ias 18 ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი 18 ამონაგები

ias18.pdf
View Download

ბასს 18


ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი 18 ამონაგები


მიზანი



ფინანსური ანგარიშგების მომზადებისა და წარდგენის სტრუქტურულ საფუძვლებში შემოსავლები განისაზღვრება როგორც საწარმოს ეკონომიკური სარგებლის ზრდა, საანგარიშგებო პერიოდში აქტივების შემოსვლის ან ზრდის, ან ვალდებულებების შემცირების სახით, რასაც მოჰყვება საკუთარი კაპიტალის ზრდა, მესაკუთრეთა მხრიდან დამატებითი ინვესტირების გარეშე. ცნება `შემოსავლები გულისხმობს როგორც ამონაგებს, ასევე შემოსულობებს. ამონაგები არის შემოსავალი, რომელიც მიიღება საწარმოს ჩვეულებრივი სამეურნეო საქმიანობიდან. იგი სხვადასხვა სახელწოდებითაა ცნობილი: რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლები; მომსახურების გაწევიდან მიღებული შემოსავლები, პროცენტი, დივიდენდები და როიალტები. მოცემული სტანდარტის მიზანია, განსაზღვროს გარკვეული ტიპის სამეურნეო ოპერაციებისა და მოვლენების შედეგად წარმოშობილი ამონაგების აღრიცხვის რეჟიმი.


ამონაგების აღრიცხვის პრინციპული საკითხია იმის დადგენა, თუ როდის უნდა მოხდეს ამონაგების აღიარება. ამონაგების აღიარება ხდება მაშინ, როდესაც მოსალოდნელია საწარმოში ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა და შესაძლებელია მისი ოდენობის საიმედოდ შეფასება. წინამდებარე სტანდარტი განსაზღვრავს იმ პირობებს, როდესაც აღნიშნული კრიტერიუმები მიიჩნევა დაკმაყოფილებულად და, შესაბამისად, შეიძლება ამონაგების აღიარება. სტანდარტი, აგრეთვე, შეიცავს ამ კრიტერიუმების პრაქტიკაში გამოყენების მეთოდურ მითითებებს.


მოქმედების სფერო



1. წინამდებარე სტანდარტი გამოიყენება ისეთი სამეურნეო ოპერაციებისა და მოვლენების შედეგად წარმოშობილი ამონაგების აღიარებისათვის, როგორიცაა:


ა) საქონლის გაყიდვა;


ბ) მომსახურების გაწევა;


გ) სხვა პირთა მიერ საწარმოს კუთვნილი აქტივების გამოყენება, რასაც მოჰყვება საწარმოში ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა დივიდენდების, პროცენტებისა და როიალტების სახით.


2. მოცემული სტანდარტი ცვლის 1982 წელს მიღებულ ბასს 18ს  `ამონაგების აღიარება.


3. საქონელი მოიცავს: საწარმოს მიერ წარმოებულ პროდუქციას, რომელიც განკუთვნილია გასაყიდად, აგრეთვე იმ პროდუქციას, რომელიც შეძენილ იქნა ხელმეორედ გაყიდვის მიზნით. მაგალითად, საცალო ვაჭრობის საწარმოს მიერ შეძენილი სამრეწველო პროდუქცია, მიწა ან სხვა ქონება, რომლებიც გათვალისწინებულია ხელმეორედ გაყიდვისათვის.


4. მომსახურების გაწევა, როგორც წესი, გულისხმობს საწარმოს მიერ მომსახურების შესრულებას, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებისა და ვადების საფუძველზე. მომსახურების გაწევა შეიძლება დასრულდეს ერთ საანგარიშგებო პერიოდში ან გაგრძელდეს შემდგომ საანგარიშგებო პერიოდებშიც. ზოგიერთი სახის მომსახურება უშუალოდ დაკავშირებულია სამშენებლო კონტრაქტებთან. მაგალითად, პროექტის მენეჯერებისა და არქიტექტორების მიერ გაწეული მომსახურება. ასეთი ტიპის კონტრაქტებიდან მიღებული ამონაგების აღრიცხვის წესი არ განიხილება წინამდებარე სტანდარტში. იგი განხილულია ბასს 11ში  `სამშენებლო კონტრაქტები.



5. სხვა პირთა მიერ საწარმოს კუთვნილი აქტივების გამოყენების შედეგად წარმოიშობა შემდეგი სახის ამონაგები:


ა) დარიცხული პროცენტი  საწარმოს კუთვნილი ფულადი სახსრებისა და მათი ეკვივალენტების გამოყენებაზე;


ბ) როიალტები  შემოსავლები საწარმოს კუთვნილი გრძელვადიანი აქტივების გამოყენების უფლების გადაცემისათვის. მაგალითად, პატენტების, სავაჭრო ნიშნების, საავტორო უფლებებისა და კომპიუტერული უზრუნველყოფის გამოყენებაზე;



ბასს 18


გ) დივიდენდები კაპიტალის მესაკუთრეებზე მოგების განაწილება, საკუთარ კაპიტალში ინვესტირებული წილის პროპორციულად, კაპიტალის კლასის მიხედვით.


6. წინამდებარე სტანდარტი არ ვრცელდება ამონაგებზე შემდეგი საქმიანობიდან:


ა) საიჯარო ხელშეკრულებები (იხ. ბასს 17  ,,იჯარა);


ბ) იმ ინვესტიციებიდან მიღებული დივიდენდები, რომლებიც აღირიცხება კაპიტალმეთოდით (იხ. ბასს 28  ,,ინვესტიციები მეკავშირე და ერთობლივ საწარმოებში’’);


გ) სადაზღვევო ხელშეკრულებებიდან მიღებული ამონაგები ფასს 4ის  ,,სადაზღვევო ხელშეკრულებები  შესაბამისად;


დ) ფინანსური აქტივებისა და ფინანსური ვალდებულებების რეალური ღირებულების ცვლილებით ან მათი გაყიდვის შედეგად მიღებული ამონაგები (იხ. ფასს 9  `ფინანსური ინსტრუმენტები);


ე) ცვლილებები სხვა მიმდინარე აქტივების ღირებულებაში;


ვ) სასოფლოსამეურნეო საქმიანობასთან დაკავშირებული ბიოლოგიური აქტივების რეალური ღირებულების ცვლილება და თავდაპირველი აღიარება (იხ. ბასს 41  ,,სოფლის მეურნეობა);


ზ) სოფლის მეურნეობის პროდუქციის თავდაპირველი აღიარება (იხ. ბასს 41); და


თ) სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვება.


განმარტებები



7. წინამდებარე სტანდარტში ტერმინები გამოყენებულია შემდეგი მნიშვნელობით:


ამონაგები არის საწარმოში შემოსული ეკონომიკური სარგებლის საერთო თანხა, რომელიც მიიღება საწარმოს ჩვეულებრივი სამეურნეო საქმიანობიდან და გამოიხატება საკუთარი კაპიტალის ზრდით, მესაკუთრეთა მხრიდან დამატებითი ინვესტირების გარეშე.


რეალური ღირებულება არის ფასი, რომელიც მიღებული ან გადახდილი იქნებოდა აქტივის გაყიდვიდან ან ვალდებულების გადაცემისას, ბაზრის მონაწილეებს შორის შეფასების თარიღისთვის ნებაყოფლობით განხორციელებული გარიგების დროს.


8. ამონაგები მოიცავს მხოლოდ საწარმოს მიერ თავის ანგარიშზე მიღებულ ან მისაღებ ეკონომიკური სარგებლის საერთო თანხას. მესამე მხარის სახელით მიღებული თანხები, როგორიცაა ბრუნვის გადასახადი, საქონლისა და მომსახურების გადასახადები და დამატებითი ღირებულების გადასახადი, არ არის ეკონომიკური სარგებელი, რომელიც შემოდის საწარმოში და არ ზრდის საწარმოს საკუთარ კაპიტალს. ამიტომ ისინი გამოიქვითება ამონაგების თანხიდან. ანალოგიურად, სააგენტო ურთიერთობებში, ეკონომიკური სარგებლის საერთო თანხა მოიცავს მრწმუნებლის (პრინციპალის) სახელით მოზიდულ თანხასაც, რომელიც არ იწვევს საწარმოს საკუთარი კაპიტალის ზრდას. მრწმუნებლის სახელით მიღებული თანხები არ არის ამონაგები, სამაგიეროდ ამონაგებად განიხილება მიღებული საკომისიო თანხა.


ამონაგების შეფასება



9. ამონაგების შეფასება უნდა მოხდეს მიღებული ან მისაღები ანაზღაურების რეალური ღირებულების მიხედვით.1


10. ამა თუ იმ სამეურნეო ოპერაციასთან დაკავშირებული ამონაგების სიდიდე, როგორც წესი, განისაზღვრება საწარმოსა და აქტივის მყიდველს ან მომხმარებელს შორის სათანადო გარიგების საფუძველზე. მისი შეფასება ხდება საწარმოს მიერ მიღებული ან მისაღები ანაზღაურების რეალური ღირებულებით, ნებისმიერი საცალო და საბითუმო სავაჭრო ფასდათმობის გათვალისწინებით.



11. უფრო ხშირად, ანაზღაურება ხდება ფულადი სახსრების ან ფულადი სახსრების ეკვივალენტების სახით და, შესაბამისად, ამონაგების თანხაც მიღებული ან მისაღები ფულადი სახსრებისა




1. იხ. ასევე იმკ31 `ამონაგები – საბარტერო ოპერაციები სარეკლამო მომსახურების ჩათვლით.



ბასს 18


და ფულადი სახსრების ეკვივალენტების ტოლია. თუმცა, როდესაც ფულადი სახსრების ან ფულადი სახსრების ეკივალენტების შემოსვლა საწარმოში გადაიდება, ანაზღაურების რეალური ღირებულება შეიძლება მიღებული ან მისაღები ფულადი სახსრების ნომინალურ ოდენობაზე ნაკლები აღმოჩნდეს. მაგალითად, საქონლის ყიდვის საფასურად საწარმომ შეიძლება მყიდველს მისცეს უპროცენტო კრედიტი ან დაეთანხმოს საბაზრო საპროცენტო განაკვეთზე დაბალპროცენტიანი თამასუქის მიღებას. თუ ხელშეკრულება, თავისი არსით, ფინანსურ ოპერაციას წარმოადგენს, ანაზღაურების რეალური ღირებულება განისაზღვრება მომავალში მისაღები თანხების დისკონტირებით, პირობითი საპროცენტო განაკვეთის გამოყენებით. პირობით საპროცენტო განაკვეთს უფრო ნათლად განსაზღვრავს:


ა) ანალოგიური კრედიტუნარიანი ემიტენტის ანალოგიურ ინსტრუმენტზე უმეტესად გავრცელებული განაკვეთი; ან


ბ) საპროცენტო განაკვეთი, რომლითაც ხდება მოცემული ინსტრუმენტის ნომინალური თანხის დისკონტირება, მოცემული საქონლის ან მომსახურების მიმდინარე ფასამდე ნაღდ ფულზე გაყიდვისას.


რეალურ ღირებულებასა და ანაზღაურების ნომინალურ თანხას შორის სხვაობა უნდა აღიარდეს როგორც საპროცენტო ამონაგები 29ე და 30ე პუნქტებისა და ფასს 9ის შესაბამისად.


12. საქონლისა და მომსახურების გაცვლა ანალოგიური ბუნებისა და ღირებულების მქონე საქონელსა და მომსახურებაზე არ ითვლება ამონაგების წარმომქმნელ სამეურნეო ოპერაციად. ეს, ძირითადად, ეხება ისეთი პროდუქტების გაცვლას, როგორიცაა ზეთი და რძე, როდესაც მომწოდებლები გაცვლას აწარმოებენ, სხვადასხვა გეოგრაფიულ სივრცეში წარმოშობილი საბაზრო მოთხოვნების დროულად დაკმაყოფილების მიზნით. თუ საქონელი და მომსახურება იცვლება განსხვავებული სახის საქონელსა და მომსახურებაზე, ასეთი გაცვლა ითვლება ამონაგების წარმომქნელ ოპერაციად. ამონაგების სიდიდე განისაზღვრება მიღებული საქონლისა და მომსახურების რეალური ღირებულების მიხედვით. კორექტირება ხდება გადაცემული ფულის ან ფულადი სახსრების ეკვივალენტების თანხით. თუ შეუძლებელია მიღებული საქონლისა და მომსახურების რეალური ღირებულების საიმედოდ განსაზღვრა, ამონაგების თანხის შეფასება ხდება გაცემული საქონლის ან მომსახურების რეალური ღირებულებით, რომელიც შემდგომ კორექტირდება მიღებული ფულის ან ფულადი სახსრების ეკვივალენტების თანხის მიხედვით.


ოპერაციის განსაზღვრა



13. როგორც წესი, წინამდებარე სტანდარტის აღიარების კრიტერიუმები გამოიყენება ცალკე, თითოეული ოპერაციის მიმართ. თუმცა, ზოგჯერ აუცილებელია მათი ცალცალკე გამოყენება ერთი და იმავე ოპერაციის დამოუკიდებელი კომპონენტების მიმართ, რათა დადგინდეს ოპერაციის რეალური ბუნება. მაგალითად, თუ საქონლის სარეალიზაციო ფასში შედის შემდგომი მომსახურების ზუსტად განსაზღვრული თანხა, ეს უკანასკნელი ცალკე გამოიყოფა და მისი ამონაგების სახით აღიარება მოხდება აღნიშნული მომსახურების შესრულების მთელი პერიოდის განმავლობაში. შესაძლებელია ისეც მოხდეს, რომ აღიარების კრიტერიუმების გამოყენება საჭირო იყოს ერთდროულად ორი ან მეტი ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებული ოპერაციის მიმართ, თუ შეუძლებელია ამ ოპერაციებიდან მიღებული კომერციული შედეგების გამოცალკევება. მაგალითად, შესაძლოა საწარმომ გაყიდოს საქონელი, მაგრამ გარიგება ასევე ითვალისწინებდეს ამავე საქონლის უკან შესყიდვას გარკვეული პერიოდის შემდეგ. ცხადია, ასეთი გარიგებით ანულირდება ოპერაციის რეალური შედეგი და ამიტომ, ეს ორი ოპერაცია ერთად უნდა იქნეს განხილული.


საქონლის გაყიდვა



14. საქონლის გაყიდვის შედეგად მიღებული ამონაგების აღიარება ხდება მაშინ, როდესაც დაკმაყოფილებული იქნება ყველა ქვემოთ ჩამოთვლილი პირობა:


ა) საწარმო მყიდველს გადასცემს საქონლის საკუთრებასთან დაკავშირებულ ყველა მნიშვნელოვან რისკს და სარგებელს;


ბ) საწარმო არ ინარჩუნებს უწყვეტ მენეჯერულ მონაწილეობას იმ დონით, რომელიც, ჩვეულებრივ, საკუთრების უფლებასთან ასოცირდება და არც გაყიდულ საქონელზე ეფექტურ კონტროლს არ ახორციელებს;



ბასს 18


გ) შესაძლებელია ამონაგების თანხის საიმედოდ განსაზღვრა;


დ) მოსალოდნელია, რომ მოცემული ოპერაციიდან საწარმო მიიღებს ეკონომიკურ სარგებელს; და


ე) შესაძლებელია მოცემულ ოპერაციასთან დაკავშირებული უკვე გაწეული ან მომავალ პერიოდში გასაწევი დანახარჯების საიმედოდ შეფასება.


15. იმის დასადგენად, თუ საწარმომ მყიდველს როდის გადასცა საქონლის საკუთრებასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი რისკები და სარგებელი, საჭიროა გარიგების პირობების შემოწმება. ხშირად, საკუთრებასთან დაკავშირებული რისკებისა და სარგებლის გადაცემა ემთხვევა მყიდველზე იურიდიული ან ქონებრივი უფლებების გადაცემას. ასე, უმეტესად, ხდება საცალო ვაჭრობაში. სხვა შემთხვევებში, საკუთრებასთან დაკავშირებული რისკებისა და სარგებლის გადაცემა არ ემთხვევა იურიდიული ან ქონებრივი უფლების გადაცემას.


16. თუ საწარმო ინარჩუნებს საკუთრებასთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან რისკებს, ოპერაცია არ მიიჩნევაა გაყიდვად და, შესაბამისად, არ ხდება ამონაგების აღიარება. საქონლის საკუთრებასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი რისკის შენარჩუნება შესაძლებელია სხვადასხვა გზით. ქვემოთ განხილული მაგალითები გვიჩვენებს, თუ საწარმო მყიდველს როდის არ გადასცემს საქონლის საკუთრებასთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან რისკებსა და სარგებელს:


ა) როდესაც საწარმო იტოვებს არადამაკმაყოფილებელ მიწოდებასთან დაკავშირებულ ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფილი არ არის სათანადო გარანტიით;


ბ) როდესაც საწარმოში რომელიმე საქონლის (მომსახურების) გაყიდვიდან ამონაგების მიღება დამოკიდებულია მყიდველის ამონაგების წყაროზე, რომელიც მან უნდა მიიღოს თავისი საქონლის ან მომსახურების გაყიდვის შედეგად;


გ) როდესაც ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია გაგზავნილი საქონლის დამონტაჟება და ეს პირობა მნიშვნელოვანი სახელშეკრულებო ვალდებულებაა, რომელიც საწარმოს ჯერ არ შეუსრულებია;


დ) როდესაც მყიდველს უფლება აქვს, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რომელიმე პირობის თანახმად, უარი თქვას საქონლის ან მომსახურების შეძენაზე და, ამდენად, საწარმოსათვის გაურკვეველია უკუგების მიღების შესაძლებლობა.


17. თუ საწარმო იტოვებს მხოლოდ საკუთრებასთან დაკავშირებულ უმნიშვნელო რისკს, ოპერაცია ითვლება გაყიდვად და, შესაბამისად, ხდება ამონაგების აღიარება. მაგალითად, გამყიდველმა შესაძლოა დაიტოვოს საქონელზე საკუთრების უფლება იმ მიზნით, რომ უზრუნველყოს კუთვნილი თანხის ამოღება. ხოლო თუ საწარმომ მყიდველს გადასცა საკუთრებასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი რისკები და სარგებელი, ასეთი ოპერაცია ითვლება გაყიდვად და ხდება ამონაგების აღიარება. საკუთრებასთან დაკავშირებული უმნიშვნელო რისკის შენარჩუნებას ადგილი აქვს საცალო ვაჭრობაშიც, როდესაც დაშვებულია მომხმარებლისათვის საქონლის ღირებულების უკან დაბრუნება, მისი უხარისხობის შემთხვევაში. ამგვარ სიტუაციაში შეიძლება ამონაგების აღიარება რეალიზაციის მომენტისათვის იმ პირობით, რომ გამყიდველს შეუძლია საიმედოდ განსაზღვროს უკან დასაბრუნებელი საქონლის შესაძლო რაოდენობა და მასთან დაკავშირებული მოსალოდნელი ვალდებულების თანხა, გასული პერიოდების გამოცდილებაზე ან სხვა ფაქტორებზე დაყრდნობით.


18. ამონაგების აღიარება ხდება მხოლოდ მაშინ, თუ მოსალოდნელია მოცემული ოპერაციიდან საწარმოში ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა. ზოგჯერ ამონაგების აღიარება მართებული არ არის მანამ, სანამ არ მოხდება საფასურის გადახდა ან არ აღმოიფხვრება ოპერაციის შესრულებასთან დაკავშირებული საეჭვო პირობები. მაგალითად, შეიძლება ზუსტად არ იყოს ცნობილი, დართავს თუ არა ნებას უცხო სახელმწიფოს ხელისუფლება რეალიზაციიდან მიღებული თანხის გაგზავნას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ. როდესაც ამგვარი ნებართვა გაიცემა, შეიძლება შესაბამისი ამონაგების აღიარება. თუ ამონაგები უკვე ასახულია და შემდეგ საეჭვო გახდება გადასახდელი თანხის ამოღება, ამოსაღები თანხა აღიარებული იქნება ხარჯის სახით და არა როგორც უკვე ასახული ამონაგები თანხის კორექტირება.


19. ერთი და იმავე ოპერაციასთან დაკავშირებული ამონაგებისა და ხარჯების აღიარება ერთდროულად ხდება. ამ პროცესს უწოდებენ ამონაგებისა და ხარჯების შესაბამისობის პრინციპს. თუ ხარჯებში გათვალისწინებულია საქონლის გაყიდვის შემდგომი გარანტიები და სხვა მომავალი პერიოდის ხარჯები, მისი დარიცხვა ხდება საქონლის გაგზავნის შემდეგ, როცა უკ


ბასს 18


ვე შესაძლებელია მათი საიმედოდ შეფასება და დაკმაყოფილებული იქნება ამონაგების აღიარების სხვა პირობები. ამგვარად, არ შეიძლება ამონაგების აღიარება შესაბამისი ხარჯების საიმედოდ განსაზღვრის გარეშე. თუ ასე არ არის, საქონლის გაყიდვამდე მიღებული ნებისმიერი ანაზღაურების თანხა აისახება როგორც ვალდებულება.


მომსახურების გაწევა



20. თუ შესაძლებელია მომსახურების გაწევის შედეგების საიმედოდ განსაზღვრა, მასთან დაკავშირებული ამონაგების აღიარება ხდება საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს, მომსახურების ხელშეკრულების შესრულების სტადიის მიხედვით. მომსახურების მიწოდების შედეგების საიმედოდ შეფასება მაშინ არის შესაძლებელი, თუ დაკმაყოფილებულია შემდეგი პირობები:


ა) ამონაგების თანხის განსაზღვრა შესაძლებელია საიმედოდ;


ბ) მოცემული ოპერაციიდან მოსალოდნელია ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა საწარმოში;


გ) შესაძლებელია მომსახურების მიწოდების ხელშეკრულების შესრულების სტადიის საიმედოდ შეფასება საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს;


დ) შესაძლებელია მომსახურებაზე უკვე გაწეული და ხელშეკრულების მთლიანად შესრულებისათვის საჭირო დანახარჯების საიმედოდ შეფასება.1


21. ამონაგების აღიარება, მომსახურების გაწევის სტადიის გათვალისწინებით, ცნობილია პროცენტული შესრულების მეთოდის სახელწოდებით. აღნიშნული მეთოდის თანახმად, ამონაგების ასახვა ხდება მომსახურების გაწევის შესაბამის საანგარიშგებო პერიოდებში, რაც უზრუნველყოფს სასარგებლო ინფორმაციას, უკვე შესრულებული მომსახურების შესახებ. ამონაგების აღიარების ამავე პრინციპს ეყრდნობა ბასს 11იც, `სამშენებლო კონტრაქტები. აღნიშნული სტანდარტის მოთხოვნების გამოყენება, საერთოდ, შესაძლებელია ნებისმიერი სახის მომსახურებასთან დაკავშირებული შემოსავლებისა და ხარჯების აღიარებისათვის.


22. ამონაგების აღიარება ხდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც მოსალოდნელია მოცემული ოპერაციიდან ეკონომიკური სარგებლის შემოსვლა საწარმოში. მაგრამ, როდესაც ჩნდება განუსაზღვრელობა ამონაგებში უკვე ჩართული თანხის მიმართ, ამოუღებელი თანხა ანუ თანხა, რომლის ამოღების ალბათობა ნულის ტოლია, აღიარებული იქნება როგორც ხარჯი და არა როგორც თავდაპირველად აღიარებული ამონაგების თანხის კორექტირება.


23. როგორც წესი, საწარმოს შეუძლია ამონაგების საიმედოდ შეფასება, თუ მომსახურების მიწოდების ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული იქნება:


ა) თითოეული მხარის უფლებები მომსახურების მიწოდებასა და მიღებასთან დაკავშირებით;


ბ) ანაზღაურების პირობები; და


გ) ანგარიშსწორების წესი.


როგორც წესი, აუცილებელია, საწარმოს გააჩნდეს შიდა საფინანსო დაგეგმვისა და ანგარიშგების სისტემა: საწარმო აუცილებლად გადაამოწმებს ამონაგების შეფასებას, როდესაც მომსახურების მიწოდება დასრულდება. ამგვარი შემოწმების საჭიროება სრულებითაც არ ნიშნავს, რომ შეუძლებელია ოპერაციიდან მიღებული ამონაგების საიმედოდ განსაზღვრა.


24. მომსახურების მიწოდების ხელშეკრულების შესრულების სტადიის დადგენა შესაძლებელია სხვადასხვა მეთოდით. საწარმომ უნდა გამოიყენოს ისეთი მეთოდი, რომელიც მაქსიმალური სიზუსტით განსაზღვრავს შესრულებული მომსახურების სიდიდეს. სამეურნეო ოპერაციის ბუნებიდან გამომდინარე, ეს მეთოდები შეიძლება გულისხმობდეს:


ა) შესრულებული სამუშაოს გამოკვლევას;


ბ) მოცემული თარიღისათვის შესრულებული მომსახურების პროცენტული თანაფარდობის გაანგარიშებას მთელი მომსახურების მიმართ;


გ) მოცემული თარიღისათვის გაწეული დანახარჯების ხვედრითი წილის გაანგარიშებას მოცემულ ოპერაციასთან დაკავშირებული დანახარჯების საერთო თანხის მიმართ. ის დანა




1. იხ. ასევე იმკ27 `ოპერაციის შინაარსის შეფასება, რომელიც შეიცავს იჯარის სამართლებრივ ფორმას და იმკ31

`ამონაგები – საბარტერო ოპერაციები სარეკლამო მომსახურების ჩათვლით .

 


ბასს 18


ხარჯები, რომლებიც ასახავს მოცემული თარიღისათვის შესრულებულ მომსახურებას, ხარჯის სახით აისახება მოცემული თარიღისათვის. ხოლო ის დანახარჯები, რომლებიც საჭიროა მომსახურების დასასრულებლად, ჩართული იქნება ოპერაციის საერთო დანახარჯების შეფასებაში.


მომხმარებლებისაგან ნაწილნაწილ გადახდილი თანხები და ავანსები ხშირად არ ასახავს შესრულებული მომსახურების სიდიდეს.


25. თუ, პრაქტიკულად, მომსახურების გაწევა ხდებოდა მრავალჯერადი აქტის შედეგად, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, შემოსავლის აღიარება ხდება თანაბარზომიერად, მომსახურების გაწევის მთელი პერიოდის განმავლობაში, თუ არ არსებობს იმის საფუძველი, რომ რომელიმე სხვა მეთოდის გამოყენებით უფრო ზუსტად შეიძლება მომსახურების შესრულების სტადიის ასახვა. როცა რომელიმე ერთი აქტი უფრო მეტად მნიშვნელოვანია, ვიდრე სხვა ნებისმიერი აქტი, ამონაგების აღიარება გადავადდება მნიშვნელოვანი აქტის შესრულებამდე.


26. თუ შეუძლებელია მომსახურების გაწევასთან დაკავშირებული შედეგის საიმედოდ განსაზღვრა, მაშინ ამონაგების აღიარება ხდება მხოლოდ უკვე აღიარებული ამოღებადი ხარჯების ფარგლებში.


27. ადრეულ სტადიებზე ხშირად შეუძლებელია მომსახურების ოპერაციის შედეგების საიმედოდ შეფასება. მიუხედავად ამისა, ყოველთვის არსებობს იმის ალბათობა, რომ საწარმო დაფარავს მოცემულ ოპერაციაზე გაწეულ დანახარჯებს. შესაბამისად, ამონაგების აღიარებაც ხდება მხოლოდ მოცემულ ოპერაციაზე იმ გაწეული დანახარჯების ფარგლებში, რომლის ამოღებაც მოსალოდნელია. თუ შეუძლებელია ოპერაციიდან მიღებული შედეგების საიმედოდ შეფასება, მოგების ასახვა არ ხდება.


28. თუ შეუძლებელია მომსახურების შედეგების საიმედოდ შეფასება და, ამასთან, საეჭვოა გაწეული დანახარჯების დაფარვის შესაძლებლობა, ამონაგები არ უნდა აღიარდეს, ხოლო გაწეული დანახარჯები აისახება ხარჯის სახით. როდესაც უკვე შესაძლებელი გახდება მომსახურების ხელშეკრულების შედეგების საიმედოდ შეფასება, ამონაგების აღიარება უნდა მოხდეს წინამდებარე სტანდარტის მე20 პუნქტის და არა 26ე პუნქტის შესაბამისად.


პროცენტები, როიალტები და დივიდენდები



29. საწარმოს აქტივების სხვა პირთა მიერ გამოყენებიდან მიღებული ამონაგები პროცენტების, როიალტებისა და დივიდენდების სახით უნდა აისახოს 30ე პუნქტის შესაბამისად, თუ:


ა) მოსალოდნელია, რომ მოცემული ოპერაციიდან მომავალში საწარმოში შემოვა ეკონომიკური სარგებელი; და


ბ) შესაძლებელია ამონაგების სიდიდის საიმედოდ შეფასება.


30. ასეთი ამონეგების აღიარება უნდა მოხდეს შემდეგნაირად:


ა) პროცენტების აღიარება ხდება ეფექტური საპროცენტო მეთოდის გამოყენებით, რომელსაც ითვალისწინებს ბასს 39ის მე9 და მგ5მგ8 პუნქტები;


ბ) როიალტების აღიარება ხდება დარიცხვის მეთოდით, შესაბამისი შეთანხმების შინაარსის მიხედვით; და


გ) დივიდენდების აღიარება ხდება მაშინ, როგორც კი ძალაში შევა აქციონერის უფლება დივიდენდების მიღების შესახებ.


31. [გაუქმებულია]


32. თუ გადასახდელი პროცენტის დარიცხვა პროცენტიანი ინვესტიციების (ფასიანი ქაღალდების) შეძენამდე მოხდა, მომავალ პერიოდში მიღებული საპროცენტო შემოსავალი გადანაწილდება ფასიანი ქაღალდების შეძენის წინა და მომდევნო პერიოდებზე; ამ შემთხვევაში, ამონაგების სახით აღიარდება მხოლოდ შეძენის შემდგომი პერიოდის საპროცენტო შემოსავალი.


33. როიალტების დარიცხვა და მათი ამონაგების სახით აღიარება ხდება შესაბამისი სახელშეკრულებო პირობების მიხედვით, თუ ხელშეკრულების შინაარსის გათვალისწინებით მართებული არ არის, რომ ამონაგები აღიარდეს უფრო მისაღებ სისტემატურ და რაციონალურ საფუძველზე.


34. ამონაგების აღიარება ხდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც მოსალოდნელია ოპერაციიდან ეკონომიკური სარგებლის მიღება საწარმოში. მაგრამ თუ ამონაგები უკვე ასახულია და ამის შემდეგ

 



ბასს 18


საეჭვო გახდა თანხის მიღება, ამოსაღები თანხა აისახება როგორც ხარჯი და არა როგორც თავდაპირველად აღიარებული ამონაგების თანხის კორექტირება.


განმარტებითი შენიშვნები



35. საწარმომ ფინანსური ანგარიშგების განმარტებით შენიშვნებში უნდა ასახოს:


ა) ამონაგების აღიარებასთან დაკავშირებული სააღრიცხვო პოლიტიკა, მომსახურების მიწოდების სტადიის განსაზღვრისათვის გამოყენებულ მეთოდთან ერთად;


ბ) საანგარიშგებო პერიოდში აღიარებული ამონაგები ოპერაციათა მნიშვნელოვანი ჯგუფების მიხედვით, მათ შორის:


(ი) საქონლის გაყიდვა;


(იი) მომსახურების გაწევა;


(იიი) პროცენტები;


(ივ) როიალტები;


(ვ) დივიდენდები; და


გ) საქონლის ან მომსახურების გაცვლით მიღებული ამონაგები, რომელიც ჩართულია ამონაგების თითოეულ მნიშვნელოვან კატეგორიაში.


36. საწარმო წარადგენს განმარტებებს ნებისმიერი პირობითი ვალდებულებისა და პირობითი აქტივების შესახებ, ბასს 37ის  ,,ანარიცხები, პირობითი ვალდებულებები და პირობითი აქტივები  მიხედვით. პირობითი ვალდებულებები და აქტივები შესაძლოა წარმოიშვას ისეთი მუხლებისაგან, როგორებიცაა საგარანტიო დანახარჯები, პრეტენზიები, ჯარიმები ან შესაძლო დანაკარგები.


სტანდარტის ძალაში შესვლის თარიღი



37. მოცემული ბასს გამოყენებულ უნდა იქნეს იმ ფინანსური ანგარიშგებისათვის, რომელიც მოიცავს 1995 წლის 1 იანვარს დაწყებულ ან მის შემდგომ საანგარიშგებო პერიოდებს.


38. 2008 წლის მაისში გამოცემულმა დოკუმენტმა  `შვილობილ, ერთობლივად კონტროლირებად და მეკავშირე საწარმოებში დაბანდებული ინვესტიციების თვითღირებულება (ფასს 1ისა  `ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტების პირველად გამოყენება და ბასს 27ის  `კონსოლიდირებული და ინდივიდუალური ფინანსური ანგარიშგება  შესწორებები) განაპირობა 32ე პუნქტის შეცვალა. საწარმომ აღნიშნული ცვლილებები უნდა გამოიყენოს პერსპექტიულად, 2009 წლის 1 იანვარს ან მის შემდგომ დაწყებული წლიური პერიოდებისათვის. დასაშვებია ვადაზე ადრე გამოყენებაც. თუ საწარმო ბასს 27ის მე4 და 38(ა) პუნქტებში შეტანილ ცვლილებებს უფრო ადრინდელი პერიოდისთვის გამოიყენებს, იმავე პერიოდისთვის უნდა გამოიყენოს 32ე პუნქტის ცვლილებაც.


39. [გაუქმებულია]


40. [გაუქმებულია]


41. 2011 წლის მაისში გამოცემულმა ფასს 11მა  `ერთობლივი საქმიანობა  გამოიწვია 6(ბ) პუნქტის შეცვლა. საწარმომ ზემოაღნიშნული ცვლილება უნდა გამოიყენოს იმ საანგარიშგებო პერიოდში, როდესაც გამოიყენებს ფასს 11ს.


42. 2011 წლის მაისში გამოცემულმა ფასს 13მა  `რეალური ღირებულების შეფასება  გამოიწვია მე7 პუნქტში მოცემული რეალური ღირებულების განმარტების შეცვლა. საწარმომ ზემოაღნიშნული ცვლილება უნდა გამოიყენოს იმ საანგარიშგებო პერიოდში, როდესაც გამოიყენებს ფასს 13ს.


43. ფასს 9ის 2013 წლის ნოემბრის შესწორებულმა ვერსიამ გამოიწვია 6(დ) და მე11 პუნქტების შეცვლა და 39ე და მე40 პუნქტების გაუქმება. საწარმომ ზემოაღნიშნული ცვლილებები უნდა გამოიყენოს იმ საანგარიშგებო პერიოდში, როდესაც გამოიყენებს ფასს 9ის 2013 წლის ნოემბრის შესწორებულ ვერსიას.