ias 23 ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი 23

ias23.pdf
View Download
ბასს 23


ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი 23

სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯები




ძირითადი პრინციპი


1. სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯები, რომლებიც პირდაპირ დაკავშირებულია განსაკუთრებული აქტივის შეძენის, მშენებლობის ან წარმოების პროცესთან, ამ აქტივის თვითღირებულებაში აისახება. სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული სხვა დანახარჯების აღიარება ხდება ხარჯის სახით.

მოქმედების სფერო


2. საწარმომ მოცემული სტანდარტი უნდა გამოიყენოს სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების ბუღალტრული აღრიცხვისათვის.

3. სტანდარტი არ ეხება საკუთარ კაპიტალთან (მათ შორის, პრივილეგიურ კაპიტალთან) დაკავშირებული ფაქტობრივი ან პირობითად დარიცხული დანახარჯების აღრიცხვის საკითხებს, რომელიც კლასიფიცირებული არ არის ვალდებულების სახით.

4. საწარმოს არ მოეთხოვება მოცემული სტანდარტის გამოყენება სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული ისეთი დანახარჯებისათვის, რომლებიც უშუალოდ მიეკუთვნება შემდეგი აქტივების შეძენას, მშენებლობას ან წარმოებას:

ა) რეალური ღირებულებით შეფასებული განსაკუთრებული აქტივი, მაგალითად, ბიოლოგიური აქტივი; ან


ბ) სასაქონლომატერიალური ფასეულობები, რომლებიც დიდი რაოდენობით იწარმოება ან რაიმე სხვა გზით განმეორებით იქმნება.

განმარტებები


5. წინამდებარე სტანდარტში ტერმინები გამოყენებულია შემდეგი მნიშვნელობით:

სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯები არის საპროცენტო და სხვა დანახარჯები, რომელსაც საწარმო ეწევა ნასესხებ სახსრებთან დაკავშირებით.

განსაკუთრებული აქტივი არის ისეთი აქტივი, რომლის დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ან გასაყიდად მომზადებისთვის საჭიროა დროის მნიშვნელოვანი პერიოდი.

6. სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებულ დანახარჯებში შედის:

ა) საპროცენტო ხარჯი, რომელიც გამოითვლება ეფექტური საპროცენტო განაკვეთის მეთოდით ბასს 39ის  `ფინანსური ინსტრუმენტები: აღიარება და შეფასება  შესაბამისად;


ბ) [გაუქმებულია];

გ) [გაუქმებულია];

დ) ბასს 17ის  `იჯარა  მიხედვით აღიარებულ ფინანსურ იჯარასთან დაკავშირებული ფინანსური ხარჯები; და


ბასს 23

ე) უცხოურ ვალუტაში აღებულ სესხებთან დაკავშირებით წარმოშობილი საკურსო სხვაობის თანხა, თუ იგი განიხილება როგორც საპროცენტო დანახარჯების კორექტირება.

7. გარემოებების მიხედვით, ნებისმიერი ქვემოთ ჩამოთვლილი შეიძლება იყოს განსაკუთრებული აქტივი:

ა) სასაქონლომატერიალური ფასეულობები;

ბ) საწარმოო შენობანაგებობები;

გ) ელექტროენერგიის გამომმუშავებელი მოწყობილობები;

დ) არამატერიალური აქტივები;

ე) საინვესტიციო ქონება.

ფინანსური აქტივები და სასაქონლომატერიალური ფასეულობები, რომლებიც იწარმოება ან სხვა მხრივ იქმნება დროის მოკლე პერიოდის განმავლობაში, არ მიეკუთვნება განსაკუთრებულ აქტივებს. აქტივები, რომლებიც შეძენისთანავე უკვე მზად არის დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად, ან გასაყიდად, ასევე არ ითვლება განსაკუთრებულ აქტივად.

აღიარება


8. განსაკუთრებული აქტივის შეძენასთან, წარმოებასთან ან მშენებლობასთან უშუალოდ დაკავშირებული სესხით სარგებლობის დანახარჯები უნდა აღირიცხოს აღნიშნული აქტივის თვითღირებულებაში. სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული სხვა დანახარჯები უნდა აღიარდეს იმ პერიოდის ხარჯად, როდესაც იქნა გაწეული.

