ias 26 ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი 26

ias26.pdf
View Download
ბასს 26

ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი 26

საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამების ბუღალტრული აღრიცხვა და ანგარიშგება



მოქმედების სფერო


1. წინამდებარე სტანდარტი ეხება საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამების ანგარიშგებას, სადაც ასეთი ანგარიშგება მზადდება.

2. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამებს სხვადასხვა სახელწოდებით მოიხსენიებენ ხოლმე. ასე, მაგალითად: `საპენსიო სქემები, `საპენსიო დახმარების სქემები ნამსახურობის წლების მიხედვით ან `საპენსიო უზრუნველყოფის სქემები. ეს სტანდარტი განიხილავს საპენსიო პროგრამას, როგორც ანგარიშვალდებულ ერთეულს, განცალკევებულს პროგრამაში მონაწილე დამქირავებელთაგან. ყველა სხვა ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის ანგარიშგებას მხოლოდ იმ ნაწილში ეხება, რომელსაც ვერ ცვლის მოცემული სტანდარტი.


3. წინამდებარე სტანდარტი საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის ბუღალტრულ აღრიცხვასა და ანგარიშგებას განიხილავს მის ყველა მონაწილესთან, როგორც ერთ მთლიან ჯგუფთან მიმართებაში. სტანდარტი არ ეხება პროგრამის თითოეული მონაწილის ანგარიშგებას, თავიანთი საპენსიო უზრუნველყოფის უფლებების შესახებ.

4. ბასს 19  `დაქირავებულ მომუშავეთა გასამრჯელოები  ეხება საპენსიო უზრუნველყოფის ხარჯების განსაზღვრას იმ დამქირავებელთა ფინანსურ ანგარიშგებაში, რომლებსაც აქვთ შესაბამისი პროგრამები. ამგვარად, ეს სტანდარტი ავსებს ბასს 19ს.

5. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამები შესაძლოა არსებობდეს დადგენილშენატანიანი და დადგენილგადასახდელიანი პროგრამის სახით. ბევრი მოითხოვს ცალკე ფონდების შექმნას, რომელსაც შეიძლება ჰქონდეს ან არ ჰქონდეს დამოუკიდებელი სამართლებრივი სტატუსი, ჰყავდეს ან არ ჰყავდეს ნდობით აღჭურვილი პირი, რომელიც გადარიცხავს შენატანებს და რომლიდანაც გადაიხდება საპენსიო დახმარება. წინამდებარე სტანდარტი გამოიყენება ყველა შემთხვევაში, იმისდა მიუხედავად, იქმნება თუ არა ასეთი ფონდი და ჰყავს თუ არა მას ნდობით აღჭურვილი პირები.


6. საპენსიო უზრუნველყოფის ისეთი პროგრამები, რომლის აქტივები ფინანსდება სადაზღვევო კომპანიების მიერ, ექვემდებარება ბუღალტრული აღრიცხვისა და დაფინანსების ისეთივე მოთხოვნებს, როგორც ის პროგრამები, რომლებიც ფინანსდება კერძო ბიზნესის მიერ. შესაბამისად, მოცემული სტანდარტი ამგვარ პროგრამებსაც ეხება, თუ სადაზღვევო კომპანიასთან დადებული კონტრაქტი არ არის რომელიმე კონკრეტული მონაწილის ან მონაწილეთა ჯგუფის სახელზე და საპენსიო დახმარების ვალდებულება არ წარმოადგენს მხოლოდ სადაზღვევო კომპანიის პასუხისმგებლობის ობიექტს.


7. მოცემული სტანდარტი არ ეხება მუშაკთა დახმარების სხვა ფორმებს, როგორიცაა მუშაკთა დახმარება სამსახურიდან განთავისუფლებასთან დაკავშირებით, ხელშეკრულება გადავადებულ კომპენსაციაზე, შემწეობა წელთა ნამსახურებისათვის, საპენსიოდ ნაადრევად განთავისუფლების ან მომუშავეთა შემცირების პროგრამები, სამედიცინო, სოციალური ან საპრემიო პროგრამები. სტანდარტი არ ვრცელდება აგრეთვე სოციალური უზრუნველყოფის სახელმწიფო ღონისძიებებზე.
 


ბასს 26

განმარტებები


8. წინამდებარე სტანდარტში ტერმინები გამოყენებულია შემდეგი მნიშვნელობით:

საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამა არის შეთანხმება, რომლის თანახმად საწარმო უზრუნველყოფს თავის მუშაკთა დახმარებას სამსახურის დამთავრებისთანავე ან სამსახურის შეწყვეტის შემდეგ (ყოველწლიური შემოსავლის ან ერთჯერადი დახმარების სახით), როდესაც ასეთი დახმარებები, ისევე როგორც შენატანები პროგრამაში, შეიძლება განისაზღვროს ან შეფასდეს წინასწარ, პენსიაზე გასვლამდე, რომელიმე დოკუმენტის ან საწარმოში დამკვიდრებული პრაქტიკის საფუძველზე.

დადგენილშენატანიანი პროგრამა არის საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამა, რომლის თანახმადაც საპენსიო დახმარებისთვის გასაცემი თანხები განისაზღვრება საპენსიო ფონდში შენატანებისა და ამ ინვესტიციებიდან მიღებული შემოსავლების საფუძველზე.

დადგენილგადასახდელიანი პროგრამა არის საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამა, რომლის თანახმადაც საპენსიო დახმარებისთვის გასაცემი თანხები განისაზღვრება ფორმულით, რომელსაც, ჩვეულებრივ, საფუძვლად უდევს მომუშავეთა მიერ გამომუშავებული გასამრჯელო და/ან ნამსახურებ წელთა რაოდენობა (სტაჟი).

დაფინანსება ნიშნავს დამქირავებლის საწარმოს მიერ აქტივების გადაცემას ეკონომიკური ერთეულისათვის (ფონდისათვის), საწარმოს საპენსიო უზრუნველყოფის მომავალი ვალდებულებების შესრულების მიზნით.

წინამდებარე სტანდარტის მიზნებისათვის ასევე გამოიყენება შემდეგი ცნებები:

მონაწილეები არიან საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამების წევრები და სხვა პირები, რომელთაც პროგრამის შესაბამისად საპენსიო დახმარებების მიღების უფლება აქვთ.

საპენსიო დახმარებისათვის განკუთვნილი წმინდა აქტივები მოიცავს პროგრამის აქტივებს, საიდანაც გამოქვითულია ნებისმიერი ვალდებულება, გარდა დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულებისა.

დათქმული საპენსიო დახმარების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება არის საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის შესაბამისად გადასახდელი თანხის დისკონტირებული ღირებულება, რომელიც გაიცემა ამჟამად და წარსულში მომუშავეებზე, უკვე გაწეული მომსახურებისათვის.

გარანტირებული დახმარებები არის ის დახმარებები, რომელზეც უფლებები, საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის შესაბამისად, დაკავშირებული არ არის სამსახურის ვადის გაგრძელებასთან.

9. საპენსიო უზრუნველყოფის ზოგიერთ პროგრამას, დამქირავებლის გარდა, სხვა სპონსორებიც ჰყავს. მოცემული სტანდარტი ამგვარი პროგრამების ანგარიშგებასაც ეხება.

10. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამების უმრავლესობა დაფუძნებულია ოფიციალურ შეთანხმებებზე. ზოგიერთი კი შესაძლებელია არაოფიციალური იყოს, მაგრამ მათი ვალდებულებების ხარისხი გამომდინარეობდეს დამქირავებელი საწარმოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკიდან. მიუხედავად იმისა, რომ ცალკეული პროგრამა დამქირავებლებს პროგრამაში თავისი ვალდებულებების შეზღუდვის უფლებას აძლევს, ჩვეულებრივ, დამქირავებელს მაინც უჭირს პროგრამის გაუქმება, თუკი მათ მუშაკთა შენარჩუნება სჭირდებათ. ორივე ტიპის პროგრამისათვის, ოფიციალურისა და არაოფიციალურისთვისაც, გამოიყენება აღრიცხვაანგარიშგების ერთი და იგივე მეთოდური საფუძვლები.
 

ბასს 26

11. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამების უმრავლესობა გულისხმობს ცალკე, დამოუკიდებელი ფონდის ფორმირებას, რომელშიც შეაქვთ შენატანები და საიდანაც ხდება დახმარებების გადახდა. ამგვარ ფონდებს შესაძლოა მართავდნენ პირები, რომლებიც დამოუკიდებლად განკარგავენ ფონდის აქტივებს. ზოგიერთ ქვეყანაში ამ პირებს ნდობით აღჭურვილ პირებს უწოდებენ. ცნება ნდობით აღჭურვილი პირი მოცემულ სტანდარტში გამოიყენება ამგვარი პირების დასახასიათებლად, მიუხედავად იმისა, სამეურნეო ორგანიზაცია ფორმირებულია თუ არა.

12. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამები, ჩვეულებრივ, არსებობს დადგენილშენატანიანი ან დადგენილგადასახდელიანი პროგრამის სახით. თითოეულ მათგანს თავისი დამახასიათებელი თავისებურებები გააჩნია. ზოგჯერ ისეთ პროგრამებსაც ვხვდებით, რომლებსაც ორივე სახის პროგრამის ნიშანთვისებები ახასიათებს. ამგვარი ჰიბრიდული პროგრამები მოცემულ სტანდარტში ასევე განიხილება როგორც დადგენილგადასახდელიანი პროგრამები.

დადგენილშენატანიანი პროგრამები


13. დადგენილშენატანიანი პროგრამის ფინანსური ანგარიშგება უნდა შეიცავდეს ანგარიშგებას სახეზე არსებული დახმარებების წმინდა აქტივების შესახებ და ფონდის დაფინანსების პოლიტიკის აღწერას.

14. დადგენილშენატანიან პროგრამაში მისი მონაწილის სამომავლო დახმარების თანხა განისაზღვრება დამქირავებლის ან მონაწილის, ან ორივე მხარის შენატანებით, აგრეთვე ფონდის საქმიანობის შედეგებითა და საინვესტიციო შემოსავლებით. დამქირავებლის ვალდებულება, ჩვეულებრივ, იფარება ფონდში განხორციელებული შენატანებით. ასეთ შემთხვევაში, ჩვეულებრივ, საჭირო არ არის აქტუარის კონსულტაციები; თუმცა, ზოგჯერ მაინც გამოიყენება ამგვარი კონსულტაცია იმ სამომავლო დახმარების სიდიდის შესაფასებლად, რომლის მიღწევაც შესაძლებელია მიმდინარე შენატანების, სამომავლო შენატანებისა და საინვესტიციო შემოსავლების ცვალებადი დონეების პირობებში.


15. მონაწილეები დაინტერესებულნი არიან ფონდის საქმიანობით, რადგან იგი პირდაპირ ზემოქმედებას ახდენს მათი სამომავლო დახმარებების დონეზე. მონაწილეებს აინტერესებთ, შემოსულია თუ არა ფონდში შენატანები და ხორციელდება თუ არა ამ თანხების სათანადო კონტროლი იმ თვალსაზრისით, რომ დაცული იყოს პროგრამის მონაწილეთა უფლებები. დამქირავებელი დაინტერესებულია პროგრამის ოპერაციების მომგებიანობასა და კანონიერებაში.

16. დადგენილშენატანიანი პროგრამის ანგარიშგების მიზანი ის არის, რომ პერიოდულად ხდებოდეს ინფორმაციის წარდგენა პროგრამისა და მისი ინვესტიციების შედეგების შესახებ. აღნიშნული მიზნის მიღწევა, ჩვეულებრივ, შესაძლებელია ისეთი ანგარიშგების წარდგენით, რომელიც მოიცავს:


ა) საანგარიშგებო პერიოდის საქმიანობის მნიშვნელოვანი მიმართულებებისა და ნებისმიერი ცვლილების შედეგების აღწერას, რომელიც ეხება პროგრამას, მონაწილეებს, ვადებსა და პირობებს;

ბ) ანგარიშგებას საანგარიშგებო პერიოდის ოპერაციებისა და ინვესტიციების შედეგების, აგრეთვე პროგრამის ფინანსური მდგომარეობის შესახებ, საანგარიშგებო პერიოდის დასასრულისათვის;


გ) საინვესტიციო პოლიტიკის აღწერას.
 



ბასს 26

დადგენილგადასახდელიანი პროგრამები


17. დადგენილგადასახდელიანი პროგრამის ანგარიშგება უნდა მოიცავდეს:

ა) ანგარიშგებას, რომელშიც ასახული იქნება:

(ი) დახმარებების გაწევისათვის არსებული წმინდა აქტივები;

(იი) დათქმული დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება, სადაც გამიჯნული იქნება გარანტირებული და არაგარანტირებული დახმარებები;

(იიი) საბოლოო ნამეტი ან დეფიციტი; ან

ბ) ანგარიშგებას დახმარებების გაწევისათვის არსებული წმინდა აქტივების შესახებ, სადაც მოცემული იქნება:

(ი) ანგარიშგება დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულების შესახებ, სადაც გამიჯნული იქნება უკვე გარანტირებული და არაგარანტირებული დახმარებების თანხები; ან

(იი) აღნიშნულ ინფორმაციაზე თანმხლები აქტუარული ანგარიშგების მითითება.

თუ აქტუარული შეფასება ანგარიშგების თარიღისათვის მზად არ არის, მაშინ ბაზად აღებულ უნდა იქნეს არსებული შეფასებებიდან ყველაზე უახლესი და განმარტებით შენიშვნებში მიეთითოს შესაბამისი თარიღი.

18. მე17 პუნქტის მიზნებისათვის, დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება უნდა ეყრდნობოდეს მუშაკთა მიერ მოცემული თარიღისათვის გაწეული მომსახურების მიხედვით პროგრამის პირობების შესაბამის დახმარების თანხებს და მიმდინარე ან დაგეგმილი ხელფასის დონეებს, გამოყენებული მეთოდის ახსნით. აქტუარულ შეფასებებში მომხდარი ნებისმიერი ისეთი ცვლილების შედეგი, რომელიც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარულ დისკონტირებულ ღირებულებაზე, ასევე უნდა აისახოს განმარტებით შენიშვნებში.

19. ანგარიშგებაში ახსნილი უნდა იყოს კავშირი პროგრამით დათქმულ საპენსიო დახმარებების აქტუარულ დისკონტირებულ ღირებულებასა და დახმარებისათვის განკუთვნილ წმინდა აქტივებს შორის, ასევე ამ დახმარებების დაფინანსების პოლიტიკა.

20. დადგენილგადასახდელიან პროგრამებში, დათქმული საპენსიო დახმარებების გადახდა დამოკიდებულია პროგრამის ფინანსურ მდგომარეობასა და მონაწილეთა უნარზე, განახორციელონ შენატანები ამ პროგრამაში, აგრეთვე ინვესტიციების შედეგებსა და პროგრამის საოპერაციო ეფექტიანობაზე.

21. დადგენილგადასახდელიან პროგრამებში აუცილებელია პერიოდული კონსულტაციების მიღება აქტუარებისაგან, რათა მათ შეაფასონ პროგრამის ფინანსური მდგომარეობა, გადაამოწმონ ვალდებულებები და სამომავლო შენატანების სარეკომენდაციო დონეები.

22. დადგენილგადასახდელიანი პროგრამების ანგარიშგების მიზანია, პერიოდულად უზრუნველყოს პროგრამის ფინანსური მდგომარეობისა და საქმიანობის ამსახველი ინფორმაცია, დროის გარკვეულ პერიოდში დაგროვილ რესურსებსა და პროგრამით გათვალისწინებულ დახმარებებს შორის თანაფარდობის შესაფასებლად. ჩვეულებრივ, აღნიშნული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია ანგარიშის წარდგენით, რომელიც მოიცავს:

ა) ინფორმაციას საანგარიშგებო პერიოდის ძირითადი საქმიანობისა და ნებისმიერი ცვლილების შედეგების შესახებ, რომელიც ეხება პროგრამას, მის შემადგენლობას, ვადებსა და პირობებს;
 

ბასს 26




ბ) ანგარიშგებას საანგარიშგებო პერიოდის ოპერაციებისა და ინვესტიციების შედეგების, აგრეთვე პროგრამის ფინანსური მდგომარეობის შესახებ საანგარიშგებო პერიოდის დასასრულისათვის;


გ) აქტუარებისაგან მიღებულ ინფორმაციას, რომელიც ჩართული იქნება ანგარიშგებაში ან წარდგენილი იქნება ცალკე ანგარიშგების სახით;

დ) საინვესტიციო პოლიტიკის აღწერას.

დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება

23. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამით მოსალოდნელი სამომავლო გადახდების დისკონტირებული ღირებულების გაანგარიშება და წარდგენა შესაძლებელია ხელფასის მიმდინარე დონის საფუძველზე, ან პროგრამის მონაწილეთა ხელფასის საპროგნოზო დონის მიხედვით, რომელიც ეხება მათი სამსახურის მთელ პერიოდს, პენსიაზე გასვლამდე.

24. ხელფასის მიმდინარე დონის გამოყენება განპირობებულია შემდეგი მიზეზებით:

ა) დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება, რაც იმ თანხების ჯამია, რომელიც მოცემულ მომენტში მოდის პროგრამის თითოეულ მონაწილეზე, შეიძლება უფრო ობიექტურად გაანგარიშდეს, ვიდრე დაგეგმილი ხელფასის დონეების გამოყენებით, რადგან ნაკლები დაშვებებია გასათვალისწინებელი;

ბ) ხელფასის გადიდების შედეგად წარმოშობილი საპენსიო დახმარებების ზრდა წარმოადგენს საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის ვალდებულებას ხელფასის გადიდების მომენტიდან;


გ) პროგრამით დათქმული საპენსიო დახმარების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულების გამოთვლა, მიმდინარე პერიოდის ხელფასის დონის საფუძველზე, საერთოდ, უფრო მჭიდროდ უკავშირდება თანხას, რომელიც გადახდილ უნდა იქნეს პროგრამის ვადის გასვლის ან შეწყვეტის შემთხვევაში.


25. ხელფასის საპროგნოზო დონის გამოყენებას განაპირობებს შემდეგი მიზეზები:

ა) ფინანსური ინფორმაცია მომზადებული უნდა იყოს საწარმოს უწყვეტი ფუნქციონირების პრინციპის საფუძველზე, მიუხედავად იმ დაშვებებისა და შეფასებებისა, რომელიც უნდა გაკეთდეს;


ბ) საბოლოო ანაზღაურების პრინციპის პროგრამისათვის დახმარების ოდენობა განისაზღვრება პენსიაზე გასვლის მომენტისათვის ან მის წინა უახლესი პერიოდისათვის არსებული ხელფასის საფუძველზე; ამიტომ ხელფასის სიდიდე, შენატანების დონე და მოგების ნორმა უნდა იქნეს პროგნოზირებული; და

გ) ხელფასის საპროგნოზო დონეების გაუთვალისწინებლობამ, როდესაც დაფინანსება, უმეტეს შემთხვევაში, ხდება ხელფასის საპროგნოზო დონის მიხედვით, შესაძლოა გამოიწვიოს ანგარიშგებაში ჭარბი დაფინანსების ასახვა, სინამდვილეში კი არ იყოს ასეთი დაფინანსება. ან პირიქით, ანგარიშგებაში აისახოს ადეკვატური დაფინანსება, ხოლო პროგრამა საკმარისად არ იყოს დაფინანსებული.

26. პროგრამის ანგარიშგების განმარტებით შენიშვნებში უნდა აისახოს პროგრამით დათქმული საპენსიო დახმარების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება, რომელიც გამოთვლილია მიმდინარე ხელფასის დონის საფუძველზე, რათა გამოჩნდეს საპენსიო დახმარების ის ვალდებულებები, რომლებიც არსებობს ანგარიშგების შედგენის თარიღისათვის. ასევე უნდა აისახოს დათქმული საპენსიო დახმარების აქტუარული ღირებულება, რომელიც გამოთვლილია ხელფა
 


ბასს 26

სის საპროგნოზო დონეების მიხედვით, რათა გამოჩნდეს პოტენციური ვალდებულების სიდიდე, საწარმოს უწყვეტი ფუნქციონირების პრინციპის საფუძველზე, რაც, როგორც წესი, საპენსიო ფონდის დაფინანსების საფუძველია. დათქმული პენსიების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულების გარდა, განმარტებით შენიშვნებში შესაძლოა საჭირო გახდეს ფართო განმარტებების გაკეთება, რათა უფრო ნათელი გახდეს მომხმარებლისათვის, რა კონტექსტში უნდა იქნეს წაკითხული ინფორმაცია, დათქმული პენსიების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულების შესახებ. ამგვარი განმარტებები შესაძლოა შეიცავდეს ინფორმაციას პროგრამის საპროგნოზო სამომავლო დაფინანსებისა და ხელფასის საპროგნოზო დონეებზე დაფუძნებული დაფინანსების პოლიტიკის ადეკვატურობის შესახებ. ეს ინფორმაცია შეიძლება ჩაირთოს ფინანსურ ინფორმაციაში ან აქტუარის ანგარიშგებაში.


აქტუარული შეფასებების პერიოდულობა

27. მრავალ ქვეყანაში აქტუარული შეფასებები ხორციელდება სულ მცირე ყოველ სამ წელიწადში ერთხელ. თუ აქტუარული შეფასებები ანგარიშგების თარიღისათვის მზად არ არის, გაანგარიშებების ბაზად გამოიყენება ყველაზე უახლოესი პერიოდის აქტუარული შეფასებები და მიეთითება შეფასების თარიღი.


ფინანსური ანგარიშგების შინაარსი

28. დადგენილგადასახდელიანი პროგრამების შესახებ ინფორმაციის წარდგენა ხდება ქვემოთ ჩამოთვლილი ერთერთი ფორმატით. თითოეული ფორმატი ითვალისწინებს აქტუარული ინფორმაციის განმარტებითი შენიშვნისა და წარდგენის პრაქტიკაში დამკვიდრებულ სხვადასხვა მეთოდიკას:


ა) ფინანსური ანგარიშგება მოიცავს განაყოფს, რომელიც გვიჩვენებს საპენსიო უზრუნველყოფისათვის განკუთვნილ წმინდა აქტივებს, დათქმული საპენსიო დახმარების აქტუარულ დისკონტირებულ ღირებულებას და საშედეგო ნამეტს ან დეფიციტს. პროგრამის ანგარიშგება მოიცავს აგრეთვე ინფორმაციას პენსიებისათვის განკუთვნილი წმინდა აქტივებისა და დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულებების ცვლილებების შესახებ. ანგარიშგებაში შეიძლება ჩაირთოს აქტუარების ცალკე ანგარიშგება, რომელიც დაადასტურებს დათქმული საპენსიო დახმარების აქტუარულ დისკონტირებულ ღირებულებას;


ბ) ფინანსური ანგარიშგება მოიცავს ინფორმაციას საპენსიო უზრუნველყოფისათვის განკუთვნილი წმინდა აქტივების შესახებ და ანგარიშგებას ამ აქტივების ცვლილების შესახებ. დათქმული პენსიების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება აისახება ანგარიშგების შენიშვნის სახით. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის ანგარიშგება შეიძლება აგრეთვე მოიცავდეს აქტუარის ანგარიშს, დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულების დადასტურების მიზნით;

გ) ფინანსური ანგარიშგება, რომელიც მოიცავს ინფორმაციას საპენსიო დახმარებისათვის განკუთვნილი წმინდა აქტივებისა და ამ აქტივების ცვლილების შესახებ, დათქმული პენსიების აქტუარულ დისკონტირებულ ღირებულებასთან ერთად, რომელიც წარდგენილია ცალკე აქტუარის ანგარიშში.


ანგარიშის თითოეულ ფორმატს ასევე შესაძლებელია ახლდეს ნდობით აღჭურვილი პირის ანგარიში, მენეჯერების ან დირექტორების ანგარიში და საინვესტიციო ანგარიში.

29. 28 ა) და 28 ბ) პუნქტებში აღწერილი ფორმატების მომხრე სპეციალისტები თვლიან, რომ დათქმული პენსიების რაოდენობრივი განსაზღვრა და ნებისმიერი სხვა ინფორმაცია, რომელიც ანგარიშგების აღნიშნული ფორმატებით მიიღება, მომხმარებელს ეხმარება პროგრამის მიმდინარე მდგომარეობისა და მომავალი ვალდებულებების მოსალოდნელი შესრულების ალბათობის შეფასებაში. ისინი აგრეთვე ამტკიცებენ, რომ ფინანსური ანგარიშგება, თავისთავად, სრულყოფილი უნდა იყოს და არ უნდა ეყრდნობოდეს თანმხლებ ანგარიშგებას. მაგრამ ზოგიერთი სპეციალისტის აზრით, 28 ა) პუნქტში აღწერილი მეთოდიკის საფუძველზე, მომხმარებელს შეიძლება შეექმნას შთაბეჭდილება, რომ არსებობს ვალდებულება. მაშინ, როცა დათ

 
ბასს 26

ქმული საპენსიო დახმარების აქტუარულ დისკონტირებულ ღირებულებას არ გააჩნია ვალდებულების ყველა თვისება.

30. 28 გ) პუნქტში აღწერილი მიდგომის მომხრენი ირწმუნებიან, რომ პროგრამით დათქმული საპენსიო დახმარების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება არ შეიძლება ჩაირთოს საპენსიო დახმარებისათვის განკუთვნილი წმინდა აქტივების ანგარიშგებაში, როგორც აღწერილია 28 ა) ან 28 ბ) პუნქტებში, რადგან იგი პირდაპირ გაუტოლდება პროგრამის აქტივებს და ასეთი შედარება შესაძლოა მართებული აღარ იყოს. ისინი ამტკიცებენ, რომ აუცილებელი არ არის აქტუარებმა დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება შეუდარონ ინვესტიციების საბაზრო ღირებულებას, მაგრამ შესაძლოა ამის ნაცვლად შეაფასონ ინვესტიციებიდან მოსალოდნელი ფულადი ნაკადების დისკონტირებული ღირებულება. ამიტომ აღნიშნული ფორმატის მომხრენი ამტკიცებენ, რომ ასეთი შედარება შეიძლება ზუსტად ვერ ასახავდეს საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის აქტუარულ საერთო შეფასებას და შესაძლებელია არასწორადაც იქნეს გაგებული. ამასთან, ზოგიერთ სპეციალისტს მიაჩნია, რომ იმის მიუხედავად, თუ როგორ იქნება განსაზღვრული დათქმული საპენსიო დახმარების თანხები, აუცილებელია აღნიშნული ინფორმაცია წარდგენილ იქნეს მხოლოდ აქტუარის ანგარიშის სახით, სადაც მოცემული იქნება შესაბამისი განმარტებაც.


31. წინამდებარე სტანდარტი ეთანხმება მოსაზრებას, დათქმულ საპენსიო დახმარებებთან დაკავშირებული ინფორმაციის ცალკე, აქტუარის ანგარიშის სახით, გახსნის შესახებ. სტანდარტით უარყოფილია ის მოსაზრებები, რომლის მიხედვით საჭიროდ არ ითვლება დათქმული საპენსიო დახმარების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულების განსაზღვრა. შესაბამისად, 28 ა) და 28 ბ) პუნქტებში აღწერილი ფორმატი ისევე მისაღებია მოცემული სტანდარტის მოთხოვნის მიხედვით, როგორც 28 გ) პუნქტში აღწერილი, იმ შემთხვევაში, როდესაც ფინანსური ინფორმაცია შეიცავს მინიშნებას აქტუარის ანგარიშზე და თან ერთვის აქტუარის ანგარიში, რომელიც შეიცავს დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარულ დისკონტირებულ ღირებულებას.

ყველა ტიპის პროგრამისათვის


პროგრამის აქტივების შეფასება

32. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამების ინვესტიციები რეალური ღირებულებით უნდა აისახოს. საბაზრო ფასიანი ქაღალდებისათვის რეალური ღირებულება მათი საბაზრო ფასია. როდესაც პროგრამის ინვესტიციები ისეთია, რომ შეუძლებელია მათი რეალური ღირებულების დადგენა, განმარტებით შენიშვნებში უნდა დასაბუთდეს, რატომ არ იქნა გამოყენებული რეალური ღირებულება.


33. საბაზრო ფასიანი ქაღალდების შემთხვევაში, რეალური ღირებულება, ჩვეულებრივ, საბაზრო ღირებულებაა, რადგან საბაზრო ღირებულება საანგარიშგებო თარიღისათვის ფასიანი ქაღალდებისა და საანგარიშგებო პერიოდის ინვესტიციების შედეგების შეფასების ყველაზე მისაღები მეთოდია. ის ფასიანი ქაღალდები, რომელსაც ფიქსირებული გამოსასყიდი ღირებულება აქვს და შეძენილია პროგრამის ან მისი გარკვეული ნაწილების მოთხოვნების შესაბამისად, შეიძლება აისახოს მათი საბოლოო გამოსყიდვის ღირებულებით, იმ ვარაუდით, რომ მოგების განაკვეთის მუდმივი დონე შენარჩუნებულია. როცა შეუძლებელია პროგრამის ინვესტიციების რეალური ღირებულების შეფასება, მაგალითად, საწარმოს სრული მფლობელობისას განმარტებითი შენიშვნა უნდა გაკეთდეს იმის დასასაბუთებლად, თუ რატომ არაა გამოყენებული რეალური ღირებულება. განმარტებით შენიშვნებში, როგორც წესი, უნდა გამჟღავნდეს იმ ინვესტიციების რეალური ღირებულება, რომელიც აღირიცხება არასაბაზრო ან არარეალური ღირებულებით. ფონდის საქმიანობაში გამოყენებული აქტივები აღირიცხება შესაბამისი ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების საფუძველზე.
 

ბასს 26

განმარტებითი შენიშვნები

34. რა სახითაც არ უნდა იყოს წარმოდგენილი საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამა (დადგენილშენატანიანი თუ დადგენილგადასახდელიანი პროგრამა), ფინანსური ანგარიშგება ასევე უნდა შეიცავდეს შემდეგ ინფორმაციასაც:

ა) ანგარიშგებას საპენსიო დახმარებისათვის განკუთვნილი არსებული წმინდა აქტივების ცვლილების შესახებ;

ბ) ძირითადი სააღრიცხვო პოლიტიკის რეზიუმეს; და

გ) პროგრამის შინაარსისა და საანგარიშგებო პერიოდში პროგრამაში მომხდარი ნებისმიერი ცვლილების შედეგების აღწერას.

35. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის საფუძველზე შედგენილ ანგარიშგებაში, აუცილებლობის შემთხვევაში, აისახება შემდეგი ინფორმაცია:

ა) ოფიციალური ანგარიშგება საპენსიო დახმარებისათვის განკუთვნილი არსებული წმინდა აქტივების შესახებ, რომელიც აშუქებს:

(ი) სათანადო წესით კლასიფიცირებულ აქტივებს საანგარიშგებო პერიოდის დასასრულისათვის;

(იი) აქტივების შეფასების მეთოდს;

(იიი) დეტალურ ცნობას ნებისმიერი ცალკეული ინვესტიციის შესახებ, რომელიც აღემატება პენსიებისათვის განკუთვნილი არსებული წმინდა აქტივების 5%ს, ან ნებისმიერი კლასისა და ტიპის ფასიანი ქაღალდების საერთო ღირებულების 5%ს;

(ივ) დეტალურ ცნობას დამქირავებლებში ნებისმიერი ინვესტიციების შესახებ;

(ვ) სხვა ვალდებულებებს დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულების გარდა;

ბ) ანგარიშგებას საპენსიო დახმარებისათვის განკუთვნილი, არსებული წმინდა აქტივების ცვლილების შესახებ, სადაც მოცემული იქნება:

(ი) დამქირავებელთა შენატანები;

(იი) მუშაკთა შენატანები;

(იიი) შემოსავალი ინვესტიციებიდან, როგორიცაა პროცენტი და დივიდენდები;

(ივ) სხვა შემოსავალი;

(ვ) გადახდილი ან გადასახდელი საპენსიო დახმარებები (შესაბამისად, გაანალიზებული, მაგალითად, სიკვდილის დროს გაცემული საპენსიო დახმარებების, მოხუცებულობის, შრომისუნარიანობის დაკარგვისა და ერთიანი დახმარების მიხედვით);

(ვი) ადმინისტრაციული ხარჯები;

(ვიი) სხვა ხარჯები;

(ვიიი) შემოსავლებიდან გადასახადები;

(იხ) მოგება ან ზარალი ინვესტიციების შეძენიდან და ცვლილებები ინვესტიციების ღირებულებაში; და

(ხ) ტრანსფერი სხვა პროგრამიდან ან პირიქით, სხვა პროგრამებში;

გ) დაფინანსების პოლიტიკის აღწერა;

დ) დადგენილგადასახდელიანი პროგრამებისათვის – დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულება (რომელიც იყოფა გარანტირებულ და არაგარანტირებულ დახმარებებად), რომელიც პროგრამით დადგენილი პირობების მიხედვით დამოკიდებულია მოცემული დღისათვის გაწეულ საერთო მომსახურებასა და ხელფასის მიმდინარე ან საპროგნოზო დონის გამოყენებაზე; ეს ინფორმაცია შეიძლება ჩაირთოს


ბასს 26

თანდართული აქტუარის ანგარიშგებაში, რომელიც წაკითხულ უნდა იქნეს შესაბამის ფინანსურ ინფორმაციასთან ერთად; და

ე) დადგენილგადასახდელიანი პროგრამებისათვის  მნიშვნელოვანი აქტუარული დაშვებების და დათქმული საპენსიო დახმარებების აქტუარული დისკონტირებული ღირებულების გაანგარიშებისათვის გამოყენებული მეთოდის აღწერა.

36. საპენსიო უზრუნველყოფის პროგრამის ანგარიშგებაში შედის პროგრამის აღწერა, ფინანსური ინფორმაციის შემადგენელი ნაწილის ან ცალკე ანგარიშგების ფორმით. ანგარიშგებაში შესაძლოა აისახოს:

ა) დამქირავებლისა და იმ მუშაკთა ჯგუფის დასახელება, ვისაც მოცემული პროგრამა ეხება;

ბ) იმ მონაწილეთა რაოდენობა, რომლებიც დახმარებებს იღებენ და სხვა დანარჩენ მონაწილეთა რაოდენობა, რომლებიც სათანადო წესით არიან კლასიფიცირებულნი;

გ) პროგრამის ტიპი  დადგენილგადასახდელიანი ან დადგენილშენატანიანი პროგრამა;

დ) შენიშვნა იმის შესახებ, შეაქვთ თუ არა მონაწილეებს შენატანები პროგრამაში;

ე) მონაწილეთათვის დათქმული საპენსიო დახმარებების აღწერა;

ვ) ნებისმიერი პროგრამის ვადის შეწყვეტის პირობების აღწერა; და

ზ) ა) და ვ) პუნქტებში მომხდარი ცვლილებები ანგარიშგების შესაბამისი პერიოდის განმავლობაში.

ზოგჯერ უთითებენ ხოლმე სხვა ოფიციალურ დოკუმენტებს, რომლებიც ადვილად ხელმისაწვდომია მომხმარებელთათვის და სადაც აღწერილია პროგრამა. ანგარიშგებაში მხოლოდ იმ ინფორმაციას აშუქებენ, რომელიც ეხება პროგრამის ცვლილებებს მომდევნო პერიოდებში.

სტანდარტის ძალაში შესვლის თარიღი


37. წინამდებარე სტანდარტი ძალაში შედის იმ ფინანსური ანგარიშგებისათვის, რომელიც მოიცავს 1988 წლის 1 იანვარს ან მის შემდგომ დაწყებულ საანგარიშგებო პერიოდებს.