ifrs 13 ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტი 13

ifrs13.pdf
View Download
ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტი 13

რეალური ღირებულების შეფასება

მიზანი


1. წინამდებარე ფასს:

ა) განმარტავს რეალურ ღირებულებას;

ბ) ერთ ფასს-ში აყალიბებს რეალური ღირებულების შეფასების საფუძვლებს;  და

გ) მოითხოვს გარკვეული ინფორმაციის გამჟღავნებას განმარტებით შენიშვნებში რეალური ღირებულების შეფასებების შესახებ.

2. რეალური ღირებულება არ არის ისეთი შეფასება, რომელიც საწარმოს სპეციფიკის გათვა-ლისწინებით განისაზღვრება, არამედ საბაზრო მონაცემებზე დაფუძნებული შეფასებაა. ზოგიერთი აქტივისა და ვალდებულებისთვის შეიძლება ხელმისაწვდომი იყოს ემპირიული საბაზრო ოპერაციები, ან საბაზრო ინფორმაცია. სხვა აქტივების ან ვალდებულებებისთვის შეიძლება არ არსებობდეს ემპირიული საბაზრო ოპერაციები, ან საბაზრო ინფორმაცია. თუმცა, ორივე შემთხვევაში, რეალური ღირებულების შეფასების მიზანი ერთი და იგივეა: განისაზღვროს ფასი, რომლითაც განხორციელდებოდა აქტივის გაყიდვის, ან ვალდებულების გადაცემის ნებაყოფლობითი ოპერაცია ბაზრის მონაწილეებს შორის, შეფასების თარი-ღისთვის, მიმდინარე საბაზრო პირობებში (ე.ი. გასვლის ფასი შეფასების თარიღისთვის, ბაზრის მონაწილის პოზიციიდან, რომელიც არის აქტივის მფლობელი, ან, რომელსაც აქვს ვალდებულება).



3. როდესაც არ არსებობს იდენტური აქტივის ან ვალდებულების ემპირიული ფასი, საწარმო რეალური ღირებულების შესაფასებლად იყენებს შეფასების რომელიმე მეთოდს, რომელიც უზრუნველყოფს სათანადო ემპირიული ამოსავალი მონაცემების მაქსიმალურად გამოყენებას და მინიმალურად ეყრდნობა არაემპირიულ ამოსავალ ინფორმაციას. ვინაიდან რეალური ღირებულება საბაზრო შეფასებაა, იგი განისაზღვრება ისეთი დაშვებების (მათ შორის, რისკის შესახებ დაშვებების) გამოყენებით, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები გამოიყენებ-დნენ აქტივის ან ვალდებულების ფასის დადგენისას. მაშასადამე, საწარმოს განზრახვა იმის შესახებ, რომ შეინარჩუნებს აქტივს, ან დაფარავს ან სხვა მხრივ შეასრულებს ამა თუ იმ ვალდებულებას, არ წარმოადგენს რეალური ღირებულების შეფასებისთვის შესაფერის ფაქტორს.


4. რეალური ღირებულების განმარტებაში აქცენტი გადატანილია აქტივსა და ვალდებულებაზე, ვინაიდან აქტივი და ვალდებულება წარმოადგენს სააღრიცხვო შეფასების ძირითად ობიექტს. თუმცა, საწარმომ წინამდებარე ფასს უნდა გამოიყენოს საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენ-ტების მიმართაც, რომლებიც შეფასებულია რეალური ღირებულებით.

მოქმედების სფერო


5. მოცემული ფასს გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც რომელიმე სხვა ფასს-ით მოითხოვება ან ნებადართულია რეალური ღირებულებით შეფასება, ან განმარტებით შენიშვნებში ინფორმაციის გამჟღავნება რეალური ღირებულების შეფასებების შესახებ (ასევე შეფასებები, რომლებიც რეალურ ღირებულებას ეყრდნობა, როგორიცაა, გაყიდვის დანახარჯებით შემცირებული რეალური ღირებულება, ან ამგვარი შეფასებების შესახებ ინფორმაციის გამჟღავნება ფინანსური ანგარიშგების შენიშვნებში), გარდა მე-6 და მე-7 პუნქტებში აღწერილი შემთხვევებისა.

6. წინამდებარე ფასს-ით შეფასებისა და განმარტებით შენიშვნებში ინფორმაციის გამჟღავნების შესახებ გათვალისწინებული მოთხოვნები არ ეხება:

ა) წილობრივი გადახდის გარიგებებს, რომლებიც განეკუთვნება ფასს 2-ის  `წილობრივი გადახდა~  მოქმედების სფეროს;


 
ბ) საიჯარო ოპერაციებს, რომლებიც განეკუთვნება ბასს 17-ის  `იჯარა~  მოქმედების სფეროს; და

გ) შეფასებებს, რომლებიც რაღაცით რეალური ღირებულების შეფასების მსგავსია, მაგრამ არ არის რეალური ღირებულება, როგორიცაა, მაგალითად ბასს 2-ით  `სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები~  გათვალისწინებული ნეტო სარეალიზაციო ღირებულება, ან ბასს 36-ით  `აქტივების გაუფასურება~  გათვალისწინებული გამოყენების ღირებუ-ლება.

7. წინამდებარე ფასს-ით განსაზღვრული ინფორმაციის გამჟღავნების მოთხოვნები არ ეხება შემდეგ მუხლებს:

ა) საპენსიო პროგრამის აქტივებს, რომლებიც შეფასებულია რეალური ღირებულებით ბასს 19-ის  `დაქირავებულ მომუშავეთა გასამრჯელოები~  შესაბამისად;

ბ) საპენსიო პროგრამაში განხორციელებულ ინვესტიციებს, რომლებიც შეფასებულია რეალური ღირებულებით, ბასს 26-ის  `საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამების ბუღალტრული აღრიცხვა და ანგარიშგება~  შესაბამისად; და

გ) აქტივებს, რომელთა ანაზღაურებადი ღირებულება არის აქტივის გასვლასთან დაკავში-რებული დანახარჯებით შემცირებული რეალური ღირებულება, ბასს 36-ის შესაბამისად.

8. ამ ფასს-ში აღწერილი რეალური ღირებულების შეფასების საფუძვლები გამოიყენება როგორც რეალური ღირებულების საწყისი შეფასებისთვის, ასევე შემდგომი შეფასებისთვის, თუკი სხვა ფასს-ებით მოითხოვება ან ნებადართულია რეალური ღირებულებით შეფასება.

შეფასება


რეალური ღირებულების განმარტება

9. წინამდებარე ფასს-ის მიხედვით, რეალური ღირებულება არის ფასი, რომელიც მიღებული ან გადახდილი იქნებოდა აქტივის გაყიდვიდან ან ვალდებულების გადაცემისას, შეფასების თარიღისთვის ბაზრის მონაწილეებს შორის ნებაყოფლობით განხორციელებული ოპერაციის დროს.

10. ბ2 პუნქტში აღწერილია რეალური ღირებულების შეფასების საერთო მიდგომა.

აქტივი ან ვალდებულება

11. რეალური ღირებულების შეფასება ხორციელდება კონკრეტული აქტივის, ან ვალდებულე-ბისთვის. მაშასადამე, როდესაც საწარმო რეალურ ღირებულებას აფასებს, მან აქტივის ან ვალდებულების მახასიათებლები მხედველობაში უნდა მიიღოს იმგვარად, როგორც ამ მახასიათებლებს გაითვალისწინებდნენ ბაზრის მონაწილეები შეფასების თარიღისთვის აქტივის ან ვალდებულების ფასის დადგენისას. ამგვარ მახასიათებლებს განეკუთვნება, მაგალითად შემდეგი:

ა) აქტივის მდგომარეობა და ადგილმდებარეობა; და

ბ) აქტივის გაყიდვასთან, ან გამოყენებასთან დაკავშირებული შეზღუდვები, თუ ასეთი რამ არსებობს.

12. ამა თუ იმ კონკრეტული მახასიათებლის გავლენა შეფასებაზე განსხვავებული იქნება იმისდა მიხედვით, როგორ გაითვალისწინებდნენ მას ბაზრის მონაწილეები.

13. რეალური ღირებულებით შეფასებული აქტივი ან ვალდებულება შეიძლება იყოს:

ა) ცალკე აქტივი ან ვალდებულება (მაგალითად, რომელიმე ფინანსური ინსტრუმენტი, ან არაფინანსური აქტივი); ან

ბ) აქტივების ჯგუფი, ვალდებულებების ჯგუფი, ან აქტივებისა და ვალდებულებების ჯგუფი (მაგალითად, ფულადი სახსრების წარმომქმნელი ერთეული ან საწარმო).



 
14. აღიარების, ან ინფორმაციის გამჟღავნების მიზნებისთვის, აქტივი ან ვალდებულება ცალკე აქტივად ან ვალდებულებად მიიჩნევა, აქტივების ჯგუფად, ვალდებულებების ჯგუფად თუ აქტივებისა და ვალდებულებების ჯგუფად, დამოკიდებულია იმაზე, რას წარმოადგენს მასთან დაკავშირებული სააღრიცხვო ერთეული. აქტივის ან ვალდებულების სააღრიცხვო ერთეულის დადგენა შესაძლებელია იმ ფასს-ის მიხედვით, რომლითაც მოითხოვება ან ნებადართულია რეალური ღირებულების შეფასება, წინამდებარე ფასს-ით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა.

ოპერაცია

15. რეალური ღირებულების შეფასება გულისხმობს, რომ აქტივის ან ვალდებულების გაცვლა ხდება შეფასების თარიღისთვის, მიმდინარე საბაზრო პირობებში, ბაზრის მონაწილეებს შორის აქტივის გაყიდვის, ან ვალდებულების გადაცემის შესახებ ნებაყოფლობით განხორციელებული ოპერაციის მეშვეობით.

16. რეალური ღირებულების შეფასება გულისხმობს, რომ აქტივის გაყიდვის ან ვალდებულების გადაცემის ოპერაცია ხორციელდება:

ა) მოცემული აქტივის ან ვალდებულების ძირითად ბაზარზე; ან

ბ) მოცემული აქტივისთვის, ან ვალდებულებისთვის ყველაზე ხელსაყრელ ბაზარზე, თუ არ არსებობს ძირითადი ბაზარი.

17. აუცილებელი არ არის, საწარმომ სრულყოფილად გამოიკვლიოს ყველა შესაძლო ბაზარი ძირითადი ბაზრის დასადგენად, ან ყველაზე ხელსაყრელი ბაზრის დასადგენად, როდესაც არ არსებობს ძირითადი ბაზარი, მაგრამ მან უნდა გაითვალისწინოს ყველანაირი ინფორმაცია, რაც პრაქტიკულად არის ხელმისაწვდომი. თუ საწინააღმდეგო მტკიცებულებები არ არსებობს, ძირითად ბაზრად, ან ყველაზე ხელსაყრელ ბაზრად, თუ არ არსებობს ძირითადი ბაზარი, მიიჩნევა ის ბაზარი, სადაც საწარმო, ჩვეულებისამებრ, განახორციელებდა აქტივის გაყიდვის, ან ვალდებულების გადაცემის ოპერაციას.

18. თუ არსებობს აქტივის ან ვალდებულების ძირითადი ბაზარი, რეალური ღირებულების შეფასება ამ ბაზრის ფასს უნდა ასახავდეს (იმის მიუხედავად, ეს ფასი უშუალოდ ემპირიულია, თუ გამოთვლილია შეფასების სხვა მეთოდით), თუნდაც რომელიმე სხვა ბაზრის ფასი პოტენციურად უფრო ხელსაყრელი იყოს შეფასების თარიღისათვის.

19. შეფასების თარიღისთვის საწარმოს უნდა გააჩნდეს წვდომა ძირითად (ან ყველაზე ხელსაყ-რელ) ბაზარზე. ვინაიდან სხვადასხვა საწარმოს (და ამ საწარმოთა ფარგლებში ბიზნესის ცალკეულ მიმართულებებს), რომელიც განსხვავებულ საქმიანობას ეწევა, შეიძლება განსხვავებულ ბაზრებზე ჰქონდეს წვდომა, ერთი და იმავე აქტივის, ან ვალდებულების ძირითადი (ან ყველაზე ხელსაყრელი) ბაზარი სხვადასხვა საწარმოსთვის (და ამ საწარმოთა ფარგლებში ბიზნესის ცალკეული მიმართულებებისთვის) შეიძლება განსხვავებული იყოს. ამგვარად, ძირითადი (ან ყველაზე ხელსაყრელი) ბაზრის (და, მაშასადამე, ბაზრის მონაწილეთა) განხილვა უნდა ჩატარდეს მოცემული საწარმოს პოზიციიდან და გათვალისწი-ნებული უნდა იყოს იმ საწარმოთა შორის და საწარმოთა ფარგლებში არსებული განსხვა-ვებები, რომლებიც განსხვავებული საქმიანობით არიან დაკავებულნი.


20. მართალია, საწარმოს უნდა ჰქონდეს წვდომა ზემოაღნიშნულ ბაზარზე, მაგრამ აუცილებელი არ არის, შეფასების თარიღისთვის მან გაყიდოს კონკრეტული აქტივი, ან გადასცეს კონკრეტული ვალდებულება იმისათვის, რომ შეძლოს რეალური ღირებულების შეფასება ამ ბაზრის ფასის საფუძველზე.

21. იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც არ არსებობს ემპირიული ბაზარი შეფასების თარიღისათვის აქტივის გასაყიდი ფასის, ან ვალდებულების გადაცემის ფასის შესახებ ინფორმაციის მოსაპოვებლად, რეალური ღირებულების შეფასება უნდა გულისხმობდეს, რომ ოპერაცია განხორციელდა მოცემული თარიღისთვის და განხილული იყოს ბაზრის იმ მონაწილის პოზიციიდან, რომელიც არის აქტივის მფლობელი, ან, რომელსაც აქვს ვალდებულება. ასეთი პირობითი ოპერაცია ქმნის საფუძველს, რომლის მეშვეობითაც შეფასდება აქტივის გასაყიდი ფასი, ან ვალდებულების გადაცემის ფასი.



 

ბაზრის მონაწილეები

22. საწარმომ აქტივის ან ვალდებულების რეალური ღირებულება ისეთი დაშვებების გამო-ყენებით უნდა შეაფასოს, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები გამოიყენებდნენ აქტივის ან ვალდებულების ფასის დადგენისას, თუკი იმოქმედებენ საკუთარი ეკონომიკური ინტერესების შესაბამისად.

23. ამგვარი დაშვებების განსაზღვრისას, აუცილებელი არ არის, რომ საწარმომ დაადგინოს კონკრეტული ბაზრის მონაწილეები. ამის ნაცვლად, საწარმომ უნდა დაადგინოს ის ზოგადი მახასიათებლები, რითიც ბაზრის მონაწილეები განსხვავდებიან, რისთვისაც უნდა განიხილოს ყველა ქვემოთ ჩამოთვლილი ელემენტისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური ფაქტორები:

ა) აქტივი ან ვალდებულება;

ბ) აქტივის ან ვალდებულების ძირითადი (ან ყველაზე ხელსაყრელი) ბაზარი; და

გ) ბაზრის მონაწილეები, ვისთან ერთადაც საწარმო განახორციელებდა ოპერაციას ამ ბაზარზე.

ფასი

24. რეალური ღირებულება არის ფასი, რომელიც მიღებული ან გადახდილი იქნებოდა აქტივის გაყიდვიდან ან ვალდებულების გადაცემისას, ბაზრის მონაწილეებს შორის ნებაყოფლობით განხორციელებული ოპერაციის დროს ძირითად (ან ყველაზე ხელსაყრელ) ბაზარზე, შეფასების თარიღისთვის, მიმდინარე საბაზრო პირობებში (ე.ი. გასვლის ფასი), იმის მიუხედავად, ეს ფასი უშუალოდ დაკვირვებადია (ემპირიულია), თუ გამოითვლება შეფასების სხვა მეთოდის გამოყენებით.

25. ძირითადი (ან ყველაზე ხელსაყრელი) ბაზრის ფასი, რომელსაც საწარმო გამოიყენებს აქტივის ან ვალდებულების რეალური ღირებულების შესაფასებლად, არ უნდა გაკორექტირ-დეს გარიგების (საოპერაციო) დანახარჯებით. საოპერაციო დანახარჯები უნდა აისახოს სხვა შესაფერისი ფასს-ების შესაბამისად. საოპერაციო დანახარჯები აქტივის ან ვალდებულების მახასიათებელი არ არის, არამედ კონკრეტული ოპერაციის მახასიათებელია და სხვადასხვა ოპერაციისთვის სხვადასხვანაირი იქნება, იმისდა მიხედვით, როგორ ახორციელებს საწარმო ოპერაციას კონკრეტული აქტივით ან ვალდებულებით.


26. საოპერაციო დანახარჯები არ მოიცავს სატრანსპორტო დანახარჯებს. თუ ადგილმდება-რეობა აქტივის მახასიათებელია (რაც შეიძლება მოხდეს, მაგალითად საქონლის შემ-თხვევაში), ძირითადი (ან ყველაზე ხელსაყრელი) ბაზრის ფასი უნდა გაკორექტირდეს დანახარჯებით, რომლის გაწევაც საჭირო იქნებოდა აქტივის ტრანსპორტირებისთვის მიმდინარე ადგილსამყოფელიდან ამ ბაზრამდე.

გამოყენება არაფინანსურ აქტივებთან მიმართებით

მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენება არაფინანსური აქტივებისთვის

27. არაფინანსური აქტივის რეალური ღირებულების შეფასებისას გაითვალისწინება ბაზრის მონაწილის უნარი, მიიღოს ეკონომიკური სარგებელი აქტივის მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენებით, ან აქტივის გაყიდვის შედეგად ბაზრის სხვა მონაწილეზე, რომელიც ამ აქტივს გამოიყენებდა მაქსიმალურად და ყველაზე ეფექტიანად.

28. არაფინანსური აქტივის მაქსიმალურ და ყველაზე ეფექტიან გამოყენებაში იგულისხმება აქტივის იმგვარად გამოყენება, რომელიც ფიზიკურად არის შესაძლებელი, იურიდიულად ნებადართულია და ფინანსურად განხორციელებადია, როგორც განსაზღვრულია ქვემოთ:

ა) გამოყენებაში, რომელიც ფიზიკურად არის შესაძლებელი, გაითვალისწინება აქტივის ის ფიზიკური მახასიათებლები, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები მიიღებდნენ მხედველო-ბაში აქტივის ფასის დადგენისას (მაგალითად, ქონების ადგილმდებარეობა ან ზომა);



 

ბ) გამოყენებაში, რომელიც იურიდიულად არის ნებადართული, გაითვალისწინება აქტივის გამოყენებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი შეზღუდვა, რომელსაც ბაზრის მონაწი-ლეები მიღებდნენ მხედველობაში აქტივის ფასის დადგენისას (მაგალითად, ქონებისთვის დადგენილი ზონირების მარეგულირებელი ნორმები);

გ) გამოყენებაში, რომელიც ფინანსურად განხორციელებადია, გაითვალისწინება შემდეგი: აქტივის ფიზიკურად შესაძლებელი და იურიდიულად ნებადართული გამოყენება ქმნის თუ არა იმდენ შემოსავალს, ან ფულად ნაკადებს (იმ დანახარჯების გათვალისწინებით, რაც აუცილებელია ამგვარი გამოყენებისთვის აქტივის გარდასაქმნელად), რაც საკმარისია ისეთი დონის საინვესტიციო უკუგების მისაღებად, რომელსაც ბაზრის მონაწილეები მოითხოვდნენ მოცემულ აქტივში ინვესტიციის განხორციელებიდან ამგვარი გამოყენებისას.

29. აქტივის მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენება განისაზღვრება ბაზრის მონაწი-ლეთა პოზიციიდან, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ საწარმოს მისი სხვაგვარად გამოყენება აქვს განზრახული. ამასთან, საზოგადოდ, იგულისხმება, რომ საწარმოს მიერ არაფინანსური აქტივის მიმდინარე გამოყენება წარმოადგენს მის მაქსიმალურ და ყველაზე ეფექტიან გამოყენებას, თუ ბაზარი ან სხვა ფაქტორები არ მიანიშნებს იმაზე, რომ ბაზრის მონაწილეების მიერ ამ აქტივის სხვაგვარად გამოყენება მაქსიმალურად გაზრდიდა მის ღირებულებას.


30. კონკურენტუნარიანი პოზიციის შესანარჩუნებლად, ან რაიმე სხვა მიზეზით საწარმოს შეიძლება განზრახული ჰქონდეს, აქტიურად არ გამოიყენოს შეძენილი არაფინანსური აქტივი, ან აქტივი არ გამოიყენოს მისი მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენების შესაბამისად. მაგალითად, ასე შეიძლება მაშინ მოხდეს, როდესაც საწარმოს შეძენილი აქვს არამატერიალური აქტივი და მის გამოყენებას გეგმავს, როგორც გარკვეულ დამცავ საშუალებას, ხელს უშლის რა სხვებს მის გამოყენებაში. მიუხედავად ამისა, საწარმომ არაფინანსური აქტივის რეალური ღირებულება მაინც უნდა შეაფასოს ამ აქტივის მაქსიმა-ლური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენების გათვალისწინებით ბაზრის მონაწილეების პოზიციიდან.

არაფინანსური აქტივების შეფასების წინაპირობა

31. არაფინანსური აქტივების მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენება ადგენს შეფასების წინაპირობას, რაც აქტივის რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოიყენება, კერძოდ:

ა) არაფინანსური აქტივის მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენება შეიძლება ბაზრის მონაწილეებისთვის მაქსიმალური ღირებულების მიღებას უზრუნველყოფდეს მისი გამოყენებით სხვა აქტივებთან ერთად, როგორც აქტივების ჯგუფის (მისი დამონტაჟებისას, ან დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებელ მდგომარეობაში რაიმე სხვა გზით მოყვანის შემთხვევაში), ან სხვა აქტივებთან ან ვალდებულებებთან ერთად (მაგალითად, როგორც საწარმო);

(ი) თუ აქტივის მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენება მდგომარეობს აქტივის გამოყენებაში სხვა აქტივებთან ერთად, ან სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად, აქტივის რეალური ღირებულება იქნება ფასი, რომლის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა აქტივის გაყიდვის შედეგად მიმდინარე მომენტში განხორციელებული ოპერაციიდან. ამასთან, მხედველობაში მიიღება დაშვება იმის შესახებ, რომ მოცემული აქტივი გამოყენებული იქნება სხვა აქტივებთან, ან სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად და, ამასთან, ეს აქტივები და ვალდებულებები ხელმისაწვდომია ბაზრის მონაწილეებისთვის (ე.ი. დამატებითი აქტივები და მასთან დაკავშირებული ვალდებულებები);


(იი) აქტივთან და დამატებით აქტივებთან დაკავშირებული ვალდებულებები მოიცავს ვალდებულებებს, რომლითაც ფინანსდება საბრუნავი კაპიტალი, მაგრამ არ მოიცავს



 
სხვა აქტივების დასაფინანსებლად გამოყენებულ ვალდებულებებს, რომლებიც არ შედის აქტივების ჯგუფში;

(იიი) არაფინანსური აქტივის მაქსიმალური და საუკეთესო გამოყენების შესახებ საწარმოს მიერ გამოყენებული დაშვებები თავსებადი უნდა იყოს აქტივების ჯგუფში, ან აქტივებისა და ვალდებულებების ჯგუფში შემავალი ყველა აქტივისთვის, რომლის ფარგლებშიც აქტივი უნდა იყოს გამოყენებული;

ბ) არაფინანსური აქტივის მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენება შეიძლება ბაზრის მონაწილეებისთვის მაქსიმალური ღირებულების მიღებას უზრუნველყოფდეს მისი ცალკე გამოყენებით. თუ აქტივის მაქსიმალური და საუკეთესო გამოყენება მის ცალკე გამოყენებაში მდგომარეობს, მაშინ აქტივის რეალური ღირებულება იქნება ფასი, რომლის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა აქტივის გაყიდვის მიმდინარე ოპერაციის მეშვეობით ბაზრის მონაწილეებზე, რომლებიც ამ აქტივს ცალკე გამოიყენებდნენ.

32. არაფინანსური აქტივის რეალური ღირებულების შეფასებისას მხედველობაში მიიღება დაშვება იმის შესახებ, რომ აქტივი იყიდება სხვა ფასს-ებით განსაზღვრული სააღრიცხვო ერთეულის შესაბამისად (რაც შეიძლება იყოს ინდივიდუალური აქტივი). ასე ხდება იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც რეალური ღირებულების შეფასება ეყრდნობა დაშვებას, რომ აქტივის მაქსიმალური და საუკეთესო გამოყენება მდგომარეობს მის გამოყენებაში სხვა აქტივებთან, ან სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად, ვინაიდან რეალური ღირებულების შეფასება გულისხმობს, რომ ბაზრის მონაწილე უკვე ფლობს დამატებით აქტივებსა და მასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს.


33. ბ3 პუნქტში აღწერილია შეფასების წინაპირობის ცნების გამოყენება არაფინანსურ აქტივებთან მიმართებით.

გამოყენება ვალდებულებებსა და საწარმოს საკუთარ წილობრივ ინსტრუმენტებთან მიმართებით

საერთო პრინციპები

34. რეალური ღირებულების შეფასება ეყრდნობა დაშვებას იმის შესახებ, რომ ფინანსური ან არაფინანსური ვალდებულება, ან საწარმოს საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტი (მაგალითად, საწარმოთა გაერთიანებისას გამოშვებული საკუთარი კაპიტალის აქციები) ბაზრის მონაწილეს გადაეცემა შეფასების თარიღისთვის. ვალდებულების, ან საწარმოს საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის გადაცემა გულისხმობს შემდეგს:

ა) ვალდებულება დაუფარავი დარჩებოდა და ბაზრის მონაწილე მიმღებ მხარეს მოეთხო-ვებოდა ვალდებულების შესრულება. შეფასების თარიღისთვის ვალდებულება არ დაიფარებოდა კონტრაჰენტის მიერ ან რაიმე სხვა გზით;

ბ) საწარმოს საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტი დაუფარავი დარჩებოდა, ხოლო ბაზრის მონაწილე მიმღები მხარე თავის თავზე აიღებდა ამ ინსტრუმენტთან დაკავშირებულ უფლებებსა და ვალდებულებებს. შეფასების თარიღისთვის არ მოხდებოდა ამ ფინანსური ინსტრუმენტის გაუქმება, ან დაფარვა რაიმე სხვა გზით.

35. იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც არ არსებობს ემპირიული ბაზარი, საიდანაც შესაძლებელი იქნებოდა ვალდებულების, ან საწარმოს საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის გადაცემის ფასის შესახებ ინფორმაციის მიღება (მაგალითად, იმის გამო, რომ სახელშეკრულებო, ან სხვა სამართლებრივი შეზღუდვები ხელს უშლის აღნიშნული ერთეულების გადაცემას), შეიძლება მაინც არსებობდეს ამგვარი ერთეულების ემპირიული ბაზარი, თუ ამ ერთეულებს სხვა მხარეები ფლობენ, როგორც აქტივებს (მაგალითად, კორპორაციული ობლიგაცია, ან საწარმოს აქციების ქოლ-ოფციონი).


36. ყველა შემთხვევაში, საწარმომ მაქსიმალურად უნდა გამოიყენოს შესაბამისი ემპირიული ბაზრის მონაცემები და მინიმალურად უნდა დაეყრდნოს არაემპირიულ ამოსავალ მონაცემებს რეალური ღირებულების შეფასების მიზნის მისაღწევად, რაც მდგომარეობს იმ ფასის განსაზღვრაში, რომლითაც განხორციელდებოდა ვალდებულების, ან წილობრივი


 
ინსტრუმენტის გადაცემის ნებაყოფლობითი ოპერაცია ბაზრის მონაწილეებს შორის შეფასების თარიღისთვის, მიმდინარე საბაზრო პირობებში.


ვალდებულებები და წილობრივი ინსტრუმენტები, რომლებსაც სხვა მხარეები ფლობენ, როგორც აქტივებს

37. როდესაც ხელმისაწვდომი არ არის იდენტური ან ანალოგიური ვალდებულების, ან საწარ-მოს საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის გადაცემის კოტირებული ფასი და იდენტურ ერთეულს ფლობს სხვა მხარე, როგორც აქტივს, საწარმომ ვალდებულების, ან საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის რეალური ღირებულება უნდა შეაფასოს ბაზრის იმ მონაწილის პოზიციიდან, რომელიც შეფასების თარიღისთვის იდენტურ ერთეულს ფლობს, როგორც აქტივს.

38. ასეთ შემთხვევაში, საწარმომ ვალდებულების ან წილობრივი ინსტრუმენტის რეალური ღირებულება უნდა შეაფასოს:

ა) იდენტური ერთეულის აქტიური ბაზრის კოტირებული ფასის გამოყენებით, რომელსაც სხვა მხარე ფლობს, როგორც აქტივს, თუ ასეთი ფასი არსებობს;

ბ) თუ ასეთი ფასი არ არსებობს, სხვა ემპირიული მონაცემების გამოყენებით, როგორიცაა ისეთი ბაზრის კოტირებული ფასი, რომელიც აქტიური არ არის იმ იდენტური ერთეუ-ლისთვის, რომელსაც სხვა მხარე ფლობს, როგორც აქტივს;

გ) თუ (ა) და (ბ) პუნქტებში აღწერილი ემპირიული ფასები არ არსებობს, მაშინ შეფასების სხვა მეთოდის გამოყენებით, როგორიცაა:

(ი) შემოსავლების მიდგომა (მაგალითად, დისკონტირებული ღირებულების მეთოდი, რომელიც ითვალისწინებს მომავალ ფულად ნაკადებს, რომლის მიღებასაც ბაზრის მონაწილე ივარაუდებდა იმ ვალდებულების, ან წილობრივი ინსტრუმენტისგან, რომელსაც ის ფლობს, როგორც აქტივს; (იხ. პუნქტები ბ10 და ბ11))

(იი) საბაზრო მიდგომა (მაგალითად, ანალოგიური ვალდებულებების, ან წილობრივი ინსტრუმენტების კოტირებული ფასების გამოყენებით, რომლებსაც სხვა მხარეები ფლობენ, როგორც აქტივებს. (იხ. პუნქტები ბ5ბ7))

39. საწარმომ ვალდებულების, ან საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის (რომელსაც სხვა მხარე ფლობს, როგორც აქტივს) კოტირებული ფასი მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა გააკორექ-ტიროს, თუ ამ აქტივთან დაკავშირებულია სპეციფიკური ფაქტორები, რომელთა გამოყენება მიუღებელია ვალდებულების ან წილობრივი ინსტრუმენტის რეალური ღირებულების შესაფასებლად. საწარმომ უნდა უზრუნველყოს, რომ აქტივის ფასი არ ასახავდეს იმ შეზღუდვის გავლენას, რომელიც ხელს უშლის ამ აქტივის გაყიდვას. შემდეგი ფაქტორები, სხვასთან ერთად, შეიძლება იმის მიმანიშნებელი იყოს, რომ აქტივის კოტირებული ფასი უნდა გაკორექტირდეს:


ა) აქტივის კოტირებული ფასი დაკავშირებულია ანალოგიურ (და არა იდენტურ) ვალდებულებასთან, ან წილობრივ ინსტრუმენტთან, რომელსაც სხვა მხარე ფლობს, როგორც აქტივს. მაგალითად, ვალდებულებას, ან წილობრივ ინსტრუმენტს შეიძლება გააჩნდეს სპეციფიკური მახასიათებელი (მაგალითად, ემიტენტის კრედიტუნარიანობა), რომელიც განსხვავდება იმ მახასიათებლისგან, რაც აისახება ანალოგიური ვალდებუ-ლების, ან წილობრივი ინსტრუმენტის რეალურ ღირებულებაში, რომელსაც სხვა მხარე ფლობს, როგორც აქტივს;

ბ) მოცემული აქტივისთვის დადგენილი სააღრიცხვო ერთეული განსხვავდება ვალდებ-ულების ან წილობრივი ინსტრუმენტის სააღრიცხვო ერთეულისგან. მაგალითად ვალ-დებულებებისთვის, ზოგ შემთხვევაში, აქტივის ფასი ასახავს გარკვეული პაკეტის ერთიან ფასს, რომელიც შედგება როგორც ემიტენტისგან მისაღები თანხებისგან, ასევე მესამე მხარისთვის საკრედიტო რეიტინგის ამაღლებაში დახმარების აღმოჩენის მოთხოვნისგან. თუ ვალდებულებისთვის მიღებული სააღრიცხვო ერთეული არ არის კომბინირებული


 
პაკეტის სააღრიცხვო ერთეული, მიზანი იმაში მდგომარეობს, რომ შეფასდეს ემიტენტის ვალდებულების და არა კომბინირებული პაკეტის რეალური ღირებულება. ამგვარად, ასეთ შემთხვევაში, საწარმომ აქტივის ემპირიული ფასი უნდა გააკორექტიროს, რათა გამოირიცხოს მესამე მხარისთვის საკრედიტო რეიტინგის ამაღლებაში დახმარების აღმოჩენის მოთხოვნის გავლენა.

ვალდებულებები და წილობრივი ინსტრუმენტები, რომლებსაც სხვა მხარეები არ ფლობენ, როგორც აქტივებს

40. როდესაც ხელმისაწვდომი არ არის იდენტური ან ანალოგიური ვალდებულების, ან საწარ-მოს საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის გადაცემის კოტირებული ფასი და იდენტურ ერთეულს არ ფლობს სხვა მხარე, როგორც აქტივს, საწარმომ ვალდებულების ან წილობრივი ინსტრუმენტის რეალური ღირებულება უნდა შეაფასოს შეფასების რომელიმე მეთოდით ბაზრის იმ მონაწილის პოზიციიდან, რომელსაც გააჩნია ვალდებულება, ან უფლება კაპიტალის ნარჩენ წილზე.

41. მაგალითად, თუ საწარმო დისკონტირებული ღირებულების მეთოდს იყენებს, მას შეუძლია გაითვალისწინოს ნებისმიერი შემდეგი ფაქტორებიდან:

ა) მომავალი ფულადი ნაკადები, რომლის გასვლასაც ივარაუდებდა ბაზრის მონაწილე ვალდებულების შესასრულებლად, მათ შორის, კომპენსაცია, რომელსაც ბაზრის მონაწილე მოითხოვდა ვალდებულების ასაღებად (იხ. პუნქტები ბ31ბ33);

ბ) თანხა, რომელსაც ბაზრის მონაწილე მიიღებდა იდენტური ვალდებულების აღებისთვის, ან იდენტური წილობრივი ინსტრუმენტის გამოშვებისთვის, ისეთი დაშვებების გამოყე-ნებით, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები გამოიყენებდნენ იდენტური ერთეულის ფასის დასადგენად ძირითად (ან ყველაზე ხელსაყრელ) ბაზარზე, ვალდებულების ან წილობრივი ინსტრუმენტის გამოშვებისთვის იმავე სახელშეკრულებო პირობებით.

ვალდებულების შეუსრულებლობის რისკი

42. ვალდებულების რეალური ღირებულება ასახავს ვალდებულების შეუსრულებლობის რისკის გავლენას. ვალდებულების შეუსრულებლობის რისკი, სხვასთან ერთად, მოიცავს საწარმოს საკუთარ საკრედიტო რისკსაც (როგორც ეს ცნება განმარტებულია ფასს 7-ში  `ფინანსური ინსტრუმენტები: განმარტებითი შენიშვნები~). იგულისხმება, რომ ვალდებულების შეუსრულებლობის რისკი ერთნაირია ვალდებულების გადაცემამდე და მის შემდეგაც.

43. ვალდებულების რეალური ღირებულების შეფასებისას, საწარმომ უნდა გაითვალისწინოს თავისი საკრედიტო რისკის გავლენა (კრედიტუნარიანობა) და ნებისმიერი სხვა ფაქტორი, რომელსაც შეუძლია გავლენის მოხდენა იმის ალბათობაზე, ვალდებულება შესრულდება, თუ არ შესრულდება. ზემოაღნიშნული გავლენა შეიძლება სხვადასხვანაირი იყოს, ვალდებუ-ლების ტიპების მიხედვით, მაგალითად:

ა) მოცემული ვალდებულება ფულადი სახსრების გადაცემის ვალდებულებაა (ფინანსური ვალდებულება), თუ საქონლის ან მომსახურების მიწოდების ვალდებულება (არაფი-ნანსური ვალდებულება);

ბ) მოცემულ ვალდებულებასთან დაკავშირებული, საკრედიტო რეიტინგის ამაღლებაში დახმარების მოთხოვნის პირობები, როდესაც ამგვარი პირობები არსებობს.

44. ვალდებულების რეალური ღირებულება ვალდებულების შეუსრულებლობის რისკს ასახავს მისი სააღრიცხვო ერთეულის საფუძველზე. ისეთი ვალდებულების ემიტენტი, რომელიც გამოშვებულია განუყოფელი მოთხოვნით, დაეხმაროს მესამე მხარეს საკრედიტო რეიტინგის ამაღლებაში და ეს მოთხოვნა ვალდებულებისგან განცალკევებით აისახება, ვალდებულების რეალური ღირებულების შეფასებისას არ უნდა ითვალისწინებდეს საკრედიტო რეიტინგის ამაღლების მოთხოვნის გავლენას (მაგალითად, მესამე მხარის დავალიანების დაფარვის გარანტიას). თუ საკრედიტო რეიტინგის ამაღლებაში დახმარების მოთხოვნა ვალდებუ-ლებისგან განცალკევებით აისახება, ემიტენტმა ვალდებულების რეალური ღირებულების შეფასებისას მხედველობაში უნდა მიიღოს საკუთარი საკრედიტო რეპუტაცია და არა თავდები მესამე მხარის (გარანტიის გამცემის).



 





შეზღუდვა, რომელიც ხელს უშლის ვალდებულების, ან საწარმოს საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის გადაცემას

45. ვალდებულების ან საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის რეალური ღირებულების შეფა-სებისას საწარმომ არ უნდა გაითვალისწინოს ზოგიერთი ამოსავალი მონაცემი, ან სხვა ამოსავალი მონაცემების კორექტირება, რომლებიც ეხება შეზღუდვის არსებობას, რომელიც ხელს უშლის ამ ერთეულის გადაცემას. ისეთი შეზღუდვის გავლენა, რომელიც ხელს უშლის ვალდებულების ან საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტის გადაცემას, პირდაპირ თუ არაპირდაპირ, გაითვალისწინება რეალური ღირებულების შესაფასებელ სხვა მონაცემებში.

46. მაგალითად, ოპერაციის თარიღისთვის კრედიტორი და დებიტორი შეთანხმდნენ ვალდებუ-ლების გადაცემის ოპერაციის ფასზე ისე, რომ სრულყოფილად ჰქონდათ გაცნობიერებული, რომ ვალდებულება მოიცავს შეზღუდვას, რომელიც ხელს უშლის მის გადაცემას. ვინაიდან ეს შეზღუდვა გათვალისწინებული იქნებოდა ოპერაციის ფასში, აუცილებელი არ არის ცალკეული ამოსავალი მონაცემების, ან არსებული ამოსავალი მონაცემების კორექტირების გათვალისწინება ოპერაციის თარიღისთვის, რათა აისახოს შეზღუდვის გავლენა ერთეულის გადაცემაზე. ანალოგიურად, ცალკეული ამოსავალი მონაცემების, ან არსებული ამოსავალი მონაცემების კორექტირების გათვალისწინება არ მოითხოვება არც შემდგომი შეფასების თარიღებისთვის, ერთეულის გადაცემაზე შეზღუდვის გავლენის ასახვის მიზნით. ფინანსური ვალდებულება მოთხოვნისთანავე დაფარვის შესაძლებლობით

47. ფინანსური ვალდებულების რეალური ღირებულება, რომელსაც ახლავს კრედიტორის მოთხოვნისთანავე ვალდებულების დაფარვის პირობა (მაგალითად, მოთხოვნამდე დეპოზი-ტები) არ არის მოთხოვნისას გადასახდელ იმ თანხაზე ნაკლები, რომელიც დისკონტირე-ბულია პირველივე თარიღიდან, როდესაც შეიძლება მოითხოვონ თანხის გადახდა.

გამოყენება ფინანსურ აქტივებსა და ფინანსურ ვალდებულებებთან მიმართებით, რომლებსაც გააჩნიათ საბაზრო რისკების, ან კონტრაჰენტის საკრედიტო რისკის ურთიერთგადამფარავი პოზიციები

48. საწარმო, რომელიც ფლობს ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფს, ექვემდებარება საბაზრო რისკებს (ფასს 7-ში მოცემული განმარტების თანახმად) და თითოეული კონტრაჰენტის საკრედიტო რისკს. თუ საწარმო ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფს მართავს ან საბაზრო რისკებზე, ან საკრედიტო რისკზე წმინდა დაქვემდებარების საფუძველზე, საწარმოს უფლება აქვს, რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოიყენოს წინამდებარე ფასით გათვალისწინებული გამონაკლისი მიდგომა. აღნიშნული გამონაკლისი საწარმოს უფლებას აძლევს, ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფის რეალური ღირებულება შეაფასოს იმ ფასის საფუძველზე, რომლის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა წმინდა გრძელი პოზიციის (ე.ი. აქტივის) გაყიდვისას კონკრეტული რისკის აღებისთვის, ან, რომელიც გადასახდელი იქნებოდა წმინდა მოკლე პოზიციის (ე.ი. ვალდებულების) გადაცემისას კონკრეტული რისკის აღებისთვის, ბაზრის მონაწილეებს შორის შეფასების თარიღისთვის ნებაყოფლობით განხორციელებული ოპერაციის დროს, მიმდინარე საბაზრო პირობებში. შესაბამისად, საწარმომ ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფის რეალური ღირებულება უნდა შეაფასოს იმის გათვალისწინებით, როგორ შეაფასებდნენ ბაზრის მონაწილეები შეფასების თარიღისთვის რისკფაქტორის წმინდა გავლენას.



49. საწარმოს 48-ე პუნქტით დაშვებული გამონაკლისის გამოყენების უფლება აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც საწარმო აკმაყოფილებს ყველა ქვემოთ ჩამოთვლილ პირობას:

ა) ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფს მართავს კონკრეტულ საბაზრო რისკზე (ან რისკებზე), ან კონკრეტული კონტრაჰენტის საკრედიტო რისკზე


 
წმინდა დაქვემდებარების საფუძველზე, საწარმოს ოფიციალური (დოკუმენტირებული) რისკის მართვის, ან საინვესტიციო სტრატეგიის შესაბამისად;




ბ) ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფის შესახებ ინფორმაციას ამავე საფუძვლით წარუდგენს საწარმოს უმაღლესი რანგის ხელმძღვანელობას, ბასს 24-ში  `დაკავშირებულ მხარეთა განმარტებითი შენიშვნები~  მოცემული განმარტების შესაბამისად; და

გ) ვალდებულია, ან თვითონ აქვს გადაწყვეტილი ამ ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების რეალური ღირებულებით შეფასება ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში, ყოველი საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს.

50. 48-ე პუნქტით გათვალისწინებულ გამონაკლის მიდგომას არავითარი კავშირი არა აქვს ფინანსური ანგარიშგების წარდგენასთან. ზოგ შემთხვევაში, ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში ფინანსური ინსტრუმენტების წარდგენის საფუძველი განსხვავდება ფინანსური ინსტრუმენტების შეფასების საფუძვლისგან, მაგალითად, თუ რომელიმე ფასს არ მოითხოვს, ან უფლებას არ აძლევს საწარმოს, ფინანსური ინსტრუმენტები წარადგინოს ნეტო საფუძვლით. ასეთ შემთხვევაში, საწარმოს შეიძლება დასჭირდეს პორტფელის დონის კორექტირებების განაწილება (იხ. პუნქტები 53-56) ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფის შემადგენელ ინდივიდუალურ აქტივებსა თუ ვალდებულებებზე, რომელიც იმართება რისკფაქტორზე საწარმოს წმინდა დაქვემდებარების საფუძველზე. საწარმომ ამგვარი განაწილება უნდა განახორციელოს რაციონალურ და ერთგვაროვან საფუძველზე, მოცემული გარემოებებისთვის მისაღები მეთოდიკის გამოყენებით.


51. საწარმომ 48-ე პუნქტით გათვალისწინებული გამონაკლისი მიდგომის გამოყენების მიზნით, სააღრიცხვო პოლიტიკის შესახებ გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს ბასს 8-ის  `სააღრიცხვო პოლიტიკა, ცვლილებები სააღრიცხვო შეფასებებში და შეცდომები~  შესაბამისად. საწარ-მომ, რომელიც გამოიყენებს ზემოაღნიშნულ გამონაკლისს, მან ეს სააღრიცხვო პოლიტიკა, მათ შორის პოლიტიკა, რომელიც ეხება კორექტირების თანხების განაწილებას მოთხოვნა-მიწოდების (მყიდველისა და გამყიდველის ფასების) გათვალისწინებით (იხ. 53-55-ე პუნქტები) და კორექტირების თანხების განაწილებას საკრედიტო რისკის გათვალისწინებით (იხ. 56-ე პუნქტი), უცვლელად უნდა გამოიყენოს პერიოდიდან პერიოდამდე კონკრეტული პორტფე-ლისთვის.

52. 48-ე პუნქტით გათვალისწინებული გამონაკლისი ეხება მხოლოდ ფინანსურ აქტივებს, ფინანსურ ვალდებულებებსა და სხვა ხელშეკრულებებს, რომლებიც განეკუთვნება ბასს 39-ის  `ფინანსური ინსტრუმენტები: აღიარება და შეფასება~, ან ფასს 9-ის  `ფინანსური ინსტრუ-მენტები~  მოქმედების სფეროს. 48-51-ე და 53-56-ე პუნქტებში ნახსენებ ფინანსურ აქტივებსა და ფინანსურ ვალდებულებებში უნდა იგულისხმოთ ყველანაირი ხელშეკრულება, რომელიც განეკუთვნება ბასს 39-ის, ან ფასს 9-ის მოქმედების სფეროს, ან აისახება ამ სტანდარტების შესაბამისად, იმის მიუხედავად, აკმაყოფილებს თუ არა ისინი ფინანსური აქტივების, ან ფინანსური ვალდებულებების განმარტებებს, რომლებიც მოცემულია ბასს 32-ში  `ფინანსური ინსტრუმენტები: წარდგენა~.


საბაზრო რისკებზე დაქვემდებარება

53. 48-ე პუნქტით გათვალისწინებული გამონაკლისის გამოყენებისას, ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფის რეალური ღირებულების შესაფასებლად, რომელიც იმართება კონკრეტულ საბაზრო რისკზე (ან რისკებზე) წმინდა დაქვემდებარების საფუძ-ველზე, საწარმომ გამყიდველისა და მყიდველის ფასებს შორის განსხვავების დიაპაზონიდან უნდა გამოიყენოს ის ფასი, რომელიც ყველაზე მეტად არის რეალური ღირებულების რეპრეზენტაციული მოცემულ გარემოებებში, კერძოდ, ამ საბაზრო რისკებზე საწარმოს წმინდა დაქვემდებარების პირობებში (იხ. 70-ე და 71-ე პუნქტები).




 
54. 48-ე პუნქტით გათვალისწინებული გამონაკლისის გამოყენებისას, საწარმომ უნდა უზრუნ-ველყოს იმის გარანტია, რომ საბაზრო რისკი (ან რისკები), რომელსაც საწარმო ექვემდებარება ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების მოცემული ჯგუფის ფარგლებში, არსებითად ერთნაირია. მაგალითად, საწარმომ ფინანსურ აქტივთან დაკავში-რებული რისკი არ უნდა გააერთიანოს ფინანსურ ვალდებულებასთან დაკავშირებულ საქონ-ლის ფასის რისკთან, ვინაიდან ამის გაკეთება ვერ შეასუსტებს საწარმოს დამოკიდებულებას საპროცენტო განაკვეთის რისკზე, ან საქონლის ფასის რისკზე. 48-ე პუნქტით გათვალის-წინებული გამონაკლისის გამოყენებისას, საწარმომ ჯგუფში შემავალი ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების რეალური ღირებულების შესაფასებლად უნდა გაითვალისწინოს ნებისმიერი საბაზისო რისკი, რომელიც წარმოიქმნება საბაზრო რისკის არაიდენტური პარამეტრებიდან.


55. ანალოგიურად, არსებითად ერთნაირი უნდა იყოს საწარმოს დაქვემდებარების ხანგ-რძლივობა კონკრეტულ საბაზრო რისკზე (ან რისკებზე), რაც განაპირობა ფინანსურმა აქტივებმა და ფინანსურმა ვალდებულებებმა. მაგალითად, საწარმო, რომელიც 12-თვიან ფიუჩერსულ ხელშეკრულებას იყენებს ფულადი ნაკადების კომპენსაციისთვის, რომლებიც დაკავშირებულია ხუთწლიანი ფინანსური ინსტრუმენტიდან წარმოქმნილ 12-თვიან საპროცენ-ტო განაკვეთის რისკთან, რომელიც განეკუთვნება მხოლოდ ამგვარი ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებებისგან შემდგარ ჯგუფს, 12-თვიან საპროცენტო განაკვეთის რისკზე დაქვემდებარების რეალურ ღირებულებას აფასებს ნეტო საფუძველზე, ხოლო დარჩენილ საპროცენტო განაკვეთის რისკს (ე.ი. 2-დან 5-წლამდე პერიოდის)  ბრუტო საფუძველზე.



კონკრეტული კონტრაჰენტის  საკრედიტო რისკზე დაქვემდებარება

56. როდესაც საწარმო 48-ე პუნქტით გათვალისწინებულ გამონაკლისს იყენებს ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების ჯგუფის რეალური ღირებულების შესაფასებ-ლად, რომლებიც დაკავშირებულია ერთ კონკრეტულ კონტრაჰენტთან დადებულ გარიგე-ბებთან, საწარმომ რეალური ღირებულების შეფასებისას უნდა გაითვალისწინოს ამ კონტრაჰენტის საკრედიტო რისკის წმინდა გავლენა საწარმოზე, ან ამ კონტრაჰენტის წმინდა გავლენა საწარმოს საკრედიტო რისკზე, თუ ბაზრის მონაწილეები მხედველობაში მიიღებდნენ ნებისმიერ არსებულ შეთანხმებას, რომელიც ამცირებს საკრედიტო რისკის გავლენას გადაუხდელობის შემთხვევაში (მაგალითად, ამ კონტრაჰენტთან დადებული ურთიერთჩათვლის გენერალური შეთანხმება, ან შეთანხმება, რომელიც უზრუნველყოფის სახით ჩადებული ქონების გაცვლას მოითხოვს მეორე მხარის საკრედიტო რისკზე თითოეული მხარის წმინდა დაქვემდებარების საფუძველზე). რეალური ღირებულების შეფასებამ უნდა ასახოს ბაზრის მონაწილეთა მოლოდინი იმის ალბათობის შესახებ, რომ ამგვარი შეთანხმება სამართლებრივად იქნება უზრუნველყოფილი გადაუხდელობის შემთხვევაში.



რეალური ღირებულება თავდაპირველი აღიარებისას

57. როდესაც აქტივის შეძენა, ან ვალდებულების აღება ხდება ამ აქტივის, ან ვალდებულების გაცვლის ოპერაციის შედეგად, ოპერაციის ფასი იქნება ფასი, რომელიც გადაიხადეს აქტივის შესაძენად, ან მიღებულ იქნა ვალდებულების აღებისთვის (შემოსვლის ფასი). პირიქით, აქტივის ან ვალდებულების რეალური ღირებულება არის ფასი, რომლის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა აქტივის გაყიდვისას, ან, რომელიც გადასახდელი იქნებოდა ვალდებულების გადაცემისას (გასვლის ფასი). საწარმო აქტივებს ყოველთვის არ ყიდის იმ ფასად, რა ფასიც გადაიხადა მათ შესაძენად. ანალოგიურად, საწარმო ვალდებულებებს ყოველთვის არ გადასცემს იმ ფასად, რა ფასიც მიიღო ამ ვალდებულებების აღებისთვის.


58. ბევრ შემთხვევაში ოპერაციის ფასი რეალური ღირებულების ტოლი იქნება (მაგალითად, ასე შეიძლება მოხდეს იმ შემთხვევაში, როდესაც ოპერაციის განხორციელების თარიღისთვის აქტივის ყიდვის ოპერაცია შესრულდება ბაზარზე, სადაც აქტივი გაიყიდებოდა.

59. იმის დასადგენად, რეალური ღირებულება ტოლია თუ არა ოპერაციის ფასის თავდაპირველი აღიარებისას, საწარმომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ამ ოპერაციისა და ასევე ამ აქტივის


 
ან ვალდებულებისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური ფაქტორები. ბ4 პუნქტში აღწერილია სიტუაციები, როდესაც ოპერაციის ფასი შეიძლება არ წარმოადგენდეს აქტივის ან ვალდებულების რეალურ ღირებულებას თავდაპირველი აღიარებისას.




60. თუ რომელიმე სხვა ფასს მოითხოვს, ან საწარმოს უფლებას აძლევს, აქტივი ან ვალდებულება თავდაპირველად შეაფასოს რეალური ღირებულებით და ოპერაციის ფასი განსხვავდება რეალური ღირებულებისგან, საწარმომ ამის შედეგად წარმოქმნილი შემოსულობა ან ზარალი უნდა აღიაროს მოგებაში, ან ზარალში, თუ ეს ფასს სხვა რამეს არ ითვალისწინებს.

შეფასების მეთოდები

61. საწარმომ შეფასების ისეთი მეთოდები უნდა გამოიყენოს, რომლებიც მოცემული გარემოებების შესაფერისია და რომლისთვისაც საკმარისი მონაცემები არსებობს რეალური ღირებულების შესაფასებლად; ამასთან უზრუნველყოფს სათანადო ემპირიული ამოსავალი მონაცემების მაქსიმალურად გამოყენებას და მინიმალურად ეყრდნობა არაემპირიულ ამოსავალ ინფორმაციას.

62. შეფასების მეთოდიკის გამოყენების მიზანია, განისაზღვროს ფასი, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა, ნებაყოფლობით საფუძველზე, აქტივის გაყიდვის, ან ვალდებულების გადაცემის ოპერაციის განხორციელება ბაზრის მონაწილეებს შორის შეფასების თარიღისთვის, მიმდინარე საბაზრო პირობებში. შეფასების სამი ყველაზე გავრცელებული მეთოდიკაა საბაზრო მიდგომა, დანახარჯების მიდგომა და შემოსავლების მიდგომა. ამ მეთოდიკის ძირითადი ასპექტები აღწერილია ბ5ბ11 პუნქტებში. საწარმომ რეალური ღირებულების შესაფასებლად ისეთი შეფასების მეთოდი უნდა გამოიყენოს, რომელიც თავსებადია ზემოაღნიშნული მიდგომებიდან ერთ-ერთთან, ან რამდენიმესთან.


63. ზოგ შემთხვევაში, მისაღები იქნება რომელიმე ერთი მეთოდის გამოყენება (მაგალითად, როდესაც აქტივის, ან ვალდებულების შეფასება ხდება იდენტური აქტივების, ან ვალდე-ბულებების აქტიური ბაზრის კოტირებული ფასებით). სხვა შემთხვევაში, შეიძლება მიზანშეწონილი იყოს შეფასების რამდენიმე მეთოდის გამოყენება (მაგალითად, იმ შემთხვევაში, როდესაც ფულადი სახსრების წარმომქმნელი ერთეულის შეფასება ხდება). თუ რეალური ღირებულების შესაფასებლად რამდენიმე შეფასების მეთოდი გამოიყენება, შედეგები (ე.ი. რეალური ღირებულების შესაბამისი მაჩვენებლები) უნდა შეფასდეს შეფასების მნიშვნელობების დიაპაზონის (მწკრივის) გონივრულობის განხილვით. რეალური ღირებუ-ლების შეფასება იქნება ამ დიაპაზონიდან ის მნიშვნელობა, რომელიც მოცემულ გარე-მოებებში ყველზე ზუსტად ასახავს რეალურ ღირებულებას.


64. თუ თავდაპირველი აღიარებისას ოპერაციის ფასი წარმოადგენს რეალურ ღირებულებას და მომდევნო პერიოდებში რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოიყენება ისეთი შეფასების მეთოდი, რომელიც ეყრდნობა არაემპირიულ ამოსავალ მონაცემებს, მაშინ შეფასების ეს მეთოდი იმგვარად უნდა გაკორექტირდეს, რომ თავდაპირველი აღიარებისას ამ შეფასების მეთოდით მიღებული შედეგი (შეფასება) ტოლი იყოს ოპერაციის ფასის. მეთოდის კორექტირება უზრუნველყოფს იმის გარანტიას, რომ შეფასების მეთოდში აისახება მიმდინარე საბაზრო პირობები და ეს საწარმოს დაეხმარება იმის დადგენაში, აუცილებელია თუ არა შეფასების მეთოდის კორექტირება (მაგალითად, შეიძლება აქტივს ან ვალდე-ბულებას ჰქონდეს ისეთი მახასიათებელი, რომელსაც არ ითვალისწინებს შეფასების მოცემული მეთოდი). თავდაპირველი აღიარების შემდეგ, როდესაც რეალური ღირებულების შეფასება ხდება შეფასების ისეთი მეთოდით ან მეთოდებით, რომელიც ეყრდნობა არაემპირიულ ამოსავალ მონაცემებს, საწარმო უნდა დარწმუნდეს, რომ შეფასებისთვის გამოყენებული მეთოდები ასახავს შეფასების თარიღისთვის ხელმისაწვდომ ემპირიულ საბაზრო მონაცემებს (მაგალითად, ანალოგიური აქტივის, ან ვალდებულების ფასს).


65. რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული შეფასების მეთოდი საწარმომ უცვლელად უნდა გამოიყენოს. თუმცა, მისაღებია შეფასების მეთოდში, ან მის გამოყენებაში


 
ცვლილებების შეტანა (მაგალითად, მისი შეწონილი მნიშვნელობის შეცვლა, როდესაც რამდენიმე შეფასების მეთოდი გამოიყენება, ან შეფასების მეთოდის განსხვავებულად კორექტირება), თუ ამგვარი ცვლილების შედეგად მიიღება ისეთი შეფასება, რომელიც რეალური ღირებულების ტოლია, ან ყველაზე უკეთ ასახავს რეალურ ღირებულებას მოცემულ გარემოებებში. მაგალითად, ასე შეიძლება მოხდეს ნებისმიერ შემდეგ სიტუაციაში:


ა) ვითარდება ახალი ბაზრები;

ბ) ხელმისაწვდომი ხდება ახალი ინფორმაცია;

გ) ადრე გამოყენებული ინფორმაცია აღარ არის ხელმისაწვდომი;

დ) დაიხვეწა (გაუმჯობესდა) შეფასების მეთოდები; ან

ე) შეიცვალა საბაზრო პირობები.

66. რეალური ღირებულების ცვლილებები (შესწორებები), რომლებიც გამოიწვია შეფასების მეთოდში, ან მის გამოყენებაში შეტანილმა ცვლილებებმა, უნდა აისახოს, როგორც სააღრიცხვო შეფასების ცვლილება ბასს 8-ის შესაბამისად. თუმცა, საწარმოს არ მოეთხოვება სააღრიცხვო შეფასების შეცვლასთან დაკავშირებით ბასს 8-ის მიხედვით გასამჟღავნებელი ინფორმაციის განმარტებით შენიშვნებში წარმოდგენა ისეთი შესწორებებისთვის, რომლებიც გამოიწვია შეფასების მეთოდში, ან მის გამოყენებაში შეტანილმა ცვლილებებმა.

ამოსავალი ინფორმაცია შეფასების მეთოდებისთვის

ზოგადი პრინციპები

67. რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული მეთოდები უნდა უზრუნველყოფდეს სათანადო ემპირიული ამოსავალი მონაცემების მაქსიმალურად გამოყენებას და მინიმალურად უნდა ეყრდნობოდეს არაემპირიულ ამოსავალ ინფორმაციას.

68. საფონდო ბირჟები, დილერული ბაზრები, საშუამავლო ბაზრები და `მარწმუნებლიდან მარწმუნებლამდე~ ბაზრები ისეთი ბაზრების მაგალითებია, სადაც ამოსავალი მონაცემები შეიძლება ემპირიული იყოს მხოლოდ ზოგიერთი აქტივების, ან ვალდებულებებისთვის (მაგალითად, ფინანსური ინსტრუმენტებისთვის) (იხ. ბ34 პუნქტი).

69. საწარმომ ისეთი ამოსავალი მონაცემები უნდა შეარჩიოს, რომლებიც შეესაბამება აქტივის ან ვალდებულების იმ მახასიათებლებს, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები გაითვალისწინებ-დნენ ამ აქტივით, ან ვალდებულებით განხორციელებული ოპერაციის დროს (იხ. მე-11 და მე-12 პუნქტები). ზოგ შემთხვევაში, ამ მახასიათებლებს კორექტირება ესაჭიროება, მაგა-ლითად პრემიით, ან დისკონტით (როგორიცაა, მაგალითად პრემია კონტროლისთვის, ან არამაკონტროლებელი წილის დისკონტი). თუმცა, რეალური ღირებულების შეფასებაში გათვალისწინებული არ უნდა იყოს პრემია ან დისკონტი, რომელიც არ შეესაბამება იმ ფასს-ის სააღრიცხვო ერთეულს, რომელიც რეალური ღირებულებით შეფასებას მოითხოვს, ან რეალური ღირებულებით შეფასების უფლებას იძლევა (იხ. მე-13 და მე-14 პუნქტები). ნებადართული არ არის რეალური ღირებულების შეფასებაში ისეთი პრემიების ან დისკონტების გათვალისწინება, რომლებიც ასახავს საწარმოს ფინანსური ინსტრუმენტების პაკეტის სიდიდეს, როგორც ამ პაკეტის მახასიათებელს (განსაკუთრებით, დამბლოკი კოეფიციენტის, რომელიც ცვლის (აკორექტირებს) აქტივის, ან ვალდებულების კოტირებულ ფასს იმის გამო, რომ ბაზრის ჩვეულებრივი დღიური სავაჭრო ბრუნვა საკმარისი არ არის აქტივებისა და ვალდებულებების იმ რაოდენობის ასათვისებლად, რომელიც საწარმოს გააჩნია, როგორც ეს აღწერილია მე-80 პუნქტში) და არა როგორც აქტივის ან ვალდებუ-ლების მახასიათებელს (მაგალითად, პრემია კონტროლისთვის, როდესაც საწარმო აფასებს მაკონტროლებელი წილის რეალურ ღირებულებას). ყველა შემთხვევაში, თუკი არსებობს აქტივის, ან ვალდებულების აქტიური ბაზრის კოტირებული ფასი (ე.ი. 1-ლი დონის ამოსავალი მონაცემები), საწარმომ ეს ფასი უნდა გამოიყენოს რეალური ღირებულების შესაფასებლად, კორექტირების გარეშე, 79-ე პუნქტში აღწერილი შემთხვევების გარდა.





 
ამოსავალი მონაცემები, რომლებიც ეყრდნობა გამყიდველისა და მყიდველის ფასებს

70. თუ რეალური ღირებულებით შეფასებულ აქტივს ან ვალდებულებას გააჩნია მყიდველის ფასი და გამყიდველის ფასი (მაგალითად, დილერული ბაზრის ამოსავალი მონაცემები), რეალური ღირებულების შესაფასებლად საწარმომ უნდა გამოიყენოს მოთხოვნა-მიწოდების სპრედიდან ის ფასი, რომელიც ყველაზე ზუსტად ასახავს რეალურ ღირებულებას მოცემულ გარემოებებში, იმის მიუხედავად, რეალური ღირებულების იერარქიის რომელ კატეგორიას მიეკუთვნება ეს მონაცემები (ე.ი. 1-ელ, მე-2 თუ მე-3 დონეს; იხ. 7290-ე პუნქტები). აქტივების პოზიციებისთვის ნებადართულია მყიდველის ფასების გამოყენება და ვალდებულებების პოზიციებისთვის  გამყიდველის ფასების, მაგრამ ამის გაკეთება სავალდებულო არ არის.

71. წინამდებარე ფასს არ კრძალავს საშუალო საბაზრო ფასების, ან ფასების სხვა მონაცემების გამოყენებას, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები იყენებენ, როგორც პრაქტიკულ საშუალებას რეალური ღირებულების შესაფასებლად მოთხოვნა-მიწოდების სპრედის ფარგლებში.

რეალური ღირებულების იერარქია

72. იმისათვის, რომ უფრო მეტი თავსებადობა და შესადარისობა იქნეს მიღწეული რეალური ღი-რებულების შეფასებებსა და სათანადო ინფორმაციის გამჟღავნებაში, წინამდებარე ფასს ად-გენს რეალური ღირებულების იერარქიას, რომლის თანახმად რეალური ღირებულების შეფა-სების მეთოდებში გამოსაყენებელი ამოსავალი მონაცემები სამ დონედ იყოფა (იხ. 7690-ე პუნქტები). რეალური ღირებულების იერარქიაში ყველაზე მეტი პრიორიტეტი მინიჭებული აქვს იდენტური აქტივების ან ვალდებულებების აქტიური ბაზრების კოტირებულ ფასებს (გაუკორექტირებელს) (1-ლი დონის ამოსავალი მონაცემები) და ყველზე ნაკლები პრიო-რიტეტი  არაემპირიულ ამოსავალ მონაცემებს (მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები).

73. ზოგ შემთხვევაში, აქტივის, ან ვალდებულების რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული ამოსავალი მონაცემების კატეგორიებად დაყოფა შესაძლებელია რეალური ღირებულების იერარქიის სხვადასხვა დონის ფარგლებში. ასეთ შემთხვევებში, მთლიანად რეალური ღირებულების შეფასება რეალური ღირებულების იერარქიის იმავე დონეს მიეკუთვნება, რომელსაც მიეკუთვნება ყველაზე დაბალი დონის ამოსავალი მონაცემები, რომლებიც მნიშვნელოვანია მთლიანი შეფასებისთვის. ამა თუ იმ კონკრეტული მონაცემის მნიშვნელობის შეფასება, რეალური ღირებულების მთლიან შეფასებასთან მიმართებით, საჭიროებს განსჯას, მოცემული აქტივის ან ვალდებულებისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური ფაქტორების გათვალისწინებას. როდესაც ადგენს რეალური ღირებულების იერარქიის დონეს, რომელსაც რეალური ღირებულების შეფასება მიეკუთვნება, საწარმომ არ უნდა გაითვალისწინოს კორექტირებები, რომლებიც აუცილებელია რეალურ ღირებულებაზე დაფუძნებული შეფასებების გამოსათვლელად, როგორიცაა, მაგალითად გაყიდვისთვის საჭირო დანახარჯები, როდესაც საწარმო აფასებს გაყიდვის დანახარჯებით შემცირებულ რეალურ ღირებულებას.



74. შესაფერისი ამოსავალი ინფორმაციის არსებობამ და მათმა შეფარდებითმა სუბიექტურობამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს შეფასების სათანადო მეთოდის შერჩევაზე (იხ. 61-ე პუნქტი). თუმცა, რეალური ღირებულების იერარქია უპირატესობას ანიჭებს შეფასების მეთოდში გამოყენებულ ამოსავალ მონაცემებს და არა თვითონ შეფასების მეთოდს, რომელიც გამოიყენება რეალური ღირებულების შესაფასებლად. მაგალითად, რეალური ღირებულების შეფასება, რომელიც მიიღება დისკონტირებული ღირებულების მეთოდის გამოყენებით, შეიძლება მიეკუთვნოს მე-2 ან მე-3 დონეს, იმ ამოსავალი მონაცემების მიხედვით, რომლებიც მნიშვნელოვანია მთლიანად რეალური ღირებულების შეფასებისთვის და ასევე რეალური ღირებულების იერარქიის იმ დონის მიხედვით, რომელსაც მოცემული ამოსავალი მონაცემები მიეკუთვნება.


75. თუ ემპირიული ამოსავალი მონაცემები კორექტირებას საჭიროებს არაემპირიული მონა-ცემების გამოყენებით და კორექტირების შედეგად მიიღება რეალური ღირებულების მნიშ-ვნელოვნად უფრო დიდი ან პატარა შეფასება, ასეთი შეფასება უნდა მიეკუთვნოს რეალური ღირებულების იერარქიის მე-3 დონეს. მაგალითად, თუ ბაზრის მონაწილე მხედველობაში მიიღებდა აქტივის გაყიდვის შესაძლებლობასთან დაკავშირებულ შეზღუდვას, საწარმომ


 
კოტირებული ფასი უნდა გააკორექტიროს ამ შეზღუდვის გავლენის გასათვალისწინებლად. თუ კოტირებული ფასი მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემია და კორექტირება ხდება არაემპირიული ამოსავალი მონაცემით, რომელიც მნიშვნელოვანია მთლიანად რეალური ღირებულების შეფასებისთვის, ეს შეფასება უნდა მიეკუთვნოს რეალური ღირებულების იერარქიის მე-3 დონეს.





1-ლი დონის ამოსავალი მონაცემები

76. 1-ლი დონის ამოსავალი მონაცემები არის იდენტური აქტივების ან ვალდებულებების აქტი-ური ბაზრების კოტირებული ფასები (გაუკორექტირებელი), რომლის მოპოვება საწარმოს შეუძლია შეფასების თარიღისთვის.

77. აქტიური ბაზრის კოტირებული ფასი, თუკი არსებობს, ყველაზე საიმედო მტკიცებულებებს უზრუნველყოფს რეალური ღირებულების შესახებ და საწარმომ კორექტირების გარეშე უნდა გამოიყენოს რეალური ღირებულების შესაფასებლად, იმ შემთხვევების გარდა, რომლებიც აღწერილია 79-ე პუნქტში.

78. 1-ლი დონის ამოსავალი მონაცემები ხელმისაწვდომი იქნება ბევრი ფინანსური აქტივისა და ფინანსური ვალდებულებისთვის, რომელთაგან ზოგიერთი შეიძლება ბევრ აქტიურ ბაზარზე იცვლებოდეს (მაგალითად, სხვადასხვა საფონდო ბირჟაზე). ამგვარად, 1-ლი დონის ფარგლებში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა შემდეგი საკითხების დადგენას:

ა) აქტივის ან ვალდებულების ძირითადი ბაზარი, ან, თუ არ არსებობს ძირითადი ბაზარი, ამ აქტივის ან ვალდებულებისთვის ყველაზე ხელსაყრელი ბაზარი; და

ბ) შეუძლია თუ არა საწარმოს მონაწილეობის მიღება ამ აქტივთან ან ვალდებულებასთან დაკავშირებულ ოპერაციაში მოცემული ბაზრის ფასით, შეფასების თარიღისთვის.

79. საწარმომ არასდროს არ უნდა გააკორექტიროს 1-ლი დონის ამოსავალი მონაცემები, ქვემოთ აღწერილი სიტუაციების გარდა:

ა) როდესაც საწარმოს გააჩნია დიდი რაოდენობის მსგავსი (მაგრამ არა იდენტური) აქტი-ვები და ვალდებულებები (მაგალითად, სავალო ფასიანი ქაღალდები), რომლებიც შეფა-სებულია რეალური ღირებულებით და აქტიური ბაზრის კოტირებული ფასი არსებობს, მაგრამ ადვილად ხელმისაწვდომი არ არის თითოეული ამ აქტივის ან ვალდებუ-ლებისთვის ინდივიდუალურად (ე.ი. იმის გამო, რომ საწარმოს გააჩნია დიდი რაოდე-ნობის მსგავსი აქტივები ან ვალდებულებები, ძნელი იქნება შეფასების თარიღისთვის ფასის შესახებ ინფორმაციის მოპოვება თითოეული ინდივიდუალური აქტივის, ან ვალდებულებისთვის). ასეთ შემთხვევაში, პრაქტიკული საშუალების ორიენტირის სახით, საწარმოს უფლება აქვს რეალური ღირებულება განსაზღვროს შეფასების სხვა მეთოდით, რომელიც არ ეყრდნობა მხოლოდ კოტირებულ ფასებს (მაგალითად, ფასდად-გენის (შეფასების) მატრიცული მეთოდი). თუმცა, შეფასების სხვა მეთოდით მიღებული რეალური ღირებულების შეფასებები მიეკუთვნება რეალური ღირებულების იერარქიის უფრო დაბალ დონეს;



ბ) როდესაც აქტიური ბაზრის კოტირებული ფასი არ ასახავს რეალურ ღირებულებას შეფასების თარიღისთვის. ასე შეიძლება მოხდეს, მაგალითად მაშინ, როდესაც ბაზრის დახურვის შემდეგ, მაგრამ შეფასების თარიღამდე მნიშვნელოვანი მოვლენები მოხდება (როგორიცაა, ოპერაციების განხორციელება `მარწმუნებლიდან მარწმუნებლამდე~ ბაზარზე, საჯარო ვაჭრობა საშუამავლო ბაზარზე ან ფინანსური ბაზრების ოფიციალური განცხადებები). საწარმომ უნდა განსაზღვროს და უცვლელად გამოიყენოს პოლიტიკა იმ მოვლენების დასადგენად, რომლებსაც შეუძლია გავლენის მოხდენა რეალური ღირებულების შეფასებებზე. თუმცა, თუ საწარმო კოტირებულ ფასს გააკორექტირებს ახალი ინფორმაციის გათვალისწინებით, რეალური ღირებულების კორექტირებული შეფასებები მიეკუთვნება რეალური ღირებულების იერარქიის უფრო დაბალ დონეს;




 
გ) როდესაც საწარმო აფასებს ვალდებულების ან საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტების რეალურ ღირებულებას იდენტური ერთეულის კოტირებული ფასის მიხედვით, რომელიც აქტიურ ბაზარზე იყიდება, როგორც აქტივი და საჭიროა ამ ფასის კორექტირება მოცემული ერთეულის, ან აქტივისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური ფაქტორების გათვალისწინებით (იხ. 39-ე პუნქტი). თუ საჭირო არ არის აქტივის კოტირებული ფასის კორექტირება, რეალური ღირებულების შეფასება მიეკუთვნება რეალური ღირებულების იერარქიის 1-ელ დონეს. თუმცა, აქტივის კოტირებული ფასის კორექტირების შედეგად მიღებული რეალური ღირებულების შეფასება მიეკუთვნება რეალური ღირებულების იერარქიის უფრო დაბალ დონეს.

80. თუ საწარმოს აქტივის ან ვალდებულების ერთი პოზიცია გააჩნია (მათ შორის, პოზიცია, რომელიც შედგება დიდი რაოდენობის იდენტური აქტივების ან ვალდებულებებისგან, როგორიცაა, მაგალითად ფინანსური ინსტრუმენტების პაკეტი) და ეს აქტივი ან ვალდებუ-ლება იყიდება აქტიურ ბაზარზე, აქტივის ან ვალდებულების რეალური ღირებულების შეფასება უნდა განხორციელდეს 1-ლი დონის ფარგლებში, ინდივიდუალური აქტივის ან ვალდებულების კოტირებული ფასის გამრავლებით საწარმოს განკარგულებაში არსებული ერთეულების რაოდენობაზე. საწარმო ასე უნდა მოიქცეს მაშინაც კი, თუ ბაზრის ჩვეულებრივი დღიური ბრუნვა საკმარისი არ არის აქტივებისა თუ ვალდებულებების იმ რაოდენობის ასათვისებლად (`შთანქთმისთვის~), რომელიც საწარმოს გააჩნია და ერთი ოპერაციის მეშვეობით ამ პოზიციის გაყიდვის შეკვეთების განთავსებამ შეიძლება გავლენა იქონიოს კოტირებულ ფასზე.



მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები

81. მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები არის მოცემული აქტივის ან ვალდებულების შესახებ 1-ელ დონეზე მიკუთვნებული ყველა მონაცემი, გარდა კოტირებული ფასებისა, რომლებიც ემპირიულია პირდაპირ ან არაპირდაპირ.

82. თუ აქტივს ან ვალდებულებას გააჩნია გარკვეული (სახელშეკრულებო) პერიოდი, მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები ემპირიული უნდა იყოს აქტივის ან ვალდებულების პრაქტიკულად მთელი ვადის განმავლობაში. მე-2 დონის მონაცემებს განეკუთვნება:

ა) ანალოგიური აქტივების ან ვალდებულებების აქტიური ბაზრების კოტირებული ფასები;

ბ) იდენტური, ან ანალოგიური აქტივების ან ვალდებულებების ისეთი ბაზრის კოტირებული ფასები, რომელიც არ არის აქტიური;

გ) აქტივის ან ვალდებულების შესახებ სხვა ემპირიული მონაცემები, გარდა კოტირებული ფასებისა, მაგალითად:
 

(ი)
 

საპროცენტო განაკვეთები და შემოსავლიანობის მრუდები, რომლებიც ემპირი-ულია ჩვეულებრივ კოტირებულ ინტერვალებში;
 

(იი)
 

ნაგულისხმევი ცვალებადობა; და
 

(იიი)
 

საკრედიტო სპრედები.
 

დ) ბაზრის მიერ დადასტურებული ამოსავალი მონაცემები.

83. მე-2 დონის მონაცემების კორექტირებები სხვადასხვანაირი იქნება კონკრეტული აქტივის ან ვალდებულებისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური ფაქტორების მიხედვით. ამგვარ ფაქტორებს განეკუთვნება:

ა) აქტივის მდგომარეობა, ან ადგილმდებარეობა;

ბ) რა დონეზე არის ამოსავალი მონაცემები დაკავშირებული ერთეულებთან, რომლებიც აქტივის ან ვალდებულების შესადარისია (მათ შორის, ფაქტორები, რომლებიც აღწე-რილია 39-ე პუნქტში); და

გ) იმ ბაზრების საქმიანობის მოცულობა, ან დონე, საიდანაც მოიპოვება ემპირიული ამოსავალი მონაცემები.



 
84. მე-2 დონის ისეთი ამოსავალი მონაცემების კორექტირებამ, რომლებიც მნიშვნელოვანია მთლიანად რეალური ღირებულების შეფასებისთვის, შეიძლება გავლენა მოახდინოს რეალური ღირებულების იერარქიის მე-3 დონეზე მისაკუთვნებელი რეალური ღირებულების შეფასებაზე, თუ კორექტირებისას გამოიყენება არსებითი არაემპირიული ამოსავალი მონაცემები.

85. ბ35 პუნქტში აღწერილია მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემების გამოყენება კონკრეტულ აქტივებსა და ვალდებულებებთან მიმართებით.




მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები

86. მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები არის აქტივის ან ვალდებულების შესახებ არაემპირიული ამოსავალო მონაცემები.

87. რეალური ღირებულების შესაფასებლად არაემპირიული ამოსავალი მონაცემები საწარმომ მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა გამოიყენოს, როდესაც არ არსებობს შესაფერისი ემპირიული ამოსავალი მონაცემები და, მაშასადამე, გაითვალისწინება ისეთი სიტუაციები, როდესაც შეფასების თარიღისთვის მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასთან მიმართებით უმნიშვნელო საქმიანობა არის დაკვირვებადი (ემპირიული). თუმცა, რეალური ღირებულების შეფასების მიზანი ამ შემთხვევაშიც იგივე რჩება, ე.ი. განისაზღვროს გასვლის ფასი შეფასების თარიღისთვის, ბაზრის იმ მონაწილის პოზიციიდან, რომელიც განკარგავს აქტივს, ან გააჩნია ვალდებულება. ამგვარად, არაემპირიული მონაცემები უნდა ასახავდეს იმ დაშვებებს, მათ შორის რისკის შესახებ დაშვებას, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები გამოიყენებდნენ აქტივის ან ვალდებულების ფასის განსაზღვრისას.


88. რისკის შესახებ დაშვებები მოიცავს რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული კონკრეტული შეფასების მეთოდისთვის დამახასიათებელ რისკს (როგორიცაა, მაგალითად ფასწარმოქმნის მოდელი) და ასევე მოცემული შეფასების მეთოდის ამოსავალი მონაცე-მებისთვის დამახასიათებელ რისკს. შეფასება, რომელიც კორექტირებული არ არის რისკის გათვალისწინებით, არ იქნება რეალური ღირებულების შეფასება, თუკი ბაზრის მონაწი-ლეები ამ რისკს გაითვალისწინებდნენ აქტივის ან ვალდებულების ფასის დადგენისას. მაგალითად, რისკის გათვალისწინებით კორექტირება შეიძლება აუცილებელი იყოს, როდესაც შეფასებას უკავშირდება არსებითი განუსაზღვრელობა (მაგალითად, როდესაც ბაზარზე მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასთან, ან ანალოგიურ აქტივებთან ან ვალდებულებებთან მიმართებით მნიშვნელოვნად დაეცა საქმიანობის მოცულობა, ან დონე ბაზრის ტიპურ საქმიანობასთან შედარებით და საწარმომ გადაწყვიტა, რომ ოპერაციის ფასი, ან კოტირებული ფასი არ ასახავს რეალურ ღირებულებას, როგორც ეს აღწერილია ბ37ბ47 პუნქტებში).



89. საწარმომ არაემპირიული ამოსავალი მონაცემები უნდა დაამუშაოს მოცემულ გარემოებებში ხელმისაწვდომი ყველანაირი ინფორმაციის საფუძველზე, რაც შეიძლება მოიცავდეს საწარმოს საკუთარ მონაცემებსაც. არაემპირიული ამოსავალი მონაცემების დამუშავება საწარმოს შეუძლია დაიწყოს საკუთარი მონაცემებით, მაგრამ მან უნდა გააკორექტიროს ეს მონაცემები, თუ ხელმისაწვდომი ინფორმაცია იმაზე მიანიშნებს, რომ ბაზრის სხვა მონაწილეები სხვა მონაცემებს გამოიყენებდნენ, ან ისეთი ინფორმაცია არსებობს, რომელიც დამახასიათებელია მხოლოდ საწარმოსთვის და ხელმისაწვდომი არ არის ბაზრის სხვა მონაწილეებისთვის (მაგალითად, საწარმოსთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური სინერგია). საწარმოს არ ევალება მიზანშეუწონლად ზედმეტი ძალისხმევის გამოჩენა ბაზრის მონა-წილეთა შესახებ ინფორმაციის მოსაპოვებლად. თუმცა, საწარმომ უნდა გაითვალისწინოს ბაზრის მონაწილეთა დაშვებების შესახებ გონივრულობის ფარგლებში ხელმისაწვდომი მთელი ინფორმაცია. ზემოაღნიშნული მეთოდით დამუშავებული არაემპირიული ამოსავალი მონაცემები მიიჩნევა ბაზრის მონაწილეთა დაშვებებად და აკმაყოფილებს რეალური ღირე-ბულების შეფასების მიზანს.




 
90. ბ36 პუნქტში აღწერილია მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემების გამოყენება კონკრეტულ აქტივებთან და ვალდებულებებთან მიმართებით.

განმარტებითი შენიშვნები


91. საწარმომ ფინანსური ანგარიშგების განმარტებით შენიშვნებში ისეთი ინფორმაცია უნდა გაამჟღავნოს, რომელიც ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებლებს დაეხმარება, შეაფასოს:

ა) აქტივებთან ან ვალდებულებებთან მიმართებით, რომელთა რეალური ღირებულებების შეფასება თავდაპირველი აღიარების შემდეგ პერიოდულად, ან ერთჯერადად ხდება ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში  ამ შეფასებების გამოსათვლელად გამოყენებული შეფასების მეთოდები და ამოსავალი ინფორმაცია; და

ბ) მნიშვნელოვანი არაემპირიული ამოსავალი მონაცემების (მე-3 დონე) საფუძველზე გამოთვლილი რეალური ღირებულების შეფასებებისთვის, რომლებიც პერიოდულად ხელახლა განისაზღვრება  ამ შეფასებების გავლენა პერიოდის მოგებაზე ან ზარალზე, ან სხვა სრულ შემოსავალზე.

92. 91-ე პუნქტში განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად, საწარმომ უნდა გაითვალისწინოს ყველა შემდეგი ფაქტორი:

ა) ინფორმაციის დეტალიზების დონე, რომელიც საკმარისია ინფორმაციის გამჟღავნების მოთხოვნების შესასრულებლად;

ბ) რამდენად დიდი მნიშვნელობა უნდა მიანიჭოს სხვადასხვა მოთხოვნიდან თითოეულს;

გ) ინფორმაციის აგრეგირების, ან დეზაგრეგირების აუცილებელი დონე; და

დ) დასჭირდებათ თუ არა ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებლებს დამატებითი ინფორმაცია მიწოდებული რაოდენობრივი ინფორმაციის შესაფასებლად.

თუ წინამდებარე ფასს-ის, ან სხვა ფასს-ების შესაბამისად მიწოდებული ინფორმაცია საკმარისი არ აღმოჩნდება 91-ე პუნქტში განსაზღვრული მიზნების მისაღწევად, საწარმომ უნდა გაამჟღავნოს დამატებითი ინფორმაცია, რაც აუცილებელია ამ მიზნების მისაღწევად.

93. 91-ე პუნქტში განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად, თითოეული კატეგორიის აქტივების ან ვალდებულებების მიხედვით (იხ. 94-ე პუნქტი ინფორმაციის მისაღებად აქტივებისა და ვალდებულებების შესაბამისი კატეგორიების დასადგენად), რომლებიც თავდაპირველი აღიარების შემდეგ შეფასებულია რეალური ღირებულებით (მათ შორის, შეფასებები, რომლებიც ეყრდნობა რეალურ ღირებულებას და განეკუთვნება წინამდებარე ფასს-ის მოქმედების სფეროს) ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში, საწარმომ უნდა გაამჟღავნოს მინიმუმ შემდეგი ინფორმაცია:

ა) რეალური ღირებულების პერიოდული და ერთჯერადი შეფასებებისთვის  რეალური ღირებულების შეფასება საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს, ხოლო რეალური ღირებულებების ერთჯერადი შეფასებებისთვის  შეფასების მიზეზები. აქტივებისა და ვალდებულებების რეალური ღირებულების პერიოდული შეფასებები ის შეფასებებია, რომელთა ასახვა ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში ყოველი საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს მოითხოვება, ან ნებადართულია სხვა ფასს-ებით. აქტივებისა და ვალდებულებების რეალური ღირებულების ერთჯერადი შეფასებები ის შეფასებებია, რომელთა ასახვა ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს მოითხოვება გარკვეულ გარემოებებში (მაგალითად, როდესაც საწარმო გასაყიდად გამიზნულ აქტივს აფასებს გაყიდვის დანახარჯებით შემცირებული რეალური ღირებულებით ფასს 5-ის  `გასაყიდად გამიზნული გრძელვადიანი აქტივები და შეწყვეტილი ოპერაციები~  შესაბამისად, ვინაიდან აქტივის გაყიდვის დანახარჯებით შემცირებული რეალური ღირებულება ნაკლებია მის საბალანსო ღირებულებაზე);



ბ) რეალური ღირებულების პერიოდული და ერთჯერადი შეფასებებისთვის  რეალური ღირებულების იერარქიის დონე, რომელსაც მიეკუთვნება რეალური ღირებულების შეფასებები მთლიანად (1-ლი, მე-2 ან მე-3 დონე);


 
გ) საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს საწარმოს კუთვნილ აქტივებთან და ვალდებუ-ლებებთან დაკავშირებით, რომელთა რეალური ღირებულებები პერიოდულად ხელახლა განისაზღვრება  თანხები, რომელთა გადანაცვლება მოხდა რეალური ღირებულების იერარქიის 1-ელ და მე-2 დონეებს შორის, გადატანის მიზეზები და საწარმოს პოლიტიკა, რომელიც ეხება იმის დადგენას, როდის მიიჩნევა, რომ განხორციელდა შეფასების გადანაცვლება ერთი დონიდან მეორეში (იხ. 95-ე პუნქტი). თითოეულ დონეში გადატანილი შეფასებები, თითოეული დონიდან სხვა დონეში გადატანილი შეფასე-ბებისგან განცალკევებით უნდა იყოს ნაჩვენები და განხილული;


დ) რეალური ღირებულების პერიოდული და ერთჯერადი შეფასებებისთვის, რომლებიც რეალური ღირებულების იერარქიის მე-2 და მე-3 დონეს განეკუთვნება  რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული შეფასების მეთოდ(ებ)ისა და ამოსავალი მონაცემების აღწერა. თუ შეიცვალა გამოყენებული შეფასების მეთოდი (მაგალითად, საბაზრო მიდგომა შეიცვალა შემოსავლების მიდგომით, ან დამატებით გამოიყენეს სხვა შეფასების მეთოდი), საწარმომ უნდა განმარტოს, რა შეიცვალა და შეცვლის მიზეზ(ებ)ი. რეალური ღირებულების შეფასებებისთვის, რომლებიც რეალური ღირებულების იერარ-ქიის მე-3 დონეს განეკუთვნება, საწარმომ უნდა წარმოადგინოს რაოდენობრივი ინფორ-მაცია, რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული მნიშვნელოვანი არაემპი-რიული ამოსავალი მონაცემების შესახებ. საწარმოს არ ევალება რაოდენობრივი ინფორმაციის დამუშავება სპეციალურად ინფორმაციის გამჟღავნების ზემოხსენებული მოთხოვნის შესასრულებლად, თუ მას ეს რაოდენობრივი არაემპირიული ამოსავალი მონაცემები არ დაუმუშავებია რეალური ღირებულების შეფასების დროს (მაგალითად, როდესაც საწარმო წინა ოპერაციების ფასებს, ან მესამე მხარის ფასის ინფორმაციას იყენებს კორექტირების გარეშე). თუმცა, ამ პუნქტით გათვალისწინებული განმარტებითი ინფორმაციის წარმოდგენისას, საწარმომ არ უნდა უგულებელყოს ისეთი რაო-დენობრივი არაემპირიული ამოსავალი მონაცემები, რომლებიც მნიშვნელოვანია რეა-ლური ღირებულების შეფასებისთვის და, გონივრულობის ფარგლებში, მოსალოდნელია, რომ ხელმისაწვდომი იქნება საწარმოსთვის;



ე) რეალური ღირებულების პერიოდული შეფასებებისთვის, რომლებიც რეალური ღირებუ-ლების იერარქიის მე-3 დონეს განეკუთვნება  საწყისი და საბოლოო ნაშთების შეჯე-რება, სადაც ცალ-ცალკე იქნება ნაჩვენები პერიოდის განმავლობაში მომხდარი ცვლი-ლებები, რომლებიც დაკავშირებულია შემდეგ მუხლებთან:
 

(ი)
 

პერიოდის მთლიანი შემოსულობა ან ზარალი, რომელიც აღიარდა მოგებაში ან ზარალში და მოგების ან ზარალის შემადგენელი მუხლ(ებ)ი, რომელშიც აისახა ეს შემოსულობა ან ზარალი;
 

(იი)
 

პერიოდის მთლიანი შემოსულობა ან ზარალი, რომელიც აღიარდა სხვა სრულ შემოსავალში და სხვა სრული შემოსავლის შემადგენელი მუხლ(ებ)ი, რომელშიც აისახა ეს შემოსულობა ან ზარალი;
 

(იიი)
 

შესყიდვები, გაყიდვები, ემისიები და ანგარიშსწორება (თითოეული ტიპის ცვლი-ლებები ცალ-ცალკე უნდა იყოს ნაჩვენები);
 

(ივ)
 

რეალური ღირებულების იერარქიის მე-3 დონეში და მე-3 დონიდან გადატანილი ნებისმიერი თანხები, გადატანის მიზეზების ახსნა და საწარმოს პოლიტიკა, რომელიც ეხება იმის დადგენას, როდის მიიჩნევა, რომ განხორციელდა შეფასების გადანაცვლება ერთი დონიდან მეორეში (იხ. 95-ე პუნქტი). მე-3 დონეში გადატანილი შეფასებები მე-3 დონიდან სხვა დონეში გადატანილი შეფასებებისგან განცალკევებით უნდა იყოს ნაჩვენები და განხილული;
 

ვ) რეალური ღირებულების პერიოდული შეფასებებისთვის, რომლებიც რეალური ღირებუ-ლების იერარქიის მე-3 დონეს განეკუთვნება  (ე)(ი) ქვეპუნქტში აღწერილი პერიოდის მთლიანი შემოსულობა ან ზარალი, რომელიც აისახა მოგებაში ან ზარალში და მიეკუთვნება საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს საწარმოს კუთვნილ აქტივებსა და ვალდებულებებთან დაკავშირებული არარეალიზებული შემოსულობის ან ზარალის


 
ცვლილებას და ასევე მოგების ან ზარალის შემადგენელი მუხლ(ებ)ი, რომელშიც აისახა არარეალიზებული შემოსულობა ან ზარალი;

ზ) რეალური ღირებულების პერიოდული და ერთჯერადი შეფასებებისთვის, რომლებიც რეალური ღირებულების იერარქიის მე-3 დონეს განეკუთვნება  საწარმოს მიერ გამოყენებული შეფასების პროცესის (პროცედურების) აღწერა (მათ შორის, მაგალითად, როგორ იღებს საწარმო გადაწყვეტილებებს შეფასების პოლიტიკასა და პროცედურებ-თან დაკავშირებით და როგორ აანალიზებს საწარმო პერიოდიდან პერიოდამდე რეალური ღირებულების შეფასებებში მომხდარ ცვლილებებს);

თ) რეალური ღირებულების პერიოდული შეფასებებისთვის, რომლებიც რეალური ღირებუ-ლების იერარქიის მე-3 დონეს განეკუთვნება:

(ი) ყველა ამგვარ შეფასებასთან დაკავშირებით  არაემპირიული ამოსავალი მონა-ცემების ცვლილებებზე რეალური ღირებულების შეფასების მგრძნობელობის ნარა-ტიული აღწერა, თუ ამ ამოსავალი მონაცემების განსხვავებული სიდიდით შეცვლამ შეიძლება გამოიწვიოს რეალური ღირებულების მნიშვნელოვნად დიდი ან პატარა შეფასება. თუ რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული ამგვარი ამოსავალი მონაცემები და სხვა არაემპირიული ამოსავალი მონაცემები ურთიერთდაკავშირებულია, საწარმომ დამატებით უნდა წარმოადგინოს ამ ურთიერთკავშირის აღწერა და როგორ შეუძლია ამ კავშირ-ურთიერთობებს რეალური ღირებულების შეფასებაზე არაემპირიული ამოსავალი მონაცემების ცვლილებების გავლენის გაძლიერება, ან შესუსტება. იმისათვის, რომ შეასრულოს ინფორმაციის გამჟღავნების შესახებ მოცემული მოთხოვნა, არაემპირიული ამოსა-ვალი მონაცემების ცვლილებებზე რეალური ღირებულების შეფასების მგრძნობე-ლობის ნარატიული აღწერა უნდა მოიცავდეს სულ მცირე იმ არაემპირიულ ამოსავალ მონაცემებს მაინც, რომლებიც (დ) პუნქტის მოთხოვნების შესრულების მიზნით წარმოადგინა;



(იი) ფინანსურ აქტივებთან და ვალდებულებებთან დაკავშირებით  თუ დასაბუ-თებულად შესაძლო ალტერნატიული დაშვებების ასახვის მიზნით, ერთი ან რამდენიმე არაემპირიული ამოსავალი მონაცემის შეცვლა რეალური ღირებულების მნიშვნელოვნად შეცვლას გამოიწვევდა, საწარმომ განმარტებით შენიშვნებში უნდა მიუთითოს თვითონ ეს ფაქტი და ახსნას ამ ცვლილებების გავლენა. საწარმომ უნდა განმარტოს, როგორ გამოითვალა ზემოაღნიშნული ცვლილების გავლენა, დასაბუთებულად შესაძლო ალტერნატიული დაშვებების ასახვის მიზნით. ზემოაღნიშნული მიზნებისთვის ცვლილების მნიშვნელობა საწარმომ უნდა შეაფასოს მოგებასთან ან ზარალთან და აქტივების ან ვალდებუ-ლებების ჯამურ ღირებულებასთან მიმართებით, ან მთლიან საკუთარ კაპიტალთან მიმართებით, თუ რეალური ღირებულების ცვლილებები სხვა სრულ შემოსავალში აღიარდება.



(ი) რეალური ღირებულების პერიოდული და ერთჯერადი შეფასებებისთვის  თუ არაფინან-სური აქტივის მიმდინარე გამოყენება განსხვავდება მისი მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენებისგან, საწარმომ უნდა განაცხადოს ამ ფაქტის შესახებ და განმარტოს, რატომ არ იყენებენ არაფინანსურ აქტივს მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენების შესაბამისად.

94. საწარმომ აქტივებისა და ვალდებულებების სათანადო კლასიფიკაცია უნდა განსაზღვროს შემდეგ საფუძველზე:

ა) აქტივებისა და ვალდებულებების ხასიათი, მახასიათებლები და რისკები; და

ბ) რეალური ღირებულების იერარქიის ის დონე, რომელსაც განეკუთვნება რეალური ღირებულების შეფასება.

შეიძლება აუცილებელი გახდეს დიდი რაოდენობის საკლასიფიკაციო კატეგორიების განსაზღვრა რეალური ღირებულების იერარქიის მე-3 დონეზე მისაკუთვნებელი რეალური ღირებულების შეფასებებისთვის, რადგან ამგვარი შეფასებებისთვის უფრო მაღალი ხარისხის


 
განუსაზღვრელობა და სუბიექტურობა არის დამახასიათებელი. აქტივებისა და ვალდებუ-ლებების სათანადო კლასიფიკაციის განსაზღვრას, რომლის მიხედვითაც საწარმომ უნდა გაამჟღავნოს ინფორმაცია რეალური ღირებულების შეფასებების შესახებ, განსჯა და გადაწყევეტილების მიღება ესაჭიროება. აქტივებისა და ვალდებულებების ამგვარ კლასი-ფიკაციას ხშირად უფრო მეტი ხარისხით დეზაგრეგირება ესაჭიროება, ვიდრე ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში წარდგენილ მუხლებს. თუმცა, საწარმომ ისეთი ინფორმაცია უნდა წარმოადგინოს განმარტებით შენიშვნებში, რომ შესაძლებელი იყოს მისი შესაბამისობაში მოყვანა ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში წარდგენილ მუხლებთან. თუ რომელიმე სხვა ფასს ადგენს აქტივის ან ვალდებულების კლასს (კლასიფიკაციას), საწარმომ იგივე კლასიფიკაცია უნდა გამოიყენოს განმარტებით შენიშვნებში ინფორმაციის გასამჟღავნებლად წინამდებარე ფასს-ის მოთხოვნების შესაბამისად, თუკი ეს კლასიფიკაცია აკმაყოფილებს წინამდებარე 94-ე პუნქტით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს.



95. საწარმომ ფინანსური ანგარიშგების შენიშვნებში უნდა განმარტოს და უცვლელად გამოიყენოს პოლიტიკა, რომელსაც იყენებს იმის დასადგენად, განხორციელდა თუ არა

რეალური ღირებულების იერარქიის დონეებს შორი შეფასებების გადანაცვლება 93(გ) და (ე)(ივ) ქვეპუნქტების შესაბამისად. პოლიტიკა, რომელიც ეხება ამგვარად გადატანილი შეფასებების აღიარებისთვის დროს შერჩევას, იგივე უნდა იყოს, რაც გამოიყენება რომელიმე დონეში, ან რომელიმე დონიდან სხვა დონეში შეფასებების გადატანის მიმართ. ქვემოთ განხილულია პოლიტიკის მაგალითები, რომლებიც გამოიყენება შეფასებების გადატანის დროის დასადგენად:

ა) მოვლენის, ან იმ გარემოებების ცვლილების თარიღი, რამაც გამოიწვია შეფასების გადატანა (გადანაცვლება);

ბ) საანგარიშგებო პერიოდის დასაწყისი;

გ) საანგარიშგებო პერიოდის დასასრული.

96. თუ საწარმო, სააღრიცხვო პოლიტიკის ფარგლებში, გადაწყვეტს 48-ე პუნქტით გათვალის-წინებული გამონაკლისი მიდგომის გამოყენებას, მან ეს ფაქტი უნდა განმარტოს ფინანსური ანგარიშგების შენიშვნებში.

97. თითოეული კლასის აქტივებისა და ვალდებულებების მიხედვით, რომლებიც ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში ასახული არ არის რეალური ღირებულებით, მაგრამ მათი რეალური ღირებულების შესახებ ინფორმაცია წარმოდგენილია განმარტებით შენიშვნებში, საწარმომ უნდა გაამჟღავნოს 93(ბ), (დ) და (ი) ქვეპუნქტებით მოთხოვნილი ინფორმაცია. თუმცა, საწარმოს არ ევალება 93 (დ) ქვეპუნქტით გათვალისწინებული რაოდენობრივი ინფორმაციის გამჟღავნება მნიშვნელოვანი არაემპირიული ამოსავალი მონაცემების შესახებ, რომლებიც გამოიყენა რეალური ღირებულების იერარქიის მე-3 დონის რეალური ღირებუ-ლების შეფასებებში. ამგვარი აქტივებისა და ვალდებულებების შესახებ საწარმოს არ ევალება წინამდებარე ფასს-ით გათვალისწინებული სხვა განმარტებითი ინფორმაციის გამჟღავნება.



98. ისეთ ვალდებულებებთან მიმართებით, რომლებიც შეფასებულია რეალური ღირებულებით და გამოშვებულია განუყოფელი მოთხოვნის თანხლებით იმის შესახებ, რომ ემიტენტმა უნდა უზრუნველყოს მესამე მხარისთვის საკრედიტო რეიტინგის ამაღლებაში დახმარება, ემიტენტმა უნდა გაამჟღავნოს ამგვარი მოთხოვნის არსებობის ფაქტი და გაითვალისწინა თუ არა ეს მოთხოვნა ვალდებულების რეალური ღირებულების შეფასებაში.

99. საწარმომ წინამდებარე ფასს-ით გათვალისწინებული რაოდენობრივი ინფორმაცია უნდა წარმოადგინოს ცხრილის ფორმატით, თუ რაიმე სხვა ფორმატი უფრო მისაღები არ არის კონკრეტულ გარემოებებში.






 
დანართი ა

ტერმინების განმარტება

წინამდებარე  დანართი ფასს-ის განუყოფელი ნაწილია.


აქტიური ბაზარი ბაზარი, სადაც მოცემული აქტივით ან ვალდებულებით ოპერაციები საკმარისად ხშირად და საკმარისი მოცულობით სრულდება, რაც ფასების შესახებ ინფორმაციის მოპოვების საშუალებას იძლევა მუდმივად.

დანახარჯების შეფასების მეთოდი, რომელიც ასახავს თანხას, რომელიც საჭირო

მიდგომა იქნებოდა მიმდინარე მომენტში აქტივის საექსპლუატაციო სიმძლავ-რის ჩასანაცვლებლად (ხშირად უწოდებენ ჩანაცვლების მიმდინარე ღირებულებას).

შემოსვლის ფასი ფასი, რომელიც გადაიხადეს აქტივის შესაძენად, ან მიიღეს ვალდებულების ასაღებად გაცვლის ოპერაციაში.

გასვლის ფასი ფასი, რომლის მიღება შესაძლებელი იქნებოდა აქტივის გაყიდვისას,
ან, რომელიც გადასახდელი იქნება ვალდებულების გადაცემისას.
მოსალოდნელი მომავალი  შესაძლო  ფულადი  ნაკადების  ალბათობებით  შეწონილი
ფულადი ნაკადი საშუალო (ე.ი განაწილების საშუალო).
რეალური ფასი, რომელიც მიღებული ან გადახდილი იქნებოდა აქტივის გაყიდ-
ღირებულება ვიდან ან ვალდებულების გადაცემისას, ბაზრის მონაწილეებს შორის
შეფასების თარიღისთვის ნებაყოფლობით განხორციელებული ოპერა-
ციის დროს.
მაქსიმალური და ბაზრის მონაწილეების მიერ არაფინანსური აქტივის იმგვარი გამო-
ყველაზე ეფექტიანი ყენება, რაც მაქსიმალურად გაზრდიდა აქტივის, ან აქტივებისა და
გამოყენება ვალდებულებების იმ ჯგუფის (მაგალითად, საწარმოს) ღირებულებას,
სადაც გამოყენებული იქნებოდა მოცემული აქტივი.
შემოსავლების შეფასების  მეთოდები,  რომლებიც  მომავალ  თანხებს  (მაგალითად,
მიდგომა ფულად ნაკადებს, ან შემოსავლებსა და ხარჯებს) გარდაქმნის ერთ
მიმდინარე (ე.ი. დისკონტირებულ) თანხად. რეალური ღირებულების
შეფასება  განისაზღვრება  იმ  ღირებულების  საფუძველზე,  რომელიც
გაითვალისწინება  მიმდინარე  ბაზრის  მოლოდინებში  მომავალი
თანხების შესახებ.
ამოსავალი დაშვებები,   რომლებსაც   ბაზრის   მონაწილეები   გამოიყენებდნენ
მონაცემები აქტივის ან ვალდებულების ფასის დადგენისას, მათ შორის დაშვებები
რისკის შესახებ, როგორიცაა, მაგალითად:
ა) რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული  შეფა-
სების  კონკრეტული  მეთოდისთვის  (როგორიცაა,  მაგალითად
ფასწარმოქმნის  მოდელი) დამახასიათებელი  თანდაყოლილი
რისკი; და
ბ) შეფასების მეთოდში  გამოსაყენებელი ამოსავალი  მონაცემე-

ბისთვის დამახასიათებელი რისკი.

ამოსავალი მონაცემები შეიძლება იყოს ემპირიული (დაკვირვებადი), ან არაემპირიული.





 
1-ლი დონის იდენტური აქტივების ან ვალდებულებების აქტიური ბაზრების კოტი-
ამოსავალი რებული ფასები (გაუკორექტირებელი), რომლის მოპოვება საწარმოს
მონაცემები შეუძლია შეფასების თარიღისთვის.
მე-2 დონის 1-ელ დონეზე მიკუთვნებული ყველა მონაცემი, გარდა კოტირებული
ამოსავალი ფასებისა, მოცემული აქტივის ან ვალდებულების შესახებ, რომლებიც
მონაცემები ემპირიულია პირდაპირ ან არაპირდაპირ.
მე-3 დონის არაემპირიული ამოსავალი მონაცემები აქტივის ან ვალდებულების
ამოსავალი შესახებ.
მონაცემები
საბაზრო შეფასების მეთოდი, რომელშიც გამოიყენება ისეთი ფასები და სხვა
მიდგომა შესაფერისი  ინფორმაცია,  რომელიც  მიღებულია  იდენტური,  ან
შესადარისი  (ე.ი.  ანალოგიური)  აქტივების,  ვალდებულებების,  ან
აქტივებისა  და  ვალდებულებების  ჯგუფით  (როგორიცაა  საწარმო)
შესრულებული საბაზრო ოპერაციებიდან.
ბაზრის მიერ ამოსავალი მონაცემები, რომლებიც, ძირითადად, მიიღება ემპირიული
დადასტურებული საბაზრო  მონაცემებიდან,  ან  დასტურდება  ემპირიული  საბაზრო
ამოსავალი მონაცემებით, კორელაციით, ან სხვა საშუალებით.
მონაცემები
ბაზრის აქტივის  ან  ვალდებულების  ძირითადი  (ან  ყველაზე  ხელსაყრელი)
მონაწილეები ბაზრის  მყიდველები  და  გამყიდველები,  რომლებსაც  ახასიათებთ
ყველა ქვემოთ ჩამოთვლილი ნიშანი:
ა) ერთმანეთისგან დამოუკიდებლები არიან, ე.ი. არ არიან ერთ-
მანეთისთვის დაკავშირებული მხარეები, ბასს 24-ში მოცემული
განმარტების  შესაბამისად.  თუმცა,  რეალური  ღირებულების
შესაფასებლად შესაძლებელია დაკავშირებულ მხარეთა ოპე-
რაციის ფასის გამოყენება ამოსავალ მონაცემად, თუ საწარ-
მოს გააჩნია მტკიცებულებები, რომ ოპერაცია განხორციელდა
საბაზრო პირობებით;
ბ) კარგად  ინფორმირებულები  არიან,  საკმარისად  ნათელი
წარმოდგენა აქვთ აქტივის ან ვალდებულებისა და ოპერაციის
შესახებ  ყველა  არსებული  ინფორმაციის  საფუძველზე,  იმ
ინფორმაციის  ჩათვლით,  რომლის  მიღებაც  შესაძლებელია
სტანდარტული და საყოველთაოდ აღიარებული სპეციალური
შემოწმების ჩატარებით;
გ) შეუძლიათ მოცემული აქტივით ან ვალდებულებით შესრულე-
ბულ ოპერაციაში მონაწილეობა;
დ) სურთ მოცემული აქტივით ან ვალდებულებით შესრულებულ
ოპერაციაში მონაწილეობა, ე.ი. ისინი რაიმე მიზეზით იძულე-
ბულები კი არ არიან, არამედ მოტივირებულები არიან, მო-
ნაწილეობა მიიღონ ამ ოპერაციაში.
ყველაზე ბაზარი, რომელიც საშუალებას იძლევა, მაქსიმალურად გაიზარდოს
ხელსაყრელი ის თანხა, რომლის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა აქტივის გაყიდ-
ვის შედეგად, ან მაქსიმალურად შემცირდეს თანხა, რომელიც გადა-
ბაზარი
სახდელი  იქნებოდა  აქტივის  გადაცემისას,  საოპერაციო  დანახარ-
ჯებისა და სატრანსპორტო დანახარჯების გათვალისწინების შემდეგ.
ვალდებულებების რისკი  იმისა,  რომ  საწარმო  ვერ  შეასრულებს  სახელშეკრულებო
შეუსრულებლობის ვალდებულებას.  აღნიშნული  რისკი,  სხვასთან  ერთად,  მოიცავს
რისკი საწარმოს საკუთარ საკრედიტო რისკსაც.



 
ემპირიული ამოსავალი   მონაცემები,   რომლებიც   დამუშავებულია   საბაზრო
ამოსავალი მონაცემების  გამოყენებით,  როგორიცაა  საჯაროდ  ხელმისაწვდომი
მონაცემები ინფორმაცია ფაქტობრივი მოვლენებისა თუ ოპერაციების შესახებ და
ასახავს   იმ   დაშვებებს,   რომლებსაც   ბაზრის   მონაწილეები
გამოიყენებდნენ აქტივის ან ვალდებულების ფასის დადგენისას.
ნებაყოფლობითი ოპერაცია, რომელიც ბაზარზე განხორციელდა შეფასების თარიღამდე
ოპერაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, რომელიც ამგვარი აქტივებისა
და  ვალდებულებებით  ოპერაციების  განსახორციელებლად  საჭირო
ტიპური და საყოველთაოდ მიღებული მარკეტინგული ღონისძიებების
გატარების  საშუალებას  იძლევა;  ეს  არ  არის  ძალდატანებითი
ოპერაცია (მაგალითად, ძალდატანებითი ლიკვიდაცია, ან იძულებითი
გაყიდვა).
ძირითადი ბაზარი ბაზარი,  სადაც  ყველზე  დიდი  მოცულობისა  და  დონის  საქმიანობა
ხორციელდება მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასთან  დაკავში-
რებით.
რისკის პრემია კომპენსაცია, რომელსაც მოითხოვენ რისკის მოწინააღმდეგე ბაზრის
მონაწილეები  აქტივთან  ან  ვალდებულებასთან  დაკავშირებული
ფულადი   ნაკადებისთვის   დამახასიათებელი   განუსაზღვრელობით
განპირობებული რისკის თავის თავზე აღების გამო. ასევე უწოდებენ
`კორექტირებას რისკის გათვალისწინებით~.
საოპერაციო მოცემული  აქტივის  ან  ვალდებულების  ძირითად  (ან  ყველაზე
დანახარჯები ხელსაყრელ)   ბაზარზე   აქტივის   გაყიდვის,   ან   ვალდებულების
გადაცემისთვის   საჭირო   დანახარჯები,   რომელიც   უშუალოდ
დაკავშირებულია  აქტივის  გასვლის,  ან  გადაცემის  პროცესთან  და
აკმაყოფილებს შემდეგ კრიტერიუმებს:
ა) წარმოიშობა  უშუალოდ  მოცემული  ოპერაციიდან  და  მის
განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს;
ბ) საწარმოს  არ  მოუწევდა  ამ  დანახარჯების  გაწევა,  თუ  არ
გადაწყვეტდა  მოცემული  აქტივის  გაყიდვას,  ან  მოცემული
ვალდებულების  გადაცემას  (გაყიდვის  დანახარჯების  ანა-
ლოგიურად, როგორც ეს განმარტებულია ფასს 5-ში).
სატრანსპორტო დანახარჯები, რომლის გაწევაც აუცილებელი იქნება აქტივის ტრანს-
დანახარჯები პორტირებისთვის  მისი  მოცემული  ადგილსამყოფელიდან  ძირითად
(ან ყველაზე ხელსაყრელ) ბაზრამდე.
სააღრიცხვო აქტივის ან ვალდებულების აგრეგირების ან დეზაგრეგირების აუცი-
ერთეული ლებელი დონე, ფასს-ების შესაბამისად მისი აღიარების მიზნებისთვის.
არაემპირიული ამოსავალი  მონაცემები,  რომლის  დასამუშავებლად  არ  არსებობს
ამოსავალი საბაზრო  მონაცემები  და  დამუშავებულია  ყველანაირი  ხელმისაწ-
მონაცემები ვდომი ინფორმაციის საფუძველზე იმ დაშვებების შესახებ, რომლებ-
საც  ბაზრის  მონაწილეები  გამოიყენებდნენ  აქტივის,  ან  ვალდებუ-
ლების ფასის დადგენისას.











 
დანართი ბ

მითითებები გამოყენებაზე

წინამდებარე დანართი ფასს-ის განუყოფელი ნაწილია. მასში აღწერილია 199-ე პუნქტების პრაქტიკული გამოყენება და იგივე ძალა აქვს, რაც მოცემული ფასს-ის სხვა ნაწილებს.

ბ1. სხვადასხვა სიტუაციაში შეფასებების განხორციელებას შეიძლება განსხვავებული მსჯელობა და გადაწყევეტილების მიღება დასჭირდეს. ამ დანართში განხილულია განსხვავებული მსჯელობა, რომლის გამოყენებაც საწარმოს შეუძლია სხვადასხვა სიტუაციაში რეალური ღირებულების შესაფასებლად.


რეალური ღირებულებით შეფასების მიდგომა


ბ2. რეალური ღირებულების შეფასების მიზანია, განისაზღვროს ფასი, რომლის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა აქტივის გაყიდვიდან, ან, რომელიც გადასახდელი იქნებოდა ვალდებულების გადაცემისას ბაზრის მონაწილეებს შორის შეფასების თარიღისთვის ნებაყოფლობით განხორციელებული ოპერაციის დროს, მიმდინარე საბაზრო პირობებში. რეალური ღირებულების შეფასება საწარმოსგან მოითხოვს ყველა შემდეგი მომენტის დადგენას:


ა) კონკრეტული აქტივი ან ვალდებულება, რომელიც უნდა შეფასდეს (მისი სააღრიცხვო ერთეულის შესაბამისად);

ბ) არაფინანსური აქტივისთვის  შეფასების წინაპირობა, რომელიც მისაღებია მოცემული შეფასებისთვის (აქტივის მაქსიმალური და ყველაზე ეფექტიანი გამოყენების შესაბა-მისად);


გ) აქტივის ან ვალდებულების ძირითადი (ან ყველაზე ხელსაყრელი) ბაზარი;

დ) რეალური ღირებულების განსაზღვრისთვის მისაღები შეფასების მეთოდ(ებ)ი, ამ მეთოდ(ებ)ის ამოსავალი მონაცემების დასამუშავებლად საჭირო მონაცემების არსებობის გათვალისწინებით, ანუ დაშვებების, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები გამოიყენებდნენ აქტივის ან ვალდებულების ფასის დასადგენად და ასევე რეალური ღირებულების იერარქიის დონე, რომელსაც მოცემული ამოსავალი მონაცემები მიეკუთვნება.


არაფინანსური აქტივების შეფასების წინაპირობა (3133-ე პუნქტები)


ბ3. როდესაც საწარმო აფასებს ისეთი არაფინანსური აქტივის რეალურ ღირებულებას, რომელიც სხვა აქტივებთან ერთად გამოიყენება, როგორც აქტივთა ჯგუფი (დამონტაჟებული, ან რაიმე სხვა გზით მოყვანილი დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებელ მდგომარეობაში), ან გამოი-ყენება სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად (მაგალითად, როგორც საწარმო), შეფასების წინაპირობის გავლენა დამოკიდებულია კონკრეტულ გარემოებებზე. მაგალითად:

ა) აქტივის რეალური ღირებულება შეიძლება ერთნაირი იყოს, იმის მიუხედავად, ცალკე გამოიყენება თუ სხვა აქტივებთან, ან აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად. ასე შეიძლება მოხდეს იმ შემთხვევაში, თუ აქტივი წარმოადგენს ბიზნესს (საწარმოს), რომლის მართვასაც გააგრძელებდნენ ბაზრის მონაწილეები. ასეთ შემთხვევაში, ოპერაცია მოიცავს მთელი ბიზნესის (საწარმოს) შეფასებას. აქტივების, როგორც ჯგუფის გამოყენება მოქმედი საწარმოს ფარგლებში წარმოქმნის სინერგიას, რომელიც ხელმისაწვდომი იქნება ბაზრის მონაწილეებისთვის (ე.ი. ბაზრის მონაწილეთა სინერგია, რომელმაც, შესაბამისად, გავლენა უნდა იქონიოს აქტივის რეალურ ღირებულებაზე, რომელიც ან ცალკე ამ აქტივის რეალური ღირებულების შეფასება იქნება, ან სხვა აქტივებთან, ან სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთობლივად შეფასებული);



 
ბ) აქტივის გამოყენება სხვა აქტივებთან, ან სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად რეალური ღირებულების შეფასებაში შეიძლება გათვალისწინებული იყოს აქტივის ცალკე გამოყენების ღირებულების კორექტირების მეშვეობით. ასე შეიძლება მოხდეს იმ შემთხვევაში, თუ აქტივი არის მანქანა-დანადგარი და მისი რეალური ღირებულების შეფასება განისაზღვრება ანალოგიური მანქანა-დანადგარის ემპირიული ფასის მიხედვით (რომელიც დამონტაჟებული არ არის და არც რაიმე სხვა გზით არის მოყვანილი დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებელ მდგომარეობაში), რომელიც კორექტი-რებულია სატრანსპორტო და დამონტაჟების დანახარჯებით, რათა რეალური ღირებულების შეფასება ასახავდეს მანქანა-დანადგარის (რომელიც დამონტაჟებულია და მოყვანილია დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებელ მდგომარეობაში) მიმდინარე მდგომარეობას და ადგილმდებარეობას;


გ) აქტივის გამოყენება სხვა აქტივებთან, ან სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად რეალური ღირებულების შეფასებაში შეიძლება გათვალისწინებული იყოს ბაზრის მონაწილეთა დაშვებების მეშვეობით, რომლებიც გამოყენებული იყო აქტივის რეალური ღირებულების შესაფასებლად. მაგალითად, თუ აქტივი წარმოადგენს უნიკალურ დაუმთავრებელ სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობას და ბაზრის მონაწილეებს მოუწევდათ მისი გარდაქმნა მზა პროდუქციად, მაშინ ამგვარი სასაქონლო-მატერი-ალური ფასეულობის რეალური ღირებულების შეფასებაში გათვალისწინებული იქნება დაშვება იმის შესახებ, რომ ბაზრის მონაწილეებმა შეიძინეს ან შეიძენენ რაღაც სპეციალიზებულ მანაქანა-დანადგარს, რომელიც აუცილებელია ამ სასაქონლო-მატერია-ლური ფასეულობის მზა პროდუქციად გარდასაქმნელად;


დ) აქტივის გამოყენება სხვა აქტივებთან, ან სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად რეალური ღირებულების შეფასებაში შეიძლება გათვალისწინებული იყოს შეფასების რომელიმე მეთოდის მეშვეობით, რომელიც გამოყენებული იყო მოცემული აქტივის რეალური ღირებულების შესაფასებლად. ასე შეიძლება მაშინ მოხდეს, როდესაც არამატერიალური აქტივის რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოყენებული იყო ფულადი ნაკადების დისკონტირების არაპირდაპირი მეთოდი (ე.წ. მრავალპერიოდიანი ნამეტი შემოსავლების მეთოდი არამატერიალური აქტივებისთვის), ვინაიდან შეფასების ეს მეთოდი კონკრეტულად ითვალისწინებს იმ წვლილს, რომელიც დამატებით აქტივებსა და მასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს შეაქვს ჯგუფში, სადაც გამოყენებული იქნება ამგვარი არამატერიალური აქტივი;


ე) როდესაც საწარმო აქტივს იყენებს აქტივების ჯგუფის ფარგლებში, საწარმომ იშვიათ სიტუაციებში, შეიძლება აქტივი შეაფასოს ისეთი თანხით, რომელიც მიახლოებით უტოლდება მის რეალურ ღირებულებას, როდესაც აქტივების ჯგუფის რეალურ ღირებულებას ანაწილებს ჯგუფის შემადგენლობაში მყოფ ინდივიდუალურ აქტივებზე. მაგალითად, როდესაც შეფასება ეხება უძრავ ქონებას და გაუმჯობესებული ქონების (ე.ი. აქტივების ჯგუფის) რეალური ღირებულება ნაწილდება მის შემადგენელ აქტივებზე (როგორიცაა მიწა და კეთილმოწყობის ელემენტები).


რეალური ღირებულება თავდაპირველი აღიარებისას (5760-ე პუნქტები)


ბ4. როდესაც საწარმო ადგენს, თავდაპირველი აღიარებისას რეალური ღირებულება ტოლია თუ არა ოპერაციის ფასის, საწარმომ უნდა გაითვალისწინოს სპეციფიკური ფაქტორები, რომლებიც მხოლოდ მოცემული ოპერაციისა და აქტივის, თუ ვალდებულებისთვის არის დამახასიათებელი. მაგალითად, ოპერაციის ფასი შეიძლება არ ასახავდეს აქტივის ან ვალდებულების რეალურ ღირებულებას თავდაპირველი აღიარებისას, თუ ქვემოთ ჩამოთვლილი პირობებიდან რომელიმე არსებობს:


ა) ოპერაცია შესრულებულია დაკავშირებულ მხარეებს შორის, თუმცა დაკავშირებულ მხარეთა ოპერაციის ფასის გამოყენება შესაძლებელია რეალური ღირებულების შეფასებაში ამოსავალ მონაცემად, თუ საწარმოს გააჩნია მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ ოპერაცია შესრულდა საბაზრო პირობებით;


 
ბ) ოპერაცია სრულდება ძალდატანებით, ან გამყიდველი იძულებულია დაეთანხმოს ოპერაციის ფასს. მაგალითად, ასე შეიძლება იმ შემთხვევაში მოხდეს, თუ გამყიდველს ფინანსური პრობლემები აქვს;

გ) ოპერაციის ფასით გათვალისწინებული სააღრიცხვო ერთეული განსხვავდება რეალური ღირებულებით შეფასებული აქტივის ან ვალდებულების სააღრიცხვო ერთეულისგან. მაგალითად, ასე შეიძლება იმ შემთხვევაში მოხდეს, როდესაც რეალური ღირებულებით შეფასებული აქტივი ან ვალდებულება ოპერაციის მხოლოდ ერთ-ერთი ელემენტია (მაგალითად, საწარმოთა გაერთიანებაში), ოპერაცია (გარიგება) მოიცავს ისეთ უფლე-ბებსა და პრივილეგიებს, რაც ცალკე შეფასდება რომელიმე სხვა ფასს-ის შესაბამისად, ან ოპერაციის ფასი მოიცავს საოპერაციო დანახარჯებს;


დ) ბაზარი, სადაც ხორციელდება ოპერაცია, არ არის ძირითადი (ან ყველაზე ხელსაყრელი) ბაზარი. მაგალითად, ეს ბაზრები შეიძლება სხვადასხვა იყოს, თუ საწარმო არის დილერი, რომელიც მომხმარებლებთან ოპერაციებში მონაწილეობს საცალო ბაზარზე, მაგრამ ძირითადი (ან ყველაზე ხელსაყრელი) ბაზარი გასვლის ოპერაციისთვის არის სხვა დილერებთან განხორციელებული ოპერაცია დილერულ ბაზარზე.

შეფასების მეთოდები (61-66-ე პუნქტები)


საბაზრო მიდგომა

ბ5. საბაზრო მიდგომაში გამოიყენება ის ფასები და სხვა შესაფერისი ინფორმაცია, რომელიც მიღებულია იდენტური ან შესადარისი (ე.ი. ანალოგიური) აქტივების, ვალდებულებების, ან აქტივებისა და ვალდებულებების ჯგუფით (როგორიცაა საწარმო) განხორციელებული საბაზრო ოპერაციების შედეგად.


ბ6. მაგალითად, შეფასების მეთოდებში, რომლებიც საბაზრო მიდგომას მიესადაგება, ხშირად გამოიყენება საბაზრო მულტიპლიკატორი, რომელიც მიიღება შესადარისი მაჩვენებლების გარკვეული ერთობლიობისგან. ცალკეული შესადარისი მაჩვენებლისთვის მულტიპლიკა-ტორები შეიძლება მულტიპლიკატორების სხვადასხვა დიაპაზონში იყოს. ამ დიაპაზონიდან შესაფერისი მულტიპლიკატორის შერჩევას განსჯა და გადაწყვეტილების მიღება ესაჭიროება, კერძოდ, კონკრეტული შეფასებისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური ხარისხობრივი და რაოდენობრივი ფაქტორების განხილვა.


ბ7. შეფასების საბაზრო მიდგომის ერთ-ერთი მეთოდია მატრიცული ფასდადგენის მეთოდი. მატრიცული ფასდადგენის მეთოდი არის მათემატიკური მეთოდი, რომელიც, ძირითადად, გამოიყენება ზოგიერთი ტიპის ფინანსური ინსტრუმენტების შესაფასებლად, როგორიცაა, მაგალითად სავალო ფასიანი ქაღალდები, რომელიც მარტო გარკვეული ფასიანი ქაღალდების კოტირებულ ფასებს კი არ იყენებს, არამედ ეყრდნობა ფასიანი ქაღალდების თანაფარდობას სხვა საორიენტაციო (საბაზისო) კოტირებულ ფასიან ქაღალდებთან.


დანახარჯების მიდგომა

ბ8. დანახარჯების მიდგომა ასახავს თანხას, რომელიც საჭირო იქნებოდა მიმდინარე მომენტში აქტივის საექსპლუატაციო სიმძლავრის ჩასანაცვლებლად (ხშირად უწოდებენ ჩანაცვლების მიმდინარე ღირებულებას).

ბ9. ბაზრის მონაწილე გამყიდველის პოზიციიდან, ფასი, რომლის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა აქტივის გაყიდვის შედეგად, ეყრდნობა იმ თანხას (ღირებულებას), რომელსაც ბაზრის მონაწილე მყიდველი გადაიხდის შესადარისი სარგებლიანობის მქონე შემცვლელი აქტივის შესაძენად, ან ასაშენებლად, მორალური ცვეთის გათვალისწინებით. ამის მიზეზი ისაა, რომ ბაზრის მონაწილე მყიდველი არ გადაიხდის აქტივის შესაძენად იმაზე მეტს, რა თანხაც დაუჯდებოდა მოცემული აქტივის საექსპლუატაციო სიმძლავრის ჩანაცვლება. მორალური ცვეთა მოიცავს აქტივის ფიზიკურ დაზიანებას, ფუნქციურ (ტექნოლოგიურ) მოძველებას და ეკონომიკურ (გარეგნულ) დაძველებას და უფრო ფართო ცნებაა, ვიდრე


 
ცვეთა ფინანსური ანგარიშგების მომზადებისა და წარდგენის მიზნებისთვის (პირვანდელი ღირებულების განაწილება), ან საგადასახადო მიზნებისთვის (სასარგებლო მომსახურების დადგენილი ვადების გამოყენება). ბევრ შემთხვევაში, ჩანაცვლების მიმდინარე ღირებუ-ლების მეთოდი გამოიყენება ისეთი მატერიალური აქტივების რეალური ღირებულების შესაფასებლად, რომლებიც გამოიყენება სხვა აქტივებთან, ან სხვა აქტივებთან და ვალდებულებებთან ერთად.


შემოსავლების მიდგომა

ბ10. შემოსავლების მიდგომის დროს მომავალი პერიოდის თანხები (მაგალითად, ფულადი ნაკადები, ან შემოსავლები და ხარჯები) გარდაიქმნება ერთ მიმდინარე (ე.ი. დისკონტი-რებულ) თანხად. როდესაც საწარმო შემოსავლების მიდგომას იყენებს, რეალური ღირებულების შეფასება ასახავს მიმდინარე ბაზრის მოლოდინებს მომავალი თანხების შესახებ.


ბ11. შეფასების ამგვარ მეთოდებს განეკუთვნება, მაგალითად:

ა) დისკონტირებული ღირებულების მეთოდები (იხ. ბ12ბ30 პუნქტები);

ბ) ოფციონის ფასდადგენის მოდელები, როგორიცაა ბლექ-შოლს-მერტონის ფორმულა, ან ბინომიალური მოდელი (ე.ი. სტრუქტურული მოდელი), რომლებიც მოიცავს დისკონტი-რებული ღირებულების მეთოდებს და ასახავს როგორც ოფციონის დროით ღირებულებას, ასევე ოფციონის საკუთარ ღირებულებას; და


გ) მრავალპერიოდიანი ნამეტი შემოსავლების მეთოდი (დისკონტირებული ფულადი ნაკადების მეთოდის ერთ-ერთი ნაირსახეობა), რომელიც გამოიყენება ზოგიერთი არამატერიალური აქტივის რეალური ღირებულების შესაფასებლად.

დისკონტირებული ღირებულების მეთოდები

ბ12. ბ13ბ30 პუნქტებში აღწერილია, როგორ გამოიყენება რეალური ღირებულების შესაფა-სებლად დისკონტირებული ღირებულების მეთოდები. ამ პუნქტებში ყურადღება გამახვი-ლებულია დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდებსა და მოსალოდნელი ფულადი ნაკადის (მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების) მეთოდზე. ამ პუნქტებში მითითებული არ არის, რომ განხილული მეთოდებიდან სავალდებულოა დისკონტირებული ღირებულების რომელიმე ერთი მეთოდის გამოყენება, ან შეზღუდულია სხვა მეთოდების გამოყენება. რეალური ღირებულების შესაფასებლად გამოსაყენებელი დისკონტირებული ღირებულების მეთოდის შერჩევა დამოკიდებულია შესაფასებელი აქტივის ან ვალდებუ-ლებისთვის დამახასიათებელ სპეციფიკურ ფაქტებსა და გარემოებებსა (მაგალითად, შესაძლებელია თუ არა შესადარის აქტივებსა და ვალდებულებებზე დაკვირვება ბაზარზე) და საკმარისი მონაცემების არსებობაზე.


დისკონტირებული ღირებულებით შეფასების კომპონენტები

ბ13. დისკონტირებული ღირებულება (ე.ი. შემოსავლების მიდგომის გამოყენება) წარმოადგენს ინსტრუმენტს, რომელიც გამოიყენება მომავალი პერიოდების თანხების (მაგალითად, ფულადი ნაკადები, ან ღირებულებები) დასაკავშირებლად არსებულ თანხასთან, დისკონტი-რების განაკვეთის მეშვეობით. აქტივის ან ვალდებულების რეალური ღირებულების განსაზღვრა დისკონტირებული ღირებულების მეთოდებით მოიცავს ყველა ქვემოთ ჩამოთვლილ ელემენტს, ბაზრის მონაწილეთა პოზიციიდან შეფასების თარიღისთვის:

ა) შესაფასებელი აქტივის ან ვალდებულებიდან მოსალოდნელი მომავალი ფულადი ნაკადების შეფასება;


ბ) მოლოდინებს თანხის შესაძლო ცვალებადობისა და ფულადი ნაკადების მიღების დროის შესახებ, რაც ასახავს ამ ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელ განუსაზღვრელობას;


 

გ) ფულის დროითი ღირებულება, რაც წარმოდგენილია ურისკო ფულადი აქტივების განაკვეთით, რომელთა დაფარვის, ან მოქმედების ვადა ემთხვევა ფულადი ნაკადებით მოცულ პერიოდს და რომლებიც მისი მფლობელისთვის არ წარმოქმნის არანაირ განუსაზღვრელობას, ფულადი სახსრების მიღების ვადების თვალსაზრისით და მას არც გადახდისუუნარობის რისკზე არ ხდის დაქვემდებარებულს (ე.ი. ურისკო საპროცენტო განაკვეთი);


დ) ფასი, რომელსაც უხდიან ბაზრის მონაწილეს ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელი განუსაზღვრელობის საკუთარ თავზე აღებისთვის (ე.ი. რისკის პრემია);

ე) სხვა ფაქტორები, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები გაითვალისწინებდნენ მოცემულ გარემოებებში;

ვ) ვალდებულებისთვის  მოცემულ ვალდებულებასთან დაკავშირებული ვალდებულების შეუსრულებლობის რისკი, მათ შორის საწარმოს (ე.ი. საწარმო, რომელიც იღებს ვალდებულებას) საკუთარი საკრედიტო რისკი.

საერთო პრინციპები

ბ14. დისკონტირებული ღირებულების მეთოდები ერთმანეთისგან იმით განსხვავდება, როგორ გამოიყენება მეთოდში ბ13 პუნქტში ჩამოთვლილი ელემენტები. თუმცა, რეალური ღირებულების შესაფასებლად დისკონტირებული ღირებულების ნებისმიერი მეთოდის გამოყენებას ახასიათებს შემდეგი საერთო პრინციპები:

ა) ფულადი ნაკადები და დისკონტირების განაკვეთები უნდა ასახავდეს იმ დაშვებებს, რომლებსაც ბაზრის მონაწილეები გამოიყენებდნენ აქტივის ან ვალდებულების ფასის დადგენისას;


ბ) ფულადი ნაკადები და დისკონტირების განაკვეთები მხოლოდ ისეთ ფაქტორებს უნდა ითვალისწინებდეს, რომლებიც მიეკუთვნება შესაფასებელ აქტივს ან ვალდებულებას;

გ) იმისთვის, რომ არ მოხდეს რისკის ფაქტორების ორმაგად გათვალისწინება, ან საწარმოს არ გამორჩეს რისკების გავლენის გათვალისწინება, დისკონტირების განაკვე-თები უნდა ასახავდეს ისეთ დაშვებებს, რომლებიც თავსებადია ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელი დაშვებების. მაგალითად, სესხის ხელშეკრულებით გათვალის-წინებული ფულადი ნაკადების გამოყენებისას, მისაღები იქნება ისეთი დისკონტირების განაკვეთი, რომელიც ასახავს ვალდებულების არშესრულების მოლოდინთან დაკავ-შირებულ მომავალ განუსაზღვრელობას (ე.ი. დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდი). იმავე დისკონტირების განაკვეთის გამოყენება არ შეიძლება მოსალოდნელი (ე.ი. ალბათობებით შეწონილი) ფულადი ნაკადების (ე.ი. მოსალოდნელი დისკონ-ტირებული ღირებულების მეთოდი) გამოყენების შემთხვევაში, ვინაიდან მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები უკვე ასახავს დაშვებებს, ვალდებულების არშესრულების მოლო-დინთან დაკავშირებული მომავალი განუსაზღვრელობის შესახებ; ამის ნაცვლად, საწარ-მომ უნდა გამოიყენოს ისეთი დისკონტირების განაკვეთი, რომელიც შეესაბამება მომავალი ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელ რისკს;


დ) ფულადი ნაკადებისა და დისკონტირების განაკვეთების შესახებ დაშვებები ერთმა-ნეთთან თავსებადი უნდა იყოს. მაგალითად, ნომინალური ფულადი ნაკადები, რომელიც ინფლაციის გავლენას ითვალისწინებს, ისეთი დისკონტირების განაკვეთით უნდა იყოს დისკონტირებული, რომელიც ითვალისწინებს ინფლაციის გავლენას. ნომინალური ურისკო საპროცენტო განაკვეთი ითვალისწინებს ინფლაციის გავლენას. ფაქტობრივი ფულადი ნაკადები, რომელიც ინფლაციის გავლენას ითვალისწინებს, ისეთი განაკვეთით უნდა იყოს დისკონტირებული, რომელიც ითვალისწინებს ინფლაციის გავლენას. ანალოგიურად, დაბეგვრის შემდგომი ფულადი ნაკადები



 
დისკონტირებული უნდა იყოს დაბეგვრის შემდგომი დისკონტირების განაკვეთით. დაბეგვრამდელი ფულადი ნაკადები დისკონტირებული უნდა იყოს ისეთი განაკვეთით, რომელიც ამ ფულად ნაკადებს შეესაბამება;

ე) დისკონტირების განაკვეთები უნდა ითვალისწინებდეს იმ ვალუტასთან დაკავშირებულ ძირითად ეკონომიკურ ფაქტორებს, რომლითაც გამოსახულია ფულადი ნაკადები.

რისკი და განუსაზღვრელობა

ბ15. დისკონტირებული ფულადი ნაკადების მეთოდებით რეალური ღირებულების შეფასება ხდება განუსაზღვრელობის პირობებში, რადგან გამოყენებული ფულადი ნაკადები შეფასებული სიდიდეებია და არა ცნობილი თანხები. ბევრ შემთხვევაში, გაურკვეველია, როგორც ფულადი ნაკადების ოდენობა, ასევე მათი მიღების ვადები. მაშინაც კი, როდესაც ფულადი ნაკადები ხელშეკრულებით არის განსაზღვრული, მაგალითად სესხთან დაკავშირებით გადასახდელი თანხები, მათი ოდენობა მაინც გაურკვეველია, თუ არსებობს გადახდისუუნარობის რისკი.

ბ16. საზოგადოდ, ბაზრის მონაწილეები ითხოვენ კომპენსაციას (ე.ი. რისკის პრემიას) აქტივთან, ან ვალდებულებასთან დაკავშირებული ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელი განუსაზღვრელობის საკუთარ თავზე აღებისთვის. რეალური ღირებულების შეფასებაში გათვალისწინებული უნდა იყოს რისკის პრემია, რომელიც ასახავს თანხას, რომელსაც ბაზრის მონაწილეები მოითხოვდნენ ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელი განუსაზ-ღვრელობის კომპენსაციისთვის. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეფასება ვერ იქნება რეალური ღირებულების ადეკვატური. ზოგ შემთხვევაში, რისკის პრემიის სათანადო ოდენობის განსაზღვრა შეიძლება რთული იყოს. თუმცა, თავისთავად, მარტო სირთულის ხარისხი არ არის საკმარისი მიზეზი იმისა, რომ რეალური ღირებულების შეფასებაში გათვალის-წინებული არ იყოს რისკის პრემია.


ბ17. დისკონტირებული ღირებულების მეთოდები ერთმანეთისგან იმით განსხვავდება, რამდენად არის შეფასება კორექტირებული რისკის გათვალისწინებით და რა ტიპის ფულადი ნაკადები გამოიყენება მოცემულ მეთოდში. მაგალითად:

ა) დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდში (იხ. ბ18ბ22 პუნქტები) გამოიყენება რისკის გათვალისწინებით კორექტირებული დისკონტირების განაკვეთი და სახელშეკრულებო, დათქმული, ან ყველაზე დიდი ალბათობით მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები;


ბ) მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების 1-ელ მეთოდში (იხ. ბ25 პუნქტი) გამოიყენება რისკის გათვალისწინებით კორექტირებული მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები და ურისკო განაკვეთი;


გ) მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების მე-2 მეთოდში (იხ. ბ26 პუნქტი) გამოიყენება ფულადი ნაკადები, რომლებიც კორექტირებული არ არის რისკის გათვალისწინებით და დისკონტირების განაკვეთი, რომელიც კორექტირებულია რისკის პრემიის გათვალისწინებით, რომელსაც მოითხოვენ ბაზრის მონაწილეები. ასეთი განაკვეთი განსხვავდება იმ განაკვეთისგან, რომელიც გამოიყენება დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდში.


დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდი

ბ18. დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდში გამოიყენება ფულადი ნაკადების ერთი ნაკრები, შესაძლო შეფასებული სიდიდეების დიაპაზონიდან (მწკრივიდან), როგორიცაა სახელშკრულებო, დათქმული (როგორც ობლიგაციის შემთხვევაში), ან ყველაზე დიდი ალბათობით მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები. ყველა შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული ფულადი ნაკადები პირობითია და დამოკიდებულია გარკვეული მოვლენების მოხდენაზე (მაგალითად, ობლიგაციასთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო, ან დათქმული ფულადი ნაკადები პირობითია და დამოკიდებულია მოვლენაზე, როგორიცაა დებიტორის მხრიდან



 
ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტი). ამ მეთოდში გამოყენებული დისკონტირების განაკვეთი განისაზღვრება იმ შესადარისი აქტივების, ან ვალდებულებების ემპირიული უკუგების განაკვეთების მიხედვით, რომლებიც მიმოიქცევა ბაზარზე. შესაბამისად, სახელშეკრულებო, დათქმული, ან ყველაზე დიდი ალბათობით მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები დისკონტირდება ამგვარი პირობითი ფულადი ნაკადების ემპირიული, ან შეფასებული (გამოთვლილი) საბაზრო განაკვეთებით (ე.ი. უკუგების საბაზრო განაკვეთით).

ბ19. დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდის გამოსაყენებლად საჭიროა შესადა-რისი აქტივების, ან ვალდებულებების შესახებ არსებული საბაზრო მონაცემების ანალიზის ჩატარება. შესადარისობა დგინდება ფულადი ნაკადების ხასიათის განხილვით (მაგალითად, ფულადი ნაკადები გათვალისწინებულია თუ არა ხელშეკრულებაში და ალბათობა იმისა, ანალოგიურად მოახდენს თუ არა ისინი რეაგირებას ეკონომიკური პირობების ცვლი-ლებებზე), ასევე სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (მაგალითად, საკრედიტო რეპუტაცია, უზრუნველყოფის სახით გამოყენებული ქონება, ვადები, შემზღუდავი პირობები და ლიკვიდობა). მეორე მხრივ, თუ ერთი შესადარისი აქტივი ან ვალდებულება სარწმუნოდ არ ასახავს შესაფასებელ აქტივთან, ან ვალდებულებასთან დაკავშირებული ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელ რისკს, დისკონტირების განაკვეთის დადგენა შესაძლე-ბელია რამდენიმე შესადარისი აქტივის ან ვალდებულების შესახებ არსებული მონაცემებისა და ურისკო შემოსავლიანობის მრუდის მეშვეობით (ე.ი. ე.წ. კუმულაციური მეთოდით).


ბ20. დისკონტირების განაკვეთის განსაზღვრის კუმულაციური მეთოდის საილუსტრაციოდ, დავუშვათ, რომ `ა~ აქტივი არის ერთ წელიწადში 800 ფე-ის1 მიღების სახელშეკრულებო უფლება (ე.ი. არ არსებობს ვადებთან დაკავშირებული განუსაზღვრელობა). არსებობს შესადარისი აქტივების ფორმირებული ბაზარი და ამ აქტივების შესახებ ინფორმაცია, მათ შორის, ფასის შესახებ. ამ შესადარისი აქტივებიდან:


ა) `ბ~ აქტივი არის ერთ წელიწადში 1,200 ფე-ის მიღების სახელშეკრულებო უფლება და მისი საბაზრო ფასია 1,083 ფე. ამგვარად, უკუგების ნაგულისხმევი წლიური განაკვეთი (ე.ი. ერთი წლის უკუგების საბაზრო განაკვეთი) არის 10.8 % [(1,200 ფე/1,083 ფე)  1];

ბ) `გ~ აქტივი არის ერთ წელიწადში 700 ფე-ის მიღების სახელშეკრულებო უფლება და მისი საბაზრო ფასია 566 ფე. ამგვარად, უკუგების ნაგულისხმევი წლიური განაკვეთი (ე.ი. ორი წლის უკუგების საბაზრო განაკვეთი) არის 11.2 % [(700 ფე/566 ფე)^0.5  1];

გ) სამივე აქტივი შესადარისია რისკის თვალსაზრისით (ე.ი. შესაძლო გადახდებისა და კრედიტის დისპერსია).

ბ21. `ა~ აქტივის სახელშეკრულებო თანხის მიღების ვადის შედარების შედეგად `ბ~ და `გ~ აქტივების სახელშეკრულებო თანხების მიღების ვადებთან (ე.ი. `ბ~ აქტივისთვის ერთი წელი და `გ~ აქტივისთვის  ორი წელი), `ა~ აქტივისთვის უფრო შესადარისად მიიჩნევა `ბ~ აქტი-

ვი. თუ გამოვიყენებთ `ა~ აქტივიდან ხელშეკრულების თანახმად მისაღებ თანხას (800 ფე) და `ბ~ აქტივთან დაკავშირებულ ერთი წლის საბაზრო განაკვეთს (10.8 %), `ა~ აქტივის რეალური ღირებულება იქნება 722 ფე (800 ფე /1.108). მეორე მხრივ, თუ არ იარსებებდა საბაზრო ინფორმაცია `ბ~ აქტივის შესახებ, ერთი წლის საბაზრო განაკვეთის განსაზღვრა შესაძლებელი იქნებოდა `გ~ აქტივის შესახებ არსებული ინფორმაციის საფუძველზე, კუმულაციური მეთოდით. ასეთ შემთხვევაში, `გ~ აქტივთან დაკავშირებული ორი წლის საბაზრო განაკვეთი (11.2%) გაკორექტირდება ერთი წლის საბაზრო განაკვეთის დასადგენად, ურისკო შემოსავლიანობის მრუდის ვადების სტრუქტურის გამოყენებით. შეიძლება საჭირო გახდეს დამატებითი ინფორმაციის მოპოვება და ანალიზის ჩატარება იმის დასადგენად, ერთი და იგივე არის თუ არა რისკის პრემიები ერთწლიანი და ორწლიანი აქტივებისთვის. თუ დადგინდება, რომ ერთწლიანი და ორწლიანი აქტივებისთვის რისკის პრემიები ერთნაირი არ არის, ორი წლის უკუგების საბაზრო განაკვეთი დამატებით კიდევ უნდა გაკორექტირდეს ამგვარი გავლენის გასათვალისწინებლად.





1. ამ ფასს-ში  ფულადი თანხები გამოსახულია `ფულად ერთეულებში~ (ფე).


 
ბ22. როდესაც დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდი გამოიყენება მისაღები, ან გადასახდელი ფიქსირებული თანხების მიმართ, დისკონტირების განაკვეთში გაითვა-ლისწინება შესაფასებელ აქტივთან, ან ვალდებულებასთან დაკავშირებული ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელი რისკი. ზოგ შემთხვევაში, როდესაც დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდი გამოიყენება ისეთ ფულად ნაკადებთან მიმართებით, რომლებიც არ არის მისაღები, ან გადასახდელი ფიქსირებული თანხები, შეიძლება საჭირო გახდეს ფულადი ნაკადების კორექტირება იმ ემპირიულ აქტივთან, ან ვალდებულებასთან შესადარისობის მისაღწევად, რომლის ინფორმაციის საფუძველზეც განისაზღვრა დისკონტირების განაკვეთი.


მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების მეთოდი

ბ23. მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების მეთოდში ამოსავალ ბაზად გამოიყენება ფულადი ნაკადების ნაკრები, რომელიც წარმოადგენს ყველა მომავალი შესაძლო ფულადი ნაკადის ალბათობებით შეწონილ საშუალო მნიშვნელობას (ე.ი. მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები). მიღებული შეფასება იდენტურია მოსალოდნელი ღირებულების, რომელიც სტატისტიკური ტერმინებით წარმოადგენს დისკრეტული შემთხვევითი ცვლადის მოსალოდ-ნელი ღირებულებების (მნიშვნელობების) საშუალო შეწონილ მნიშვნელობას, რომელიც შეწონილია შესაბამისი ალბათობებით. ვინაიდან ყველა მოსალოდნელი ფულადი ნაკადი ალბათობებით არის შეწონილი, გამოთვლილი მოსალოდნელი ფულადი ნაკადი არ არის პირობითი და დამოკიდებული რაიმე კონკრეტული მოვლენის მოხდენაზე (იმ ფულადი ნაკადებისგან განსხვავებით, რომლებიც გამოიყენება დისკონტირების განაკვეთის კორექტი-რების მეთოდში).



ბ24. საინვესტიციო გადაწყვეტილების მიღებისას რისკის მოწინააღმდეგე ბაზრის მონაწილეები მხედველობაში მიიღებდენ იმის რისკს, რომ ფაქტობრივი ფულადი ნაკადები შეიძლება განსხვავდებოდეს მოსალოდნელი ფულადი ნაკადებისგან. პორტფელის შერჩევის თეორიაში განასხვავებენ ორი ტიპის რისკს:


ა) არასისტემურ (დიფერენცირებად) რისკს, ანუ რისკს, რომელიც დამახასიათებელია კონკრეტული აქტივის ან ვალდებულებისთვის;

ბ) სისტემურ (არადიფერენცირებად) რისკს, ანუ საერთო რისკს, რომელიც ეხება დივერსიფიცირებული პორტფელის ყველა აქტივს, ან ვალდებულებას და ასევე მის სხვა ელემენტებს.


პორტფელის შერჩევის თეორიაში მიიჩნევა, რომ გაწონასწორებულ ბაზარზე, ბაზრის მონაწილეებს უნაზღაურდებათ მხოლოდ ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელი სისტემური რისკის საკუთარ თავზე აღება (ბაზრებზე, რომლებიც არ არის ეფექტური, ან გაწონასწორებული, შეიძლება ხელმისაწვდომი იყოს სხვა ფორმის კომპენსაცია ან შემოსავლები).


ბ25. მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების 1-ლი მეთოდის დროს აქტივთან დაკავში-რებული მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები კორექტირდება სისტემური (ე.ი. საბაზრო) რისკით, კერძოდ, რისკის პრემიის გამორიცხვით (ე.ი. რისკის გათვალისწინებით კორექტი-რებული მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები). რისკის გათვალისწინებით კორექტირებული ამგვარი მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები წარმოადგენს საიმედო ეკვივალენტურ ფულად ნაკადს, რომელიც დისკონტირდება ურისკო საპროცენტო განაკვეთით. საიმედო ეკვივალენ-ტური ფულადი ნაკადი გულისხმობს მოსალოდნელ ფულად ნაკადს (ამ ფასს-ში მოცემული განმარტების შესაბამისად), რომელიც კორექტირებულია რისკის გათვალისწინებით იმგვარად, რომ ბაზრის მონაწილე დამოკიდებული არ იყოს გარკვეული ფულადი ნაკადის მოსალოდნელ ფულად ნაკადზე გაცვლაზე. მაგალითად, თუ ბაზრის მონაწილეს მოესურვებოდა 1,200 ფე-ის ტოლი მოსალოდნელი ფულადი ნაკადის გაცვლა 1,000 ფე-ის ტოლ გარკვეულ ფულად ნაკადზე, 1,000 ფე იქნებოდა 1,200 ფე-ის საიმედო ეკვივალენტი (ე.ი. 200 ფე იქნებოდა რისკის პრემია). ასეთ შემთხვევაში, ბაზრის მონაწილე დამოკიდებული არ იქნებოდა მის მიერ ფლობილ აქტივზე. 



 
ბ26. 1-ლი მეთოდისგან განსხვავებით, მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების მე-2 მეთოდის დროს აქტივთან დაკავშირებული მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები სისტემური რისკით (ე.ი. საბაზრო რისკით) კორექტირდება, რისკის პრემიის გამოყენებით ურისკო საპროცენტო განაკვეთის მიმართ. შესაბამისად, მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები დისკონტირდება ისეთი განაკვეთით, რომელიც შეესაბამება ალბათობებით შეწონილ ფულად ნაკადებთან დაკავშირებულ მოსალოდნელ განაკვეთს (ე.ი. უკუგების მოსალოდნელი განაკვე-თი). უკუგების მოსალოდნელი განაკვეთის შესაფასებლად შეიძლება ისეთი მოდელების გამოყენება, რომლებიც გამოიყენება რისკიანი აქტივების შესაფასებლად, როგორიცაა, მაგალითად კაპიტალური აქტივების შეფასების მოდელი. ვინაიდან დისკონტირების განაკვეთის კორექტირების მეთოდში გამოყენებული დისკონტირების განაკვეთი არის პირობით ფულად ნაკადებთან დაკავშირებული უკუგების განაკვეთი, მოსალოდნელია, რომ ის უფრო დიდი იქნება, ვიდრე მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების მე-2 მეთოდში გამოყენებული დისკონტირების განაკვეთი, რომელიც არის უკუგების მოსალოდ-ნელი განაკვეთი, დაკავშირებული მოსალოდნელ, ან ალბათობებით შეწონილ ფულად ნაკადებთან.



ბ27. 1-ლი და მე-2 მეთოდის გამოყენების თვალსაჩინოების მიზნით, დავუშვათ, რომ აქტივთან დაკავშირებით მოსალოდნელია 780 ფე-ის ტოლი ფულადი ნაკადის მიღება ერთი წლის შემდეგ, რაც განისაზღვრა შესაძლო ფულადი ნაკადებისა და ალბათობების საფუძველზე, რომლებიც მოცემულია შემდეგ ცხრილში. ერთი წლის ვადის მქონე ფულადი ნაკადებისთვის შესაფერისი ურისკო საპროცენტო განაკვეთი არის 5% და სისტემური რისკის პრემია იმავე ტიპის რისკზე დაქვემდებარებული აქტივისთვის  3%.

შესაძლო ფულადი ნაკადები ალბათობა ალბათობებით შეწონილი ფულადი
ნაკადები
500 ფე 15% 75 ფე
800 ფე 60% 480 ფე
900 ფე 25% 225 ფე
მოსალოდნელი ფულადი 780 ფე
ნაკადები


ბ28. ამ მარტივ მაგალითში მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები (780 ფე) წარმოადგენს სამი შესაძლო შედეგის ალბათობებით შეწონილ საშუალოს. უფრო რეალურ სიტუაციებში შეიძლება ბევრი შესაძლო შედეგი არსებობდეს. თუმცა, მოსალოდნელი დისკონტირებული ღირებულების მეთოდის გამოყენებისას ყოველთვის აუცილებელი არ არის ყველა შესაძლო ფულადი ნაკადის განაწილების გათვალისწინება რთული მოდელებისა თუ მეთოდების გამოყენებით. ამის ნაცვლად, შესაძლებელია შეზღუდული რაოდენობის იზოლირებული სცენარებისა და ალბათობების დამუშავება, რომლებიც მოიცავს შესაძლო ფულადი ნაკა-დების გარკვეულ ერთობლიობას. მაგალითად, საწარმოს შეუძლია გამოიყენოს რომელიმე შესაფერისი გასული პერიოდის რეალიზებული ფულადი ნაკადები, რომლებიც კორექტირებულია გარემოებებში შემდგომში მომხდარი ცვლილებებით (მაგალითად, გარე ფაქტორების ცვლილებები, მათ შორის, ეკონომიკურ, ან საბაზრო პირობებში, დარგის ტენდენციებსა და კონკურენციაში მომხდარი ცვლილებები, ასევე შიდა ფაქტორების ცვლილებები, რომლებიც საწარმოზე განსაკუთრებულ გავლენას ახდენს), ბაზრის მონაწილეთა დაშვებების გათვალისწინებით.



ბ29. თეორიაში აქტივთან დაკავშირებული ფულადი ნაკადების დისკონტირებული ღირებულება (ე.ი. რეალური ღირებულება) ერთი და იგივეა, იმის მიუხედავად, 1-ლი მეთოდით არის გამოთვლილი, თუ მე-2 მეთოდით, კერძოდ:

ა) 1-ლი მეთოდის გამოყენებისას, მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები კორექტირდება სისტემური (ე.ი. საბაზრო) რისკით. როდესაც არ არსებობს საბაზრო მონაცემები, რომლებიც პირდაპირ გვიჩვენებს რისკის გასათვალისწინებელი კორექტირების თანხის ოდენობას, ამგვარი კორექტირების თანხა შეიძლება განისაზღვროს აქტივების შეფა-


 
სების მოდელის მეშვეობით, საიმედო ეკვივალენტური ფულადი ნაკადების ცნების გამოყენებით. მაგალითად, რისკის გასათვალისწინებელი კორექტირების თანხა (ე.ი. რისკის პრემია 22 ფე) შეიძლება განისაზღვროს 3%-ის ტოლი სისტემური რისკის პრემიის გამოყენებით (780 ფე – [780ფე (1.05/1.08)]), რის შედეგადაც მივიღებთ რისკის გათვა-ლისწინებით კორექტირებულ მოსალოდნელ ფულად ნაკადებს 758 ფე-ს (780 ფე  22 ფე). 758 ფე არის 780 ფე-ის საიმედო ეკვივალენტი და დისკონტირდება ურისკო საპროცენტო განაკვეთით (5%). აქტივის დისკონტირებული ღირებულება (ე.ი. რეალური ღირებულება) იქნება 722 ფე (758 ფე/1.05);


ბ) მე-2 მეთოდის დროს მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები არ კორექტირდება სისტემური (ე.ი. საბაზრო) რისკის გათვალისწინებით. ამის ნაცვლად, აღნიშნული რისკით კორექტირდება დისკონტირების განაკვეთი. ამგვარად, მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები კორექტირდება უკუგების მოსალოდნელი განაკვეთით  8%-ით (ე.ი. ურისკო საპროცენტო განაკვეთს 5%-ს პლუს 3% სისტემური რისკის პრემია. აქტივის დისკონტირებული ღირებულება (ე.ი. რეალური ღირებულება) იქნება 722 ფე (780 ფე/1.08).

ბ30. რეალური ღირებულების შესაფასებლად მოსალოდნელი დისკონტირების ღირებულების მეთოდის გამოსაყენებლად საწარმო იყენებს ან 1-ელ ან მე-2 მეთოდს. მეთოდის შერჩევა დამოკიდებული იქნება შესაფასებელი აქტივის ან ვალდებულებისთვის დამახასიათებელ კონკრეტულ ფაქტებსა და გარემოებებზე, ასევე რამდენად ხელმისაწვდომია საკმარისი მონაცემები და რა დონის განსჯაა საჭირო მათ გამოსაყენებლად.

დისკონტირებული ღირებულების მეთოდის გამოყენება ვალდებულებებთან და საწარმოს საკუთარ წილობრივ ინსტრუმენტებთან მიმართებით, რომლებსაც სხვა მხარეები არ ფლობენ როგორც აქტივებს (მე-40 და 41-ე პუნქტები)


ბ31. დისკონტირებული ღირებულების მეთოდის გამოყენებისას ისეთი ვალდებულების რეალური ღირებულების შესაფასებლად, რომელსაც სხვა მხარე არ ფლობს როგორც აქტივს (როგორიცაა, მაგალითად აქტივის ექსპლუატაციიდან ამოღების ვალდებულება), საწარმომ, სხვასთან ერთად, უნდა შეაფასოს მომავალი ფულადი ნაკადები, რომლის გასვლაც, ბაზრის მონაწილეების ვარაუდით, საჭირო იქნება ვალდებულების შესასრულებლად. მომავალი ფულადი ნაკადების ამგვარი გასვლა უნდა ითვალისწინებდეს ბაზრის მონაწილეთა მოლოდინს იმ დანახარჯების შესახებ, რომლის გაწევაც აუცილებელი იქნება ვალდებულების შესასრულებლად და ასევე კომპენსაციას, რომელსაც ბაზრის მონაწილე მოითხოვდა ვალდებულების საკუთარ თავზე ასაღებად. ამგვარი კომპენსაცია მოიცავს უკუგებას (შემოსავალს), რომელსაც ბაზრის მონაწილე მოითხოვდა შემდეგ შემთხვევებში:


ა) საქმიანობის განხორციელებისთვის (ე.ი. ვალდებულების შესრულების ღირებულება, მაგალითად ისეთი რესურსებისთვის, რომლებიც გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სხვა საქმიანობაში); და


ბ) ვალდებულებასთან დაკავშირებული რისკის თავის თავზე აღებისთვის (ე.ი. რისკის პრემია, რომელიც ასახავს იმის რისკს, რომ ფაქტობრივად გასული ფულადი ნაკადები შეიძლება განსხვავებული იყოს მოსალოდნელისგან; იხ. ბ33 პუნქტი).

ბ32. მაგალითად, არაფინანსური ვალდებულება არ მოიცავს უკუგების სახელშეკრულებო განაკვეთს და ამ ვალდებულებისთვის არ არსებობს ემპირიული საბაზრო შემოსავლიანობა. ზოგ შემთხვევაში, შეუძლებელი იქნება იმ უკუგების (შემოსავლის) კომპონენტების ერთმანეთისგან გამიჯვნა, რომელსაც ბაზრის მონაწილეები მოითხოვდნენ (მაგალითად, როდესაც შეფასებისთვის გამოიყენება ფასი, რომელსაც მენარდე მესამე მხარე მოითხოვდა ფიქსირებული საზღაურის სახით). სხვა შემთხვევაში, საწარმოს დასჭირდება ამ კომპო-ნენტების ცალ-ცალკე შეფასება (მაგალითად, როდესაც გამოიყენება ფასი, რომელსაც მენარდე მესამე მხარე მოითხოვდა `დანახარჯები პლუს~ პრინციპით, ვინაიდან მენარდე, ამ შემთხვევაში, დამოკიდებული არ იქნება დანახარჯების სამომავლო ცვლილებების რისკზე.).



 
ბ33. ისეთი ვალდებულებების, ან საკუთარი წილობრივი ინსტრუმენტების რეალური ღირებუ-ლების შესაფასებლად, რომელსაც სხვა მხარე არ ფლობს, როგორც აქტივს, რისკის პრემიის გათვალისწინება საწარმოს შეუძლია ერთ-ერთი შემდეგი მეთოდის გამოყენებით:



ა) ფულადი ნაკადების კორექტირებით (ე.ი. გასასვლელი ფულადი ნაკადების ოდენობის გაზრდით); ან


ბ) მომავალი ფულადი ნაკადების დისკონტირებისთვის გამოყენებული განაკვეთის კორექტირებით (ე.ი. დისკონტირების განაკვეთის შემცირებით).

საწარმო უნდა დარწმუნდეს, რომ მან ორჯერ არ გაითვალისწინა, ან არ გამოტოვა რისკით კორექტირება. მაგალითად, თუ შეფასებული ფულადი ნაკადები იზრდება ვალდებულებასთან დაკავშირებული რისკის აღების შესაფერისი კომპენსაციის გათვალისწინებით, დისკონ-ტირების განაკვეთი არ უნდა გაკორექტირდეს ამ რისკის ასახვის მიზნით.

შეფასების მეთოდებში გამოსაყენებელი ამოსავალი მონაცემები (6771-ე პუნქტები)


ბ34. ბაზრებს, სადაც შეიძლება ემპირიული იყოს ამოსავალი მონაცემები ზოგიერთი აქტივისა და ვალდებულებისთვის, განეკუთვნება:

ა) საფონდო ბირჟები. საფონდო ბირჟაზე ბირჟის დახურვის ფასები ადვილად მოსაპო-ვებელია და, საზოგადოდ, ეს ფასები რეალურ ღირებულებას წარმოადგენს. ამგვარი ბაზრის მაგალითია ლონდონის საფონდო ბირჟა;

ბ) დილერული ბაზრები. დილერულ ბაზრებზე დილერები ყოველთვის მზად არიან ვაჭრობისთვის (საკუთარ ხარჯზე ყიდვის, ან გაყიდვისთვის) და, ამგვარად, უზრუნველ-ყოფენ ლიკვიდობას თავიანთი კაპიტალის გამოყენებით იმისათვის, რომ მარაგში ჰქონდეთ ის ერთეულები, რომლისთვისაც ისინი ბაზარს ქმნიან. როგორც წესი, მყიდველისა და გამყიდველის ფასები (ანუ ფასი, რომლითაც დილერს სურს ყიდვა და ფასი, რომლითაც დილერს სურს გაყიდვა, შესაბამისად) უფრო ადვილად მოსაპოვე-ბელია, ვიდრე ბაზრის დახურვის ფასები. არასაბირჟო ფასიანი ქაღალდების ბაზრები (რომლის ფასები საჯაროდ ქვეყნდება) დილერული ბაზრებია. დილერული ბაზრები არსებობს ასევე სხვა სახის აქტივებისა და ვალდებულებებისთვისაც, მათ შორის ზოგიერთი ფინანსური ინსტრუმენტის, საქონლისა და მატერიალური აქტივებისთვის (როგორიცაა, მაგალითად ხმარებაში ნამყოფი მოწყობილობები);



გ) საშუამავლო ბაზრები. საშუამავლო ბაზარზე ბროკერები ცდილობენ მყიდველების დაკავშირებას გამყიდველებთან, მაგრამ თვითონ ისინი მზად არ არიან, ვაჭრობა განახორციელონ საკუთარ ხარჯზე. სხვა სიტყვებით, ბროკერები საკუთარ კაპიტალს არ იყენებენ იმისთვის, რომ მარაგში ჰქონდეთ ის ერთეულები, რომლისთვისაც ისინი ბაზარს ქმნიან. ბროკერმა იცის მოთხოვნა-მიწოდების (მყიდველისა და გამყიდველის) ფასები, მაგრამ, როგორც წესი, არც ერთმა მხარემ არ იცის მეორე მხარის ფასის მოთხოვნები. ზოგჯერ შესაძლებელია განხორციელებული ოპერაციების ფასების შესახებ ინფორმაციის მოპოვება. საშუამავლო ბაზრებს გააჩნიათ ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელი, სადაც ერთმანეთს შეუსაბამდება ყიდვა-გაყიდვის შეკვეთები, ასევე კომერციული და საცხოვრებელი უძრავი ქონების ბაზრები;


დ) `მარწმუნებლიდან მარწმუნებლამდე~ ბაზრები. `მარწმუნებლიდან მარწმუნებლამდე~ ბაზარზე, როგორც საწყის, ასევე გადაყიდვის ოპერაციებს მხარეები დამოუკიდებლად, შუამავლების გარეშე ახორციელებენ. ამგვარი ოპერაციების შესახებ საჯაროდ ხელმისაწვდომი ინფორმაცია შეიძლება მცირე მოცულობის იყოს.

რეალური ღირებულების იერარქია (7290-ე პუნქტები)



 
მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები (8185-ე პუნქტები)

ბ35. კონკრეტული აქტივებისა და ვალდებულებებისთვის მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემების მაგალითებია:


ა) საპროცენტო განაკვეთის სვოპი ფიქსირებული შემოსულობებითა და ცვალებადი გადასა-

ხდელი თანხებით, რომელიც ეფუძნება ლონდონის ბანკთაშორის შეთავაზების კურსს (LIBOღ). მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება LIBOღ სვოპის კურსი, თუ ეს კურსი ემპირიულია ჩვეულებრივ კოტირებულ ინტერვალებში, პრაქტიკულად სვოპის მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში;

ბ) საპროცენტო განაკვეთის სვოპი ფიქსირებული შემოსულობებითა და ცვალებადი გადასახდელი თანხებით, რომელიც ეფუძნება უცხოურ ვალუტაში გამოსახულ შემოსავლიანობის მრუდს. მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება სვოპის განაკვეთი, რომელიც ეფუძნება უცხოურ ვალუტაში გამოსახულ შემოსავლიანობის მრუდს და ემპირიულია ჩვეულებრივ კოტირებულ ინტერვალებში, პრაქტიკულად სვოპის მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში. ასე ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც სვოპის მოქმედების ვადა 10 წელია და ეს განაკვეთი ემპირიულია 9-წლიან ჩვეულებრივ კოტირებულ ინტერვალებში, იმ პირობით, თუ 10 წლის შემოსავლიანობის მრუდის ნებისმიერი დასაბუთებული ექსტრაპოლაცია მნიშვნელოვანი არ იქნება მთლიანად სვოპის რეალური ღირებულების შეფასებასთან მიმართებით;


გ) საპროცენტო განაკვეთის სვოპი ფიქსირებული შემოსულობებითა და ცვალებადი გადასახდელი თანხებით, რომელიც ეფუძნება გარკვეული ბანკის საბაზისო განაკვეთს. მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება ამ ბანკის საბაზისო განაკვეთი, რომელიც გამოთვლილია ექსტრაპოლაციის მეთოდით, თუ ექსტრაპოლაციის შედეგად მიღებული მნიშვნელობები დასტურდება ემპირიული საბაზრო მონაცემებით, მაგალითად ისეთ საპროცენტო განაკვეთთან კორელაციის მეშვეობით, რომელიც ემპირიულია პრაქტიკუ-ლად სვოპის მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში;


დ) ისეთ აქციებთან დაკავშირებული სამწლიანი ოფციონი, რომლებიც მიმოიქცევა საფონდო ბირჟაზე. მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება აქციების ნაგულისხმევი ცვალებადობა, რაც განისაზღვრება ექსტრაპოლაციის მეშვეობით მე-3 წელთან, თუ ორივე შემდეგი პირობა არსებობს:

(ი) ემპირიულია აქციებთან დაკავშირებული ერთწლიანი და ორწლიანი ოფციონების ფასები;


(იი) ექსტრაპოლაციის გზით განსაზღვრული ნაგულისხმევი ცვალებადობა დასტურდება სამწლიანი ოფციონის ემპირიული საბაზრო მონაცემებით, პრაქტიკულად ოფციონის მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში.

(იიი) ასეთ შემთხვევაში, ნაგულისხმევი ცვალებადობის განსაზღვრა შესაძლებელია აქციებთან დაკავშირებული ერთწლიანი და ორწლიანი ოფციონების ნაგულისხმევი ცვალებადობის ექსტრაპოლაციის გზით, რომელიც დადასტურდება შესადარისი საწარმოების აქციებთან დაკავშირებული სამწლიანი ოფციონების ნაგულისხმევი ცვალებადობით, იმ პირობით, თუ დადგინდება კორელაცია ერთწლიან და ორწლიან ნაგულისხმევ ცვალებადობასთან;


ე) სალიცენზიო შეთანხმება. საწარმოთა გაერთიანებისას შეძენილი სალიცენზიო შეთან-ხმებისთვის, რომელიც ახლახან შეათანხმა მყიდველმა საწარმომ (სალიცენზიო შეთანხმების ერთ-ერთმა მხარემ) არადაკავშირებულ მხარესთან, მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება როიალტის განაკვეთი, რომლის გადახდასაც ითვალისწინებს არადაკვშირებულ მხარესთან დადებული ხელშეკრულება სალიცენზიო შეთანხმების დადებისას;




 
ვ) მზა პროდუქციის მარაგი სავაჭრო ობიექტში. მზა პროდუქციის მარაგისთვის, რომელიც შეძენილია საწარმოთა გაერთიანებისას, მე-2 დონის ამოსავალო მონაცემები იქნება ან მომხმარებლებზე პროდუქციის სარეალიზაციო ფასი საცალო ბაზარზე, ან პროდუქციის სარეალიზაციო ფასი საცალო ვაჭრობის ობიექტებზე  საბითუმო ბაზარზე, რომელიც კორექტირებულია მოცემული პროდუქციისა და შესადარისი (ე.ი. ანალოგიური) პროდუქციის მდგომარეობასა და ადგილმდებარეობას შორის განსხვავებების გათვალის-წინებით იმგვარად, რომ რეალური ღირებულება ასახავდეს ფასს, რომელსაც მიიღებდა ამ პროდუქციის მყიდველი სხვა საცალო ვაჭრობის ობიექტი (საცალო გამყიდველი) მას შემდეგ, რაც დაასრულებდა პროდუქციის გაყიდვისთვის აუცილებელ ქმედებებს. შესაბამისად, რეალური ღირებულების შეფასება ერთნაირი იქნება იმის მიუხედავად, საცალო ვაჭრობის ფასი გაკორექტირდება (ე.ი შემცირებით), თუ საბითუმო ფასი (ე.ი. გადიდებით). საზოგადოდ, რეალური ღირებულების შესაფასებლად უნდა გამოიყე-ნებოდეს ის ფასი, რომელსაც მცირე მოცულობის სუბიექტური კორექტირებები ესაჭიროება;



ზ) საწარმოს განკარგულებაში მყოფი შენობა, რომელსაც თვითონ იყენებს. მე-2 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება შენობის ერთი კვადრატული მეტრის ფასი (შეფასების მულტიპლიკატორი), რომელიც გამოითვლება ემპირიული საბაზრო მონაცემების საფუძ-ველზე, მაგალითად ისეთი ფასებიდან გამოთვლილი მულტიპლიკატორები, რომლებიც გამოიყენება ანალოგიური ადგილმდებარეობის შესადარის (ე.ი. ანალოგიური) შენობებზე განხორციელებულ ემპირიულ ოპერაციებში;

თ) ფულადი სახსრების წარმომქმნელი ერთეული. მე-2 დონის მონაცემები იქნება შეფასების მულტიპლიკატორი (მაგალითად, მოგების ან ამონაგების, ან საქმიანობის შედეგების ამსახველი ანალოგიური მაჩვენებლის მულტიპლიკატორი), რომელიც გამოთვლილია ემპირიული საბაზრო მონაცემების საფუძველზე, მაგალითად, ისეთი ფასებიდან გამოთვლილი მულტიპლიკატორები, რომლებიც გამოიყენება შესადარისი (ე.ი. ანალოგიური) საწარმოების მიერ განხორციელებულ ემპირიულ ოპერაციებში, საოპერაციო, საბაზრო, ფინანსური და არაფინანსური ფაქტორების გათვალისწინებით.


მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები (8690-ე) პუნქტები

ბ36. კონკრეტული აქტივებისა და ვალდებულებებისთვის მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემების მაგალითებია:


ა) გრძელვადიანი სავალუტო სვოპი. მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება საპროცენტო განაკვეთი კონკრეტულ ვალუტაში, რომელიც ემპირიული არ არის და მისი დადასტურება ემპირიული საბაზრო მონაცემებით ჩვეულებრივ კოტირებულ ინტერ-ვალებში, ან სხვანაირად შეუძლებელია პრაქტიკულად სავალუტო სვოპის მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში. სავალუტო სვოპის საპროცენტო განაკვეთები ის განაკვეთებია, რომლებიც გამოთვლილია შესადარისი ქვეყნების შემოსავლიანობის მრუდების მიხედვით;


ბ) ისეთ აქციებთან დაკავშირებული სამწლიანი ოფციონი, რომლებიც მიმოიქცევა საფონდო ბირჟაზე. მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება აქციების წარსული პერიოდების ცვალებადობა, ე.ი. აქციების ცვალებადობა, რომელიც გამოითვლება აქციების წარსული პერიოდების ფასებიდან. როგორც წესი, აქციების წარსული პერიოდების ცვალებადობა არ ასახავს აქციების სამომავლო ცვალებადობის შესახებ ბაზრის მონაწილეთა მოლოდინებს მიმდინარე მომენტში, თუნდაც ეს იყოს ინფორმაციის ერთადერთი წყარო ოფციონის ფასის დასადგენად;


გ) საპროცენტო განაკვეთის სვოპი. მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება სვოპის საშუალო საბაზრო შეთანხმებული (არასავალდებულო) ფასი, რომელიც დამუშავებულია ისეთი მონაცემების საფუძველზე, რომლებიც უშუალოდ ემპირიული არ არის და არანაირი გზით არ შეიძლება მათი დადასტურება ემპირიული საბაზრო მონაცემებით;


 
დ) საწარმოთა გაერთიანებისას აღებული ვალდებულება, ობიექტების ექსპლუატაციიდან ამოღების თაობაზე. მე-3 დონის მონაცემები იქნება მიმდინარე შეფასება, გამოთვლილი საწარმოს საკუთარი მონაცემების საფუძველზე, რომლებიც ეხება მომავალში საწარ-მოდან ფულადი ნაკადების გასვლას ვალდებულების დასაფარად (მათ შორის, ბაზრის მონაწილეთა მოლოდინების გათვალისწინებით, ვალდებულების დაფარვისთვის საჭირო დანახარჯებისა და კომპენსაციის შესახებ, რომელსაც ბაზრის მონაწილე მოითხოვდა აქტივის დემონტაჟის ვალდებულების თავის თავზე აღებისთვის), თუ არ არსებობს დასაბუთებული ინფორმაცია, რომელიც იმაზე მიანიშნებს, რომ ბაზრის მონაწილეები სხვა დაშვებებს გამოიყენებდნენ. ამგვარი მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები დისკონტირებული ღირებულების მეთოდში გამოიყენება სხვა ამოსავალ მონაცემებთან ერთად, როგორიცაა, მაგალითად მიმდინარე ურისკო საპროცენტო განაკვეთი, ან ურისკო საპროცენტო განაკვეთი, რომელიც კორექტირებულია კრედიტუნარიანობის გათვალისწინებით, თუ ვალდებულების რეალურ ღირებულებაზე საწარმოს საკრედიტო რეპუტაციის გავლენა ასახულია დისკონტირების განაკვეთში და არა იმ ფულადი ნაკადების შეფასებაში, რომელთა გასვლაც საწარმოდან მოსალოდნელია მომავალში;


ე) ფულადი სახსრების წარმომქმნელი ერთეული. მე-3 დონის ამოსავალი მონაცემები იქნება ფინანსური საპროგნოზო მონაცემები (მაგალითად, ფულადი ნაკადების, ან მოგების ან ზარალის), რომლებიც დამუშავებულია საწარმოს საკუთარი მონაცემების საფუძველზე, თუ არ არსებობს დასაბუთებული ინფორმაცია, რომელიც იმაზე მიანიშნებს, რომ ბაზრის მონაწილეები სხვა დაშვებებს გამოიყენებდნენ.

რეალური ღირებულების შეფასება, როდესაც ბაზარზე აქტივთან, ან ვალდებულებასთან დაკავშირებით საქმიანობის მოცულობა, ან დონე მნიშვნელოვნად შემცირდა


ბ37. აქტივის ან ვალდებულების რეალურ ღირებულებაზე შეიძლება გავლენა მოახდინოს მოცემულ აქტივთან, ან ვალდებულებასათან დაკავშირებული საქმიანობის მოცულობის, ან დონის მნიშვნელოვნად შემცირებამ, ამ აქტივთან ან ვალდებულებასათან (ან ანალოგიურ აქტივებთან ან ვალდებულებებთან) დაკავშირებით ბაზრის ჩვეულებრივ საქმიანობასთან შედარებით. იმისათვის, რომ საწარმომ არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე დაად-გინოს, მნიშვნელოვნად შემცირდა თუ არა ბაზარზე მოცემულ აქტივთან, ან ვალდებუ-ლებასათან დაკავშირებული საქმიანობის მოცულობა, ან დონე, მან უნდა შეაფასოს ქვემოთ ჩამოთვლილი ფაქტორების მნიშვნელობა და რელევანტურობა:


ა) უკანასკნელ პერიოდში განხორციელდა მცირერიცხოვანი ოპერაციები;

ბ) ფასების კოტირების დამუშავება არ ხდება მიმდინარე ინფორმაციის გამოყენებით;

გ) ფასების კოტირებები მნიშვნელოვნად იცვლება ან დროთა განმავლობაში, ან ბაზრის მონაწილეების მიხედვით (მაგალითად, ზოგიერთ საშუამავლო ბაზარზე);

დ) მაჩვენებლები, რომლებიც ადრე მაღალ კორელაციაში იმყოფებოდა აქტივის ან ვალდებულების რეალურ ღირებულებასთან, ახლა აშკარად აღარ შეესაბამება ამ აქტივის ან ვალდებულების უკანასკნელი პერიოდის რეალური ღირებულების მაჩვენებ-ლებს;


ე) ემპირიული ოპერაციების, ან კოტირებული ფასებისთვის მნიშვნელოვნად იზრდება ლიკვიდობის რისკთან დაკავშირებული ნაგულისხმევი პრემიები, შემოსავლიანობის დონე, ან საქმიანობის შედეგების ამსახველი მაჩვენებლები (როგორიცაა, მაგალითად სესხის ვადაგადაცილების საჯარიმო განაკვეთები, ან ზარალის სიმძიმესთან დაკავშირებული საჯარიმო განაკვეთები), საწარმოს მიერ გამოთვლილ, მოსალოდნელი ფულადი ნაკადების შეფასებებთან შედარებით, ყველა არსებული საბაზრო მონაცემის გათვალისწინებით, რომელიც ეხება აქტივთან ან ვალდებულებასთან დაკავშირებულ საკრედიტო და ვალდებულების შეუსრულებლობის სხვა რისკს;




 
ვ) მნიშვნელოვანი სიდიდისაა მოთხოვნა-მიწოდების სპრედი, ან მნიშვნელოვნად იზრდება მოთხოვნა-მიწოდების სპრედი;

ზ) მოცემული აქტივის ან ვალდებულების, ან ანალოგიური აქტივების ან ვალდებულე-ბებისთვის მნიშვნელოვნად ეცემა ბაზარზე საქმიანობის მოცულობა, ან არ არსებობს ბაზარი ახალი ემისიებისთვის (ე.ი. ძირითადი ბაზარი);

თ) მცირე ინფორმაციაა საჯაროდ ხელმისაწვდომი (მაგალითად, ისეთი ოპერაციების შესახებ, რომლებიც ხორციელდება `მარწმუნებლიდან მარწმუნებლამდე~ ბაზარზე).

ბ38. თუ საწარმო დაასკვნის, რომ ბაზრის ჩვეულებრივ საქმიანობასთან შედარებით მნიშ-ვნელოვნად შემცირდა ბაზარზე მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასათან (ან ანალოგიურ აქტივებთან ან ვალდებულებებთან) დაკავშირებული საქმიანობის მოცულობა, ან დონე, აუცილებელი იქნება ამ ოპერაციების, ან კოტირებული ფასების დამატებითი ანალიზის ჩატარება. საქმიანობის მოცულობის, ან დონის შემცირება, თავისთავად, არ მიანიშნებს იმაზე, რომ ოპერაცია, ან კოტირებული ფასი არ ასახავს რეალურ ღირებულებას, ან ამ ბაზარზე განხორციელებული ოპერაცია არ არის ნებაყოფლობითი. თუმცა, თუ საწარმო დაადგენს, რომ ოპერაცია, ან კოტირებული ფასი არ ასახავს რეალურ ღირებულებას (მაგალითად, შეიძლება არსებობდეს ისეთი ოპერაციები, რომლებიც არ განხორციელებულა ნებაყოფლობით საფუძველზე), აუცილებელი გახდება ამ ოპერაციების, ან კოტირებული ფასების კორექტირება, თუ საწარმო გამოიყენებს ამ ფასებს რეალური ღირებულების შეფასების საფუძვლად და ამგვარი კორექტირება შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს რეალური ღირებულების მთლიან შეფასებასთან მიმართებით. გარდა ამისა, კორექტირება შეიძლება აუცილებელი გახდეს სხვა გარემოებებშიც (მაგალითად, როდესაც ანალოგიური აქტივის ფასი მნიშვნელოვან კორექტირებას საჭიროებს, შესაფასებელ აქტივთან შესაბამისობაში მოყვანის მიზნით, ან იმის გამო, რომ ფასი მოძველდა).



ბ39. წინამდებარე ფასს არ ადგენს ოპერაციების, ან კოტირებული ფასების მნიშვნელოვანი კორექტირებებისთვის გამოსაყენებელ მეთოდიკას. რეალური ღირებულების შესაფასებლად შეფასების მეთოდების გამოყენებასთან დაკავშირებული საკითხები განხილულია 6166-ე და ბ5ბ11 პუნქტებში. იმის მიუხედავად, შეფასების რომელ მეთოდს იყენებს, საწარმომ აუცილებლად უნდა შეიტანოს კორექტირებები რისკის გასათვალისწინებლად, მათ შორის რისკის პრემიის გასათვალისწინებლად, რომელიც ასახავს იმ თანხას, რომელსაც ბაზრის მონაწილეები მოითხოვდნენ აქტივთან ან ვალდებულებასთან დაკავშირებული ფულადი ნაკადებისთვის დამახასიათებელი განუსაზღვრელობის კომპენსაციის სახით (იხ. ბ17 პუნქტი). წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეფასება სარწმუნოდ ვერ ასახავს რეალურ ღირებულებას. ზოგ შემთხვევაში, შეიძლება რთული იყოს შესაბამისი კორექტირების განსაზღვრა. თუმცა, სირთულის ხარისხი თავისთავად არ არის საკმარისი საფუძველი იმისთვის, რომ კორექტი-რება არ გაკეთდეს რისკის გასათვალისწინებლად. რისკის გასათვალისწინებლად განხორ-ციელებული კორექტირება უნდა ასახავდეს ოპერაციას, რომელიც ბაზრის მონაწილეებს შორის განხორციელდებოდა ნებაყოფლობით, შეფასების თარიღისთვის, მიმდინარე საბაზრო პირობებში.



ბ40. თუ ბაზარზე მნიშვნელოვნად შემცირდა მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასათან დაკავშირებული საქმიანობის მოცულობა, ან დონე, შეიძლება მიზანშეწონილი იყოს შეფასების მეთოდის შეცვლა, ან რამდენიმე შეფასების მეთოდის გამოყენება (მაგალითად, საბაზრო მიდგომისა და დისკონტირებული ღირებულების მეთოდის გამოყენება). როდესაც საწარმო აწარმოებს შეფასების სხვადასხვა მეთოდით მიღებული რეალური ღირებულების მნიშვნელობების შეწონვას, მან უნდა განიხილოს რეალური ღირებულების შეფასებების დიაპაზონის დასაბუთებულობა. მიზანი იმაში მდგომარეობს, რომ დადგინდეს ამ დიაპაზონში შეფასების ისეთი მნიშვნელობა, რომელიც ყველაზე ზუსტად ასახავს რეალურ ღირებულებას მიმდინარე საბაზრო პირობებში. რეალური ღირებულების შეფასებების ფართო დიაპაზონი შეიძლება იმის მიმანიშნებელი იყოს, რომ აუცილებელია დამატებითი ანალიზის ჩატარება.





 
ბ41. იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც ბაზარზე მნიშვნელოვნად შემცირებულია მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასთან დაკავშირებული საქმიანობის მოცულობა, ან დონე, რეალური ღირებულების შეფასების მიზანი არ იცვლება. რეალური ღირებულება არის ფასი, რომლის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა აქტივის გაყიდვიდან, ან, რომელიც გადასახდელი იქნებოდა ვალდებულების გადაცემისას, ბაზრის მონაწილეებს შორის შეფასების თარიღისთვის ნებაყოფლობით განხორციელებული ოპერაციის დროს მიმდინარე საბაზრო პირობებში.

ბ42. თუ ბაზარზე მნიშვნელოვნად შემცირებულია მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასთან დაკავშირებული საქმიანობის მოცულობა, ან დონე, შეფასებითი ფასი, რომლითაც ბაზრის მონაწილეები მოისურვებდნენ ოპერაციის განხორციელებას შეფასების თარიღისთვის მიმდინარე საბაზრო პირობებში, დამოკიდებული იქნება შეფასების თარიღისთვის არსებულ ფაქტებსა და გარემოებებზე და საჭიროებს საწარმოს მხრიდან განსჯას. რეალური ღირებულების შეფასებისას მნიშვნელობა არა აქვს საწარმოს განზრახვას, შეინარჩუნოს აქტივი, ან დაფაროს ან რაიმე სხვა გზით შეასრულოს ვალდებულება, ვინაიდან რეალური ღირებულება არის საბაზრო მონაცემებზე დაფუძნებული შეფასება და არა თვითონ საწარმოსთვის დამახასიათებელი და მისთვის შესაფერისი შეფასება.


ისეთი ოპერაციების დადგენა, რომლებიც არ არის ნებაყოფლობითი

ბ43. ისეთი ოპერაციების დადგენა, რომლებიც ნებაყოფლობითია (ან არ არის ნებაყოფლობითი) გაცილებით უფრო რთულია იმ შემთხვევაში, თუ ბაზარზე მნიშვნელოვნად შემცირებულია მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასთან დაკავშირებული საქმიანობის მოცულობა, ან დონე, აქტივთან ან ვალდებულებასთან (ან ანალოგიურ აქტივებთან ან ვალდებულებებთან) დაკავშირებით, ბაზრის ჩვეულებრივ საქმიანობასთან შედარებით. ასეთ სიტუაციაში მიზანშე-წონილი არ არის, საწარმომ დაასკვნას, რომ ბაზარზე განხორციელებული არც ერთი ოპერაცია არ არის ნებაყოფლობითი (ე.ი. განპირობებულია ძალდატანებითი ლიკვიდაციით, ან იძულებითი გაყიდვით). შემდეგი გარემოებები შეიძლება იმის მიმანიშნებელი იყოს, რომ ოპერაცია არ არის ნებაყოფლობით შესრულებული:


ა) ამგვარი ოპერაციები არ განხორციელებულა ბაზარზე შეფასების თარიღამდე ისეთი პერიოდის განმავლობაში, რომელიც ამგვარი აქტივებისა და ვალდებულებებით ოპერაციების განსახორციელებლად საჭირო ტიპური და საყოველთაოდ მიღებული მარკეტინგული ღონისძიებების გატარების საშუალებას იძლევა მიმდინარე საბაზრო პირობებში;


ბ) არსებობდა მარკეტინგული ღონისძიებებისთვის აუცილებელი ტიპური და საყოველთაოდ მიღებული პერიოდი, მაგრამ გამყიდველი ამ აქტივს ან ვალდებულებას რეკლამას უკეთებდა მხოლოდ ბაზრის ერთი მონაწილის წინაშე;

გ) გამყიდველი იმყოფება გაკოტრების პროცესში, ან გაკოტრებასთან ახლოს, ან საკონკურსო მართვის მდგომარეობაში, ან მასთან ახლოს (ე.ი. გამყიდველი გარემოებების გამო არის იძულებული, რომ განახორციელოს ეს ოპერაცია);

დ) გამყიდველი ვალდებული იყო გაეყიდა, რათა შეესრულებინა მარეგულირებელი ორგანოებისა და საკანონმდებლო მოთხოვნები (ე.ი. გამყიდველი იძულებული იყო, განეხორციელებინა ეს ოპერაცია);


ე) ოპერაციის ფასი მკვეთრად განსხვავებულია უკანასკნელ პერიოდში ისეთივე, ან ანალოგიური აქტივით, ან ვალდებულებით განხორციელებული სხვა ოპერაციების ფასებთან შედარებით.


საწარმომ უნდა განიხილოს კონკრეტული გარემოებები, რათა ყველა ხელმისაწვდომი მტკიცებულების საფუძველზე დაადგინოს, არის თუ არა ოპერაცია ნებაყოფლობითი ხასიათის.





 
ბ44. როდესაც აფასებს რეალურ ღირებულებას, ან საბაზრო რისკის პრემიას, საწარმომ უნდა განიხილოს და გაითვალისწინოს ყველა ქვემოთ ჩამოთვლილი მომენტი:

ა) თუ მტკიცებულებები იმაზე მიანიშნებს, რომ ოპერაცია არ არის ნებაყოფლობითი, საწარმომ ამგვარი ოპერაციის ფასს ნაკლები მნიშვნელობა უნდა მიანიჭოს (რეალური ღირებულების სხვა ინდიკატორებთან შედარებით), ან საერთოდ არანაირი მნიშვნელობა არ უნდა მიანიჭოს;


ბ) თუ მტკიცებულებები იმაზე მიანიშნებს, რომ ოპერაცია ნებაყოფლობითია, საწარმომ უნდა გაითვალისწინოს ამ ოპერაციის ფასი. რა დონის მნიშვნელობა უნდა მიანიჭოს საწარმომ ამ ოპერაციის ფასს რეალური ღირებულების სხვა ინდიკატორებთან შედარებით, დამოკიდებული იქნება ისეთ ფაქტებსა და გარემოებებზე, რომლებიც მითითებულია ქვემოთ:


(ი) ოპერაციის მოცულობა;

(იი) ამ ოპერაციის შესადარისობა შესაფასებელ აქტივთან ან ვალდებულებასთან;

(იიი) ოპერაციის განხორციელების თარიღის სიახლოვე შეფასების თარიღთან.

გ) თუ საწარმოს არ გააჩნია საკმარისი ინფორმაცია იმისათვის, რომ დაასკვნას, ოპერაცია ნებაყოფლობითია თუ არა, მან მხედველობაში უნდა მიიღოს ოპერაციის ფასი. თუმცა, ოპერაციის ფასი შეიძლება არ წარმოაჩენდეს რეალურ ღირებულებას (ე.ი. ოპერაციის ფასი ყოველთვის არ არის ერთადერთი ან უმთავრესი ბაზა რეალური ღირებულების, ან საბაზრო რისკის პრემიების შეფასებისთვის). თუ საწარმოს არ გააჩნია საკმარისი ინფორმაცია იმისათვის, რომ დაასკვნას, კონკრეტული ოპერაციები ნებაყოფლობითია თუ არა, მან ნაკლები მნიშვნელობა უნდა მიანიჭოს ამ ოპერაციებს სხვა ოპერაციებთან შედარებით, რომლებიც ცნობილია, რომ ნებაყოფლობით განხორციელდა.

საწარმოს არ ევალება ზედმეტი ძალისხმევის გამოჩენა იმის დასადგენად, ოპერაცია ნებაყოფლობითია თუ არა, მაგრამ მან არ უნდა უგულებელყოს ისეთი ინფორმაცია, რომელიც, გონივრულობის ფარგლებში, მოსალოდნელია, რომ იარსებებს. როდესაც საწარმო თვითონ არის ოპერაციის ერთ-ერთი მონაწილე მხარე, იგულისხმება, რომ ექნება საკმარისი ინფორმაცია იმის დასადგენად, ოპერაცია ნებაყოფლობითია თუ არა.

მესამე მხარეთა კოტირებული ფასების გამოყენება

ბ45. წინამდებარე ფასს არ კრძალავს მესამე მხარეთა (მაგალითად, ფასების სამსახურების, ან ბროკერების) მიერ მოწოდებული კოტირებული ფასების გამოყენებას, თუ საწარმო დაადგენს, რომ მესამე მხარეთა მიერ მოწოდებული კოტირებული ფასები დამუშავებული იყო წინამდებარე ფასს-ის მოთხოვნების შესაბამისად.

ბ46. თუ ბაზარზე მნიშვნელოვნად შემცირებულია მოცემულ აქტივთან ან ვალდებულებასთან დაკავშირებული საქმიანობის მოცულობა, ან დონე, საწარმომ უნდა განსაზღვროს, მესამე მხარეთა მიერ მოწოდებული კოტირებული ფასები დამუშავებულია თუ არა მიმდინარე საბაზრო ინფორმაციის საფუძველზე, რომელიც ასახავს ნებაყოფლობით შესრულებულ ოპერაციებს, ან შეფასების ისეთი მეთოდით, რომელიც ასახავს ბაზრის მონაწილეთა დაშვებებს (მათ შორის, რისკის შესახებ დაშვებებს). როდესაც საწარმო რეალური ღირებულების შეფასებისას აანალიზებს კოტირებულ ფასს, როგორც ამოსავალ მონაცემს, მან ნაკლები მნიშვნელობა უნდა მიანიჭოს (რეალური ღირებულების შეფასების სხვა ინდიკატორებთან შედარებით, რომლებიც ასახავს ოპერაციების შედეგებს) ისეთ კოტირებულ ფასებს, რომლებიც არ ასახავს ამ ოპერაციების შედეგებს.


ბ47. გარდა ამისა, არსებული მტკიცებულებების ანალიზის დროს, საწარმომ მხედველობაში უნდა მიიღოს კოტირების ხასიათი (მაგალითად, კოტირებული ფასი ინდიკაციური ფასია, თუ იურიდიული ძალის მქონე შეთავაზება) და უფრო მეტი მნიშვნელობა მიანიჭოს მესამე

მხარეთა მიერ მოწოდებულ ისეთ ფასებს, რომლებიც ასახავს იურიდიული ძალის მქონე შეთავაზებებს.



დანართი გ

ძალაში შესვლის თარიღი და მოცემულ ფასს-ზე გადასვლა


წინამდებარე დანართი ფასს-ის განუყოფელი ნაწილია და ისეთივე ძალა აქვს, რაც ფასს-ის დანარჩენ ნაწილებს.



გ1. საწარმომ წინამდებარე ფასს უნდა გამოიყენოს 2013 წლის 1 იანვარს და მის შემდეგ დაწყებული წლიური პერიოდებისთვის. ნებადართულია ვადაზე ადრე გამოყენება. თუ საწარმო ამ ფასს-ს უფრო ადრინდელი პერიოდისთვის გამოიყენებს, მან ეს ფაქტი უნდა განმარტოს ფინანსური ანგარიშგების შენიშვნებში.

გ2. მოცემული ფასს საწარმომ უნდა გამოიყენოს პერსპექტიულად იმ წლიური პერიოდის დასაწყისიდან, როდესაც პირველად გამოიყენებს მას.

გ3. განმარტებით შენიშვნებში ინფორმაციის გამჟღავნებასთან დაკავშირებით წინამდებარე ფასს-ით გათვალისწინებული მოთხოვნების გამოყენება საწარმოს არ ევალება იმ შესადარისი ინფორმაციისთვის, რომლებიც წარდგენილი იყო წინა საანგარიშგებო პერიოდებთან მიმართებით, სანამ საწარმო პირველად გამოიყენებდა ფასს 13-ს.

გ4. 2013 წლის დეკემბერში გამოცემულმა დოკუმენტმა  `ფასს-ების ყოველწლიური გაუმჯო-ბესება, 20112013 წლების ციკლი~  გამოიწვია 52-ე პუნქტის შეცვლა. საწარმომ ზემოაღ-ნიშნული ცვლილება უნდა გამოიყენოს 2014 წლის 1 ივლისს, ან მის შემდეგ დაწყებული წლიური პერიოდებისთვის. საწარმომ ეს ცვლილება უნდა გამოიყენოს პერსპექტიულად იმ წლიური პერიოდის დასაწყისიდან, რომლისთვისაც პირველად გამოიყენა ფასს 13. ნებადართულია ამ ცვლილების ვადაზე ადრე გამოყენება. თუ საწარმო ზემოაღნიშნულ ცვლილებას უფრო ადრინდელი პერიოდისთვის გამოიყენებს, მან ეს ფაქტი უნდა განმარტოს ფინანსური ანგარიშგების შენიშვნებში.