9. განსაკუთრებული აქტივის შეძენასთან, წარმოებასთან ან მშენებლობასთან უშუალოდ დაკავშირებული სესხით სარგებლობის დანახარჯები ჩაირთვება აღნიშნული აქტივების თვითღირებულებაში. ამგვარი სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯები კაპიტალიზდება როგორც აქტივის თვითღირებულების ნაწილი, როდესაც მოსალოდნელია, რომ ეს დანახარჯები საწარმოს მომავალში მოუტანს ეკონომიკურ სარგებელს და შესაძლებელია მათი საიმედოდ შეფასება. როდესაც საწარმო ბასს 29ს `ფინანსური ანგარიშგება ჰიპერინფლაციური ეკონომიკის პირობებში  იყენებს, იგი ამავე სტანდარტის 21ე პუნქტის შესაბამისად, სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების იმ ნაწილს, რომელიც განკუთვნილია ინფლაციის შედეგების კომპენსაციისათვის, ხარჯად აღიარებს იმავე პერიოდში.

დანახარჯები, რომლებიც ექვემდებარება კაპიტალიზაციას

10. განსაკუთრებული აქტივის შეძენასთან, წარმოებასთან ან მშენებლობასთან უშუალოდ დაკავშირებულ დანახარჯებს მიეკუთვნება სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული ის დანახარჯები, რომელთა თავიდან აცილება შესაძლებელი იქნებოდა, აუცილებელი რომ არ ყოფილიყო განსაკუთრებულ აქტივთან დაკავშირებული დანახარჯების გაწევა. თუ საწარმო სესხს იღებს მხოლოდ კონკრეტული განსაკუთრებული აქტივის შეძენის, წარმოების ან მშენებლობის მიზნით, მაშინ უშუალოდ მოცემულ აქტივთან დაკავშირებული სესხით სარგებლობის დანახარჯების საიმედოდ განსაზღვრა ადვილია.


11. ზოგჯერ რთულია ნასესხებ სახსრებსა და განსაკუთრებულ აქტივს შორის პირდაპირი კავშირის დადგენა და იმ თანხის განსაზღვრა, რომლის თავიდან აცილებაც შეიძლებოდა. ასეთი სირთულე წარმოიშობა მაშინ, როდესაც საწარმოს ფინანსური საქმიანობის მართვა ცენტრალიზებულად ხდება. სირთულე შესაძლოა წარმოიშვას მაშინაც, როდესაც ჯგუფი გამოიყენებს განსხვავებული საპროცენტო განაკვეთების მქონე სესხის რამდენიმე ინსტრუმენტს და შემდეგ ამ თანხებს განსხვავებული პირობებით გაასესხებს ჯგუფში შემავალ სხვა საწარმოებზე. სირთულე წარმოიშობა სესხის უცხოურ ვალუტაში მიღების ან გაცემის დროსაც, როდესაც ჯგუფი მოქმედებს მაღალი ინფლაციისა და ცვალებადი სავალუტო კურსების ეკონომიკურ გარემოში. იმის გამო, რომ ასეთ შემთხვევაში ძნელია განსაკუთრებული აქტივის შეძენასთან უშუალოდ
 


ბასს 23

დაკავშირებული სესხით სარგებლობის დანახარჯების განსაზღვრა, საწარმოს ხელმძღვანელობას სჭირდება შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღება.

12. თუ სესხის აღება ხდება რომელიმე კონკრეტული განსაკუთრებული აქტივის მისაღებად, ამ აქტივთან მიმართებით სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების კაპიტალიზებად ნაწილს საწარმო განსაზღვრავს საანგარიშგებო პერიოდში ამ სესხთან დაკავშირებით გაწეული სესხით სარგებლობის ფაქტობრივი დანახარჯებიდან იმ საინვესტიციო შემოსავლების თანხის გამოქვითვით, რომელიც მიიღება მოცემული სესხის მოკლევადიანი ფინანსური დაბანდებიდან.

13. ხშირად განსაკუთრებული აქტივის შესაძენად, საწარმოებლად ან ასაშენებლად აღებული სესხი აღებისთანავე მთლიანად ან ნაწილობრივ არ გამოიყენება დანიშნულებისამებრ. ასეთ შემთხვევაში, საწარმო სესხის დროებით თავისუფალ ნაწილს აბანდებს მოკლევადიან აქტივებში. მოცემული პერიოდის დანახარჯების კაპიტალიზებადი თანხის განსაზღვრისას სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებით გაწეულ დანახარჯებს აკლდება ამ სახსრების მოკლევადიანი ფინანსური დაბანდებიდან მიღებული ნებისმიერი საინვესტიციო შემოსავალი.

14. თუ საწარმომ აიღო ჩვეულებრივი, საერთო დანიშნულების სესხი, მაგრამ გამოიყენა რომელიმე კონკრეტული განსაკუთრებული აქტივის შესაძენად, საწარმოებლად ან ასაშენებლად, სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების კაპიტალიზებადი თანხის დასადგენად გამოიყენება ამ აქტივზე გაწეული დანახარჯების კაპიტალიზაციის ნორმა. კაპიტალიზაციის ნორმა არის სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების საშუალო შეწონილი სიდიდის თანაფარდობა საწარმოს ნასესხები სახსრების იმ ნაწილთან, რომელიც გადავადებულია მოცემულ საანგარიშგებო პერიოდში და განკუთვნილი არ არის განსაკუთრებული აქტივის შესაძენად, საწარმოებლად ან ასაშენებლად. მოცემული პერიოდის კაპიტალიზებადი დანახარჯების თანხა არ უნდა აღემატებოდეს ამავე პერიოდში გაწეულ, სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების თანხას.

15. ზოგჯერ სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების საშუალო შეწონილი სიდიდის განსაზღვრისას მართებულია სათავო და მისი შვილობილი საწარმოების სესხის სარგებლობასთან დაკავშირებული ყველა დანახარჯის გათვალისწინება. ზოგჯერ კი უფრო მართებულია, შვილობილმა საწარმომ სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების საშუალო შეწონილი სიდიდე დაადგინოს მხოლოდ საკუთარი სესხების მიმართ.

განსაკუთრებული აქტივების მიმდინარე საბალანსო ღირებულების გადამეტება ანაზღაურებად ღირებულებაზე

16. თუ განსაკუთრებული აქტივის მიმდინარე საბალანსო ღირებულება ან მოსალოდნელი საბოლოო ღირებულების თანხა გადააჭარბებს მის ანაზღაურებად ღირებულებას ან ნეტო სარეალიზაციო ღირებულებას, აქტივის მიმდინარე საბალანსო ღირებულება ნაწილობრივ ან მთლიანად უნდა ჩამოიწეროს სხვა სტანდარტების მოთხოვნების შესაბამისად. ჩამოწერილი თანხები ზოგჯერ შეიძლება უკან დაბრუნდეს (აღდგეს), ამავე სტანდარტების მიხედვით.

კაპიტალიზაციის დაწყება

17. საწარმომ სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების კაპიტალიზაცია, განსაკუთრებული აქტივის თვითღირებულების ნაწილის სახით, უნდა დაიწყოს კაპიტალიზაციის დაწყების თარიღიდან. კაპიტალიზაციის დაწყების თარიღად მიიჩნევა ის თარიღი, როდესაც საწარმო პირველად დააკმაყოფილებს ქვემოთ ჩამოთვლილ ყველა პირობას:

ა) განსაკუთრებულ აქტივზე გაწეულია პირველი დანახარჯები;

ბ) გაწეულია სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული პირველი დანახარჯები;

გ) დაწყებულია აუცილებელი სამუშაოები მოცემული აქტივის დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ან გასაყიდ მდგომარეობაში მოსაყვანად.

18. განსაკუთრებულ აქტივზე გაწეული დანახარჯები მოიცავს მხოლოდ ისეთ დანახარჯებს, რომელსაც მოჰყვება საწარმოდან ფულადი სახსრების ან სხვა აქტივების გასვლა, ან პროცენტია


ბასს 23

ნი ვალდებულებების წარმოშობა. ეს დანახარჯები მცირდება მოცემულ აქტივთან დაკავშირებით მიღებული ნებისმიერი შუალედური გადახდის თანხებისა და მიღებული სახელმწიფო გრანტების სიდიდით (იხ. ბასს 20  `სახელმწიფო გრანტების ბუღალტრული აღრიცხვა და სახელმწიფო დახმარების განმარტებითი შენიშვნები). მოცემული აქტივის მიმდინარე საბალანსო ღირებულების საშუალო სიდიდე საანგარიშგებო პერიოდში, სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების უკვე კაპიტალიზებული თანხის ჩათვლით, არის სწორედ დანახარჯების დასაბუთებული მიახლოებითი შეფასების თანხა, რომლის მიმართაც გამოიყენება კაპიტალიზაციის ნორმა მოცემულ პერიოდში.


19. სამუშაოები, რომლებიც აუცილებელია აქტივის მოსამზადებლად დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ან გასაყიდად, უფრო ფართო ცნებაა, ვიდრე აქტივის ფიზიკური მშენებლობა. იგი მოიცავს აქტივის ფიზიკური მშენებლობის დაწყებამდე ჩატარებულ ადმინისტრაციულ და ტექნიკურ სამუშაოებსაც, მაგალითად, აქტივის მშენებლობის ნებართვის აღება. ამასთან, ამ საქმიანობას არ მიეკუთვნება აქტივის ისეთი განკარგვა, რომელიც არ გულისხმობს არც აქტივის წარმოებას და არც მისი კონსტრუქციის შეცვლას. მაგალითად, თუ სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯები გაიწევა მაშინ, როდესაც მიმდინარეობს მიწის დამუშავების სამუშაოები, დანახარჯების კაპიტალიზაცია ხდება მანამ, სანამ დამთავრდება მიწის დამუშავების სამუშაოები. თუმცა, არ ხდება სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების კაპიტალიზაცია, თუ ეს დანახარჯები გაიწევა მიწის შესაძენად, რომელიც განკუთვნილია მშენებლობისათვის და განზრახული არ არის მისი დამუშავების სამუშაოები.

კაპიტალიზაციის პროცესის დროებით შეჩერება

20. სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების კაპიტალიზაცია დროებით უნდა შეჩერდეს იმ მომენტში, როდესაც შეფერხდება აქტივზე აქტიური სამუშაოების წარმართვის პროცესი.


21. სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯები შეიძლება წარმოიშვას იმ პერიოდში, როდესაც დროებით შეჩერებულია სამუშაოები, რომელიც აუცილებელია აქტივის მოსამზადებლად დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ან გასაყიდად. მაგალითად, დაუმთავრებელი აქტივების შენახვის დანახარჯები. ასეთი დანახარჯების კაპიტალიზაცია არ ხდება. ამასთან, სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების კაპიტალიზაციის პროცესის დროებით შეჩერება, როგორც წესი, არ ხდება იმ პერიოდში, როდესაც მიმდინარეობს მნიშვნელოვანი ტექნიკური და ადმინისტრაციული სამუშაოები. კაპიტალიზაციის პროცესის დროებით შეჩერება ასევე არ შეიძლება მაშინ, როდესაც სამუშაოთა დროებითი შეჩერება წარმოადგენს აქტივის დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ან გასაყიდად საჭირო მოსამზადებელი სამუშაოების განუყოფელ ნაწილს. მაგალითად, კაპიტალიზაციის პროცესი გაგრძელდება მთელი პერიოდის მანძილზე, როდესაც წყლის მაღალი დონის გამო შეჩერებულია ხიდის მშენებლობა, თუ წყლის მაღალი დონე საერთოდ დამახასიათებელია ამ რეგიონისათვის მოცემულ პერიოდში.


კაპიტალიზაციის პროცესის შეწყვეტა

22. სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯის კაპიტალიზაციის პროცესი უნდა შეწყდეს მაშინ, როდესაც, ძირითადად, დამთავრდება მოცემული აქტივის დანიშნულებისამებრ გამოყენებისათვის ან გასაყიდად მომზადებისათვის საჭირო ყველა აქტიური სამუშაო.

23. როგორც წესი, განსაკუთრებული აქტივის დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ან გასაყიდად მომზადების პროცესი დასრულებულად ითვლება, როდესაც დამთავრდება მისი ფიზიკური მშენებლობა, თუნდაც მიმდინარე ადმინისტრაციული სამუშაოები კვლავ გრძელდებოდეს. უმნიშვნელო ზედაპირული სამუშაოები კიდევაც რომ გრძელდებოდეს (მაგალითად, დამკვეთის ან მომხმარებლის მოთხოვნით შენობის დეკორაციული სამუშაოების ჩატარება), ეს მაინც ნიშნავს, რომ ყველა ძირითადი აქტიური სამუშაო უკვე დამთავრებულია.

24. თუ დამთავრებულია განსაკუთრებული აქტივის ცალკეული ნაწილების მშენებლობა და შესაძლებელია თითოეული მათგანის დამოუკიდებლად გამოყენება აქტივის სხვა ნაწილების მშენებლობის დამთავრებამდე, სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების კაპიტალიზაციის პროცესი უნდა შეწყდეს მაშინ, როდესაც აქტივის მოცემულ ნაწილზე, ძირითადად,


ბასს 23

დასრულდება მისი დანიშნულებისამებრ გამოყენებისათვის ან გასაყიდად მომზადებისათვის საჭირო აქტიური სამუშაოები.

25. რამდენიმე შენობანაგებობისაგან შემდგარი სამრეწველო კომპლექსი, რომელთაგან თითოეულის გამოყენება შესაძლებელია დამოუკიდებლად, არის ისეთი განსაკუთრებული აქტივის მაგალითი, რომლის ცალკეული ნაწილის გამოყენება შესაძლებელია სხვა ნაწილების მშენებლობის დამთავრებამდე. მეტალურგიული ქარხანა კი ისეთი განსაკუთრებული აქტივის მაგალითია, რომლის მშენებლობაც მთლიანად უნდა დამთავრდეს, რათა რომელიმე მისი ნაწილის გამოყენება იყოს შესაძლებელი ამა თუ იმ დარგის საწარმოს სახით, რომელიც მოიცავს რამდენიმე თანამიმდევრულად ტექნოლოგიურ პროცესს, რომლებიც ამავე საწარმოს ტერიტორიაზე ხორციელდება სხვადასხვა ადგილზე.



განმარტებითი შენიშვნები


26. საწარმოს ფინანსური ანგარიშგების განმარტებით შენიშვნებში უნდა აისახოს:

ა) მოცემულ პერიოდში კაპიტალიზებული სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების თანხა; და

ბ) კაპიტალიზაციისათვის განკუთვნილი სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯების განსაზღვრისას გამოყენებული კაპიტალიზაციის ნორმა.

გარდამავალი დებულებები


27. თუ მოცემული სტანდარტის მიღება გამოიწვევს სააღრიცხვო პოლიტიკის ცვლილებას, მაშინ საწარმომ სტანდარტი უნდა გამოიყენოს ისეთ განსაკუთრებულ აქტივებთან დაკავშირებული სესხით სარგებლობის დანახარჯებისათვის, რომლისთვისაც კაპიტალიზაციის დაწყების თარიღი არის სტანდარტის ძალაში შესვლის ან შემდგომი თარიღი.

28. ამასთან, საწარმოს შეუძლია აირჩიოს სტანდარტის ძალაში შესვლის თარიღის წინა ნებისმიერი თარიღი და წინამდებარე სტანდარტი გამოიყენოს ყველა განსაკუთრებულ აქტივთან დაკავშირებული სესხით სარგებლობის დანახარჯებისათვის, რომელთათვისაც კაპიტალიზაციის დაწყების თარიღი არის აღნიშნული ან შემდგომი თარიღი.

სტანდარტის ძალაში შესვლის თარიღი


29. წინამდებარე სტანდარტი გამოიყენება 2009 წლის 1 იანვარს ან მის შემდგომ დაწყებული წლიური პერიოდებისათვის. დასაშვებია ვადაზე ადრე გამოყენებაც. თუ საწარმო ამ სტანდარტს გამოიყენებს 2009 წლის 1 იანვრის წინა რომელიმე თარიღიდან, მან ეს ფაქტი უნდა განმარტოს ფინანსური ანგარიშგების შენიშვნებში.

29ა. მე6 პუნქტი შეიცვალა 2008 წლის მაისში გამოცემული დოკუმენტის  `ფასსების გაუმჯობესება  შესაბამისად. საწარმომ ზემოაღნიშნული ცვლილება უნდა გამოიყენოს 2009 წლის 1 იანვარს ან მის შემდეგ დაწყებული წლიური პერიოდებისთვის. დასაშვებია ვადაზე ადრე გამოყენებაც. თუ საწარმო ამ ცვლილებას უფრო ადრინდელი პერიოდისთვის გამოიყენებს, მან ეს ფაქტი უნდა განმარტოს ფინანსური ანგარიშგების შენიშვნებში.

ბასს 23ის (შესწორებული 1993 წელს) გაუქმება


30. წინამდებარე სტანდარტი ცვლის ბასს 23ის  `სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული დანახარჯები  1993 წლის შესწორებულ ვერსიას.