივის ანაზღაურებადი ღირებულება და როდის უნდა აღიაროს ან აღადგინოს (უკუგატარებით) გაუფასურების ზარალი.

18.26

საწარმომ უნდა შეწყვიტოს არამატერიალური აქტივის აღიარება და მიღებული შემოსულობა ან ზარალი აღიაროს მოგებაში ან ზარალში:

(ა) გაყიდვის/გასვლის შემთხვევაში; ან

(ბ) როდესაც მისი გამოყენებიდან ან გაყიდვიდან არანაირი ეკონომიკური სარგებლის მიღება აღარ არის მოსალოდნელი.

18.27

საწარმომ არამატერიალური აქტივების თითოეული კლასისთვის უნდა გაამჟღავნოს შემდეგი ინფორმაცია:

(ა) სასარგებლო მომსახურების ვადები ან გამოყენებული ამორტიზაციის ნორმები;

(ბ) გამოყენებული ამორტიზაციის მეთოდები;

(გ) პირვანდელი ღირებულება და დაგროვილი ამორტიზაცია (დაგროვილ გაუფასურების ზარალთან ერთად) საანგარიშგებო პერიოდის დასაწყისისა და ბოლოსათვის;

(დ) სრული შემოსავლის ანგარიშგების (და მოგებისა და ზარალის ანგარიშგების, თუ წარდგენილია) ის მუხლ(ებ)ი, რომელშიც ჩართულია არამატერიალური აქტივების ამორტიზაცია; და

(ე) საანგარიშგებო პერიოდის საწყისი და საბოლოო საბალანსო ღირებულებების შეჯერება, სადაც ცალ-ცალკე იქნება ნაჩვენები:

(i) შემოსვლა;

(ii) გასვლა;

(iii) შეძენა საწარმოთა გაერთიანების გზით;

(iv) ამორტიზაცია;

(v) გაუფასურების ზარალი; და

(vi) სხვა ცვლილებები.

ამგვარი შეჯერების წარმოდგენა საწარმოს არ ევალება წინა პერიოდებისთვის.

18.28

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საწარმომ ასევე უნდა გაამჟღავნოს შემდეგი ინფორმაცია:

(ა) ფინანსური ანგარიშგებისთვის არსებითი ნებისმიერი ინდივიდუალური არამატერიალური აქტივის აღწერა, მისი საბალანსო ღირებულება და დარჩენილი ამორტიზაციის პერიოდი;

(ბ) სახელმწიფო გრანტის მეშვეობით შეძენილი და თავდაპირველად რეალური ღირებულებით აღიარებული არამატერიალური აქტივებისათვის (იხ. პუნქტი 18.12):

(i) ამ აქტივების რეალური ღირებულება თავდაპირველი აღიარებისას; და

(ii) მათი საბალანსო ღირებულება;

(გ) ისეთი არამატერიალური აქტივების არსებობის ფაქტები და მათი საბალანსო ღირებულებები, რომლის საკუთრების უფლებასთან გარკვეული შეზღუდვებია დაკავშირებული, ასევე ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად დაგირავებული არამატერიალური აქტივების არსებობის ფაქტები და მათი საბალანსო ღირებულებები; და

(დ) სახელშეკრულებო ვალდებულებების თანხა, რომლებიც ეხება არამატერიალური აქტივების შეძენას.

18.29

საწარმომ უნდა აჩვენოს პერიოდის განმავლობაში სამეცნიეროკვლევით და საცდელ-საკონსტრუქტურო სამუშაოებზე გაწეული დანახარჯების აგრეგირებული თანხა, რომელიც ხარჯად იყო აღიარებული (ანუ ის დანახარჯები, რომლებიც სამეცნიეროკვლევით და საცდელ-საკონსტრუქტურო სამუშაოებზე გაწეულია საწარმოს ფარგლებში და არ იყო კაპიტალიზებული სხვა აქტივის თვითღირებულებაში, რომელიც აკმაყოფილებს ამ სტანდარტით განსაზღვრულ აღიარების კრიტერიუმებს